URSA Avukatlık

Tutuklanan İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi, İşten Çıkarılır mı

İş Hukuku11 dk okumaEklenme:
Boş iş yeri masasında baret, yelek, personel dosyası ve işaretli takvimle tutuklu işçinin devamsızlığı

Gözaltına alınan veya tutuklanan işçinin iş sözleşmesi kendiliğinden sona ermez. 4857 sayılı İş Kanunu m.25/IV, işçinin devamsızlığı kıdemine göre belirlenen bildirim süresini (iki, dört, altı veya sekiz hafta) aşarsa işverene sözleşmeyi bildirim süresini beklemeksizin feshetme hakkı verir. Süre dolmadan yapılan fesih bu bende dayanmaz. İşçinin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı bir davranışı aranmadığı için kıdem tazminatı ödenir; işveren bildirim süresini beklemeden feshettiğinden ihbar tazminatı ise doğmaz. Kanun, fesih bildirimine karşı işçiye işe iade yolunu da ayrıca açık tutar; ceza yargılamasının sonucu ise ayrı bir süreçtir.

Gözaltına Alınan veya Tutuklanan İşçi İşten Çıkarılabilir mi?

İş Kanunu m.25, işverene süresi belirli olsun veya olmasın sözleşmeyi, bildirim süresini beklemeksizin feshetme imkânı veren hâlleri sayar. Dördüncü bent bunlardan biridir ve şöyle der: işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması hâlinde devamsızlığın 17. maddedeki bildirim süresini aşması. Yani fesih hakkı gözaltı ya da tutuklama kararının kendisinden değil, bunun sonucunda işçinin işine gelememesinin süresinden doğar.

Bu bent, işçinin işyerinde suç işlemesine dayanan feshin (II numaralı bent) değil, işçinin iradesi dışında işe gelememesinin ayrı bir düzenlemesidir. İşçinin hırsızlık yapıp yapmadığı, kavga edip etmediği ya da hakkındaki suçlamanın ne olduğu bu bentte aranmaz. Bu fark, tazminat sonucunu da belirler.

Fesih hakkı yalnızca işverene tanınmıştır. İşçinin kendisi bu bent nedeniyle sözleşmeyi haklı nedenle feshedemez; tutuklu işçi sözleşmesini sona erdirmek isterse genel kurallara tabidir.

Bildirim Süresi Kaç Hafta ve Nereden Başlar?

Bildirim süresi, İş Kanunu m.17'de belirsiz süreli sözleşmeler için kıdeme göre düzenlenmiştir. m.25/IV bu süreleri ölçü alır; işçi bu süreden daha uzun süre işine devam edemezse fesih hakkı doğar. Süreler asgari olup sözleşmeyle artırılabilir; bu nedenle iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde daha uzun bir süre yazıyorsa ölçü o süredir.

Kıdeme göre iki, dört, altı ve sekiz haftalık bildirim süreleri ve devamsızlığın hesaplanma esasları
İşçinin kıdemiBildirim süresi
Altı aydan azİki hafta
Altı ay ile bir buçuk yıl arasıDört hafta
Bir buçuk yıl ile üç yıl arasıAltı hafta
Üç yıldan fazlaSekiz hafta

Süre, devamsızlığın başladığı günden itibaren sayılır. Gözaltında geçen günler, ardından gelen tutukluluk hâli devam ediyorsa aynı kesintisiz devamsızlığın parçasıdır. İşçi gözaltından serbest kalıp işe dönerse devamsızlık kesintiye uğrar. Sürenin dolup dolmadığı tartışma konusu olabileceğinden, işçinin giriş tarihi, gözaltı ve tutuklama tarihleri belgelerle (yakalama tutanağı, tutuklama kararı, tutukevi belgesi) ortaya konmalıdır.

Kıdem, fesih tarihindeki hizmet süresine göre belirlenir. Aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilir (1475 m.14); hesapta kullanılan sürelerin ayrıntısı kıdem tazminatı hesaplama yazısında yer alır.

Gözaltı Birkaç Gün Sürüp İşçi Serbest Kalırsa Ne Olur?

Ceza Muhakemesi Kanunu m.91'e göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için gereken zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı bu süreyi her seferinde bir günü geçmemek üzere üç güne kadar uzatabilir. Bazı suç türleri için özel kanunlarda daha uzun gözaltı süreleri bulunabilir; yine de gözaltı çoğu olayda en kısa bildirim süresi olan iki haftadan kısa sürer.

Bu nedenle işçi gözaltından sonra serbest bırakılır ve işine dönerse m.25/IV'ün şartı gerçekleşmez; işveren yalnızca gözaltı yaşandığı için sözleşmeyi bu bende dayanarak feshedemez. İşverenin devamsızlık nedeniyle fesih bendine (m.25/II-g) başvurması da risklidir. Bu bent, işçinin izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü işine devam etmemesini arar; işçinin iradesi dışındaki bir gözaltı bu koşulla birlikte değerlendirildiğinde fesih yerinde olmayabilir. Kanunun bu hâl için ayrı bir bent koymuş olması da aynı yöne işaret eder.

İşçi gözaltına alındığı için işe gelemediyse bunu işverene bildirmesi, ihtilaf çıkarsa devamsızlığın sebebini ispatlaması gerekir. Gözaltı ve tutuklama sürecinde işçinin hakları için savcılık ifadesi yazısı ayrıca okunabilir.

Tutuklanan İşçi Kıdem ve İhbar Tazminatı Alabilir mi?

Kıdem tazminatı bakımından dayanak, 4857 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmasına rağmen 14. maddesi yürürlükte kalan 1475 sayılı Kanun'dur. Bu madde, hizmet akdinin işveren tarafından, eski kanunun 17. maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında feshedilmesi hâlinde kıdem tazminatı öngörür. Eski 17/II bugünkü 4857 m.25/II'nin karşılığıdır; yani ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller. Gözaltı ve tutuklama ise m.25'in IV numaralı bendindedir ve II numaralı bent kapsamında sayılmamıştır. Bu yüzden m.25/IV ile yapılan fesihte kıdem tazminatı ödenir.

Tutuklanan işçinin feshinde kıdem ve ihbar tazminatının ne zaman ödendiği ve diğer alacakları

Tazminatın hesabı 1475 m.14'e göre, işçinin işe başladığı tarihten itibaren her geçen tam yıl için otuz günlük ücret üzerinden yapılır; bir yıldan artan süreler için de aynı oran uygulanır. 1475 m.14, ücrete ilaveten işçiye sağlanmış para ve para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve kanundan doğan menfaatlerin de gözetileceğini belirtir. Hak kazanma şartlarının genel çerçevesi için kıdem tazminatı kimler alabilir yazısına bakılabilir.

İhbar tazminatında durum farklıdır. İhbar tazminatı, bildirim şartına uymayan tarafın bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ödediği tazminattır (m.17). m.25 ise işverene sözleşmeyi bildirim süresini beklemeksizin feshetme yetkisi verdiğinden, m.25/IV'e uygun fesihte işveren ihbar tazminatı ödemek zorunda kalmaz. Ayrıntılar ihbar tazminatı sayfasındadır.

Fesih sebebiKıdem tazminatıİhbar tazminatı
m.25/IV, devamsızlık bildirim süresini aştıÖdenirÖdenmez
m.25/II-f, işyerinde işlenen ve ertelenmeyen hapis cezalı suçÖdenmezÖdenmez
Bildirim süresi dolmadan yapılan fesih, m.25/IV şartı yokÖdenirÖdenir

Üçüncü satırdaki sonuç, feshin başka bir haklı nedene de dayandırılamaması hâlinde geçerlidir. İş Kanunu'nda bildirim süresine uyulmadan yapılan, haklı nedeni olmayan fesihte bildirim süresine ait ücret tutarında tazminat ödenmesi öngörülmüştür.

Fesih Nasıl Yapılmalı ve Hangi Alacaklar Ödenir?

İş Kanunu m.19'a göre işveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır. Bildirimde tutuklama tarihi, devamsızlığın başladığı gün, işçinin kıdemine göre bildirim süresi ve bu sürenin hangi tarihte aşıldığı yazılmalıdır. Yalnızca "tutuklandığı için" demek, süre koşulunun gerçekleştiğini göstermeye yetmez.

Fesihten sonra işçinin alacakları arasında şunlar vardır.

  • Kıdem tazminatı, 1475 m.14 uyarınca.
  • Gözaltı veya tutuklamadan önce çalışılıp da ödenmemiş ücretler.
  • Kullanılmayan yıllık izin ücreti; m.59'a göre sözleşmenin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde, hak kazanılıp kullanılmayan izin sürelerine ait ücret, sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödenir.
  • Çalışma belgesi; m.28'e göre işten ayrılan işçiye işinin çeşidini ve süresini gösteren belge verilir.

Tutukluluk dönemi için ücret konusunda kanunda ayrı bir hüküm bulunmaz. m.32 ücreti bir iş karşılığında ödenen tutar olarak tanımladığı için fiilen çalışılmayan günler için ücret istemek tartışmalıdır; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi bu konuda farklı bir düzenleme getirmişse ona bakılmalıdır. Sigorta tarafında fesih, SGK'ya uygun çıkış koduyla bildirilir; tutukluluk nedeniyle fesih, zorunlu nedenlerle fesihle aynı kodla (27) bildirilir. Kodların listesi işten çıkış kodları yazısında yer alır.

Tutukluluk Ne Kadar Sürer ve İş Sözleşmesi Açısından Önemi Nedir?

Tutuklama için CMK m.100'e göre kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir; tutuklama işin önemi ile verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiriyle ölçülü olmalıdır. Soruşturma evresinde tutukluluğun devamının gerekip gerekmediği, m.108'e göre en geç otuzar günlük süreler itibarıyla sulh ceza hâkimince incelenir. Kovuşturma evresinde mahkeme bunu her oturumda değerlendirir.

Tutukluluğun üst sınırı da kanunda yazılıdır. m.102'ye göre ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıl, zorunlu hâllerde altı ay daha uzatılabilir; ağır ceza işlerinde en çok iki yıldır ve gerekçesi gösterilerek uzatılabilir. Soruşturma evresi için m.102/4 ayrı bir üst sınır koyar: ağır ceza dışı işlerde altı ay, ağır ceza işlerinde bir yıl; belirli suç gruplarında bir yıl altı ay ve altı ay daha uzatma.

Bu süreler en uzun bildirim süresi olan sekiz haftanın kat kat üstündedir. Dolayısıyla tutuklama kararı verildikten sonra devamsızlık süresi bildirim süresini aşacağı için, işverenin m.25/IV ile fesih hakkı uzun süren tutukluluklarda doğar. İşverenin ne zaman feshedeceği kendi tercihidir; kanun bu bent için ayrı bir kullanma süresi koymamıştır. m.26'daki altı iş günü ve bir yıllık süre, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih içindir.

Adli Kontrol veya Ev Hapsi Hâlinde Durum Aynı mı?

m.25/IV yalnızca gözaltına alınma ve tutuklanma hâllerini sayar. CMK m.109'a göre tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir; adli kontrol, yurt dışına çıkamamak, belirli yerlere düzenli başvurmak (imza), konutu terk etmemek, belirli yerleşim bölgesini terk etmemek gibi yükümlülüklerden biri veya birkaçına tabi tutulmayı içerir. Adli kontrol altındaki işçi serbesttir; tutukevinde değildir.

Yurt dışına çıkış yasağı veya imza yükümlülüğü çoğu zaman işe gitmeye engel olmaz. Konutu terk etmemek (ev hapsi) ise fiilen işe gitmeyi imkânsız kılabilir. Metin bu hâli m.25/IV içinde saymadığı için işveren feshi doğrudan bu bende dayandıramaz. İşçinin işe gelememesi uzarsa işverenin fesih için başka bir sebep göstermesi gerekir; işyerinde otuz işçi çalışıyor ve işçinin altı aylık kıdemi varsa bu sebebin geçerli olması aranır (m.18) ve ispat yükü işverendedir (m.20). İşçi ile işverenin anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebileceğini (m.22) ve ücretsiz izin gibi geçici çözümlerin işçinin onayıyla mümkün olduğunu da unutmamak gerekir.

Beraat, Tahliye veya Mahkûmiyet Sonrasında İşçinin Hakları Nelerdir?

m.25/IV'ün şartı devamsızlığın bildirim süresini aşmasıdır; sonradan beraat edilmesi şartın içinde yer almaz. Kanun metninde, bildirim süresi aşıldıktan sonra yapılmış feshin beraat veya tahliyeyle geri alınacağına dair bir hüküm de yoktur. İşçinin itirazı, feshin bu bende uygun olmadığı, örneğin süre dolmadan yapıldığı iddiasına dayanabilir. m.25'in son fıkrası bu iddia için işçiye m.18, 20 ve 21 çerçevesinde yargı yoluna başvurma hakkı tanır.

İşe iade koşulları şunlardır: işyerinde en az otuz işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeme sahip olması ve sözleşmenin belirsiz süreli olması (m.18). Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur, anlaşma olmazsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır (m.20). Feshin geçersizliğine karar verilirse işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır; başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ödenir ve işçiye kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları da ödenir (m.21). Süreler ve usul için işe iade davası ve arabuluculuk yazısı kullanılabilir.

Ceza yargılamasında beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse CMK m.141/1-e, kanuna uygun yakalanıp tutuklanan kişiye maddi ve manevi her türlü zararını Devletten isteme hakkı verir. Bu kararı veren merci, kişiye tazminat haklarının bulunduğunu bildirir ve bu husus karara geçirilir (m.141/2). Aynı bent kapsamındaki istemler, m.142/2 gereği 6384 sayılı Kanun'un Tazminat Komisyonu usulüne tabidir. İş akdinin sona ermesinden doğan kayıpların bu tazminata girip girmeyeceği ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Mahkûmiyet hâlinde de m.25/IV ile yapılmış fesihte kıdem tazminatı hakkı kural olarak saklıdır; çünkü fesih sebebi mahkûmiyet değil, devamsızlık süresidir. İşyerinde işlenmeyen bir suç nedeniyle verilen mahkûmiyet, m.25/II-f bendini de gündeme getirmez; bu bent yalnızca işyerinde işlenen, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve ertelenmeyen suçları kapsar. Cezanın kesinleşmesinden sonra işçinin hükümlü olarak cezaevinde bulunması hâli ise metinde ayrıca sayılmadığından somut olaya göre ayrı değerlendirilir.

İşçi ve İşveren İçin Pratik Adımlar

İşçi veya yakınları ne yapmalı?

İşçinin yakınları işverene gözaltı veya tutuklama durumunu yazılı olarak bildirmeli, tutuklama kararı ve tutukevi bilgisini belgelemelidir. İşverenle yazışma yapılması, devamsızlığın işçinin iradesi dışında olduğunu ortaya koyar. Ücretsiz izin veya yıllık izin gibi seçenekler işverenle anlaşarak değerlendirilebilir. Fesih bildirimi gelirse tebliğ tarihi not edilmeli, bir aylık işe iade başvuru süresi kaçırılmamalıdır.

İşveren ne yapmalı?

İşveren, işçinin kıdemine göre bildirim süresini hesaplamalı ve devamsızlığın bu süreyi aştığı tarihten önce fesih yapmamalıdır. Fesih bildirimini yazılı yapmalı, sebebi açık ve kesin biçimde belirtmelidir (m.19). Kıdem tazminatını, ücret alacaklarını ve kullanılmayan yıllık izin ücretini ödemeli, çalışma belgesini düzenlemeli, SGK çıkış bildirimini doğru kodla yapmalıdır. Kıdem tazminatının ödenmemesi sonradan dava ve arabuluculuk sürecine yol açabilir.

Tutuklanan İşçinin İş Sözleşmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Tutuklanan işçi işten çıkarılabilir mi?

Evet, ancak yalnızca devamsızlık işçinin kıdemine göre belirlenen bildirim süresini (iki, dört, altı veya sekiz hafta) aştıktan sonra. İş Kanunu m.25/IV bu durumda işverene sözleşmeyi bildirim süresini beklemeksizin feshetme hakkı verir. Süre dolmadan yapılan fesih bu bende dayanmaz.

Tutuklanan işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Evet. 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi, işverenin ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller dışındaki bir sebeple feshinde kıdem tazminatı öngörür. m.25/IV bu hâllerden biri değildir. Kıdem tazminatı her tam yıl için otuz günlük ücret üzerinden hesaplanır.

Gözaltına alınan işçi hemen işten çıkarılabilir mi?

CMK'ya göre gözaltı süresi yirmi dört saattir, toplu suçlarda uzatmayla birkaç güne çıkabilir; bu süre çoğu olayda en kısa bildirim süresi olan iki haftanın altında kalır. İşçi serbest kalıp işe dönerse m.25/IV'e göre fesih hakkı doğmaz.

Tutuklu işçiye ihbar tazminatı ödenir mi?

Hayır. m.25/IV'e uygun fesihte işveren sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden feshedebildiği için ihbar tazminatı ödemez. Bildirim süresi dolmadan ve haklı bir nedene dayanmadan yapılan fesihte ise ihbar tazminatı gündeme gelir.

Tutuklanan işçi beraat ederse işe iade davası açabilir mi?

İşçi, feshin m.25/IV bendine uygun olmadığı iddiasıyla m.18, 20 ve 21 çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir. İşe iade için işyerinde en az otuz işçi, en az altı aylık kıdem ve belirsiz süreli sözleşme aranır. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur.

Adli kontrol altındaki işçi işten çıkarılabilir mi?

m.25/IV yalnızca gözaltı ve tutuklamayı sayar. Adli kontrol yükümlülükleri işçinin işe gitmesini engellemiyorsa fesih için ayrı bir sebep gerekir. Konutu terk etmeme gibi yükümlülükler işe gitmeyi engelliyorsa durum somut olaya göre değerlendirilir.

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler