Eşdeğer parça, aracın orijinal parçasının yerine üretilen ve kütle, boyut, malzeme ile işlevsellik bakımından orijinalle karşılaştırılarak yetkili kuruluşça belgelendirilen yedek parçadır. Karşı aracın trafik sigortası, hasar gören parça orijinalse ve onarılamıyorsa onu orijinal parçayla değiştirmek zorundadır; eşdeğer parça ancak araç sahibinin onayıyla ya da orijinal parçayla değişim imkânı yoksa kullanılabilir ve bunu ispat yükü sigortacıdadır. Onayınız alınmadan eşdeğer parça fiyatıyla ödeme yapıldıysa orijinal parça fark bedelini sigortadan, teminatı aşan kısmı kusurlu sürücü ve işletenden isteyebilirsiniz. Kaskoda ise hangi parçanın kullanılacağını poliçedeki parça klozu belirler.
Bu yazıda eşdeğer parçanın hukuki tanımı, trafik sigortasında parça seçiminin kuralları, 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren Genel Şartlar değişikliğinin hangi poliçelere uygulandığı, fark bedelinin nasıl isteneceği, servis seçimi, kaskodaki parça klozu ve değer kaybıyla ilişkisi ele alınıyor.
Eşdeğer Parça Nedir, Orijinal ve Yeniden Kullanılabilir Parçadan Farkı Ne?
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (ZMSS Genel Şartları) A.2 maddesi üç parça türünü ayrı ayrı tanımlar. Uygulamada "yan sanayi parça" ya da "muadil" diye anılan her parça hukuken eşdeğer parça değildir; eşdeğer sayılmak için parçanın belgelendirilmiş olması gerekir.
| Parça türü | Genel Şartlardaki tanımın özü | Belge |
|---|---|---|
| Orijinal parça | Aracın üretiminde veya montajında kullanılan parçalarla aynı kalitede, sağlayıcının ölçüt ve üretim standartlarına göre üretilen ya da orijinal parçalarla aynı üretim bandında üretilen yedek parça | Üretici ölçütü |
| Eşdeğer (muadil) parça | Orijinal parçanın değiştirilmesi amacıyla üretilen, deney ve muayene metotlarına göre orijinalle kıyaslanarak kriterlere uygunluğu belgelendirilmesi gereken parça | Yetkili kuruluşun belgesi zorunlu |
| Yeniden kullanılabilir parça | Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmelik kapsamında kodlanmış, hasarsız, takip edilebilir, araç ve can güvenliği ile çevre standartlarını karşılayan parça | Yönetmelik kapsamında kodlama |
Belgenin varlığı önemli bir sonuç doğurur: belge konusu parçanın, aksi iddia sahibince kanıtlanana kadar eşdeğer kalitede olduğu varsayılır. Belgesi gösterilemeyen bir parça için bu varsayım işlemez.
Eşdeğer parça yönetmeliği ve belgelendirme
Dayanak 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.11/6'dır. Bu hükme göre orijinale eşdeğerliği, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca usul ve esasları belirlenen sertifikasyon, takip ve denetim esaslarına uygun biçimde belgelendirilmiş parçaların hasar onarımında kullanımına ilişkin usul ve esasları SEDDK belirler; motorlu taşıtlarda garantinin korunmasına ilişkin mevzuat hükümleri saklıdır. 12.06.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan ve 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren değişiklikle eşdeğer parça tanımındaki belgelendirme dayanağı da değişti: eski metin Hazine ve Maliye Bakanlığının 2015/2 sayılı Motorlu Araç Sigortalarında Eşdeğer Parça Belgeleme Esaslarına İlişkin Genelgesine atıf yapıyordu, yeni metin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca 5684 m.11/6 uyarınca belirlenecek usul ve esaslara atıf yapıyor. Eksper raporunda eşdeğer parça fiyatı kullanılmışsa, parçanın belgesini ve belgeyi düzenleyen kuruluşu sigortacıdan yazılı olarak isteyebilirsiniz.
Trafik Sigortası Eşdeğer Parça Kullanabilir mi?
Karşı aracın zorunlu trafik sigortasından ödenen hasarda parça seçimi ZMSS Genel Şartları B.2.1'e göre yapılır. Kural önce onarımdır; parça onarılamıyorsa değişim gündeme gelir ve hangi parçanın takılacağı, hasar gören parçanın orijinal olup olmamasına göre belirlenir:
| Hasar gören parça | Kural | İstisna |
|---|---|---|
| Orijinal ve onarılabilir | Onarılır | - |
| Orijinal ve onarılamaz | Orijinal parçayla değiştirilir | Hak sahibinin onayı alınırsa veya orijinal parçayla değişim imkânı yoksa yeniden kullanılabilir ya da eşdeğer parça takılır; ispat yükü sigortacıdadır |
| Orijinal değil ve onarılamaz | Yeniden kullanılabilir veya eşdeğer parçayla değiştirilir | Bu parçalarla değişim imkânı yoksa orijinal parça takılır |
| Orijinal değil, eşdeğer bulunabildiği hâlde orijinal takıldı | Sigortacı benzer hasarlardaki uygulamasına göre eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parça bedeliyle sınırlı öder | Eşdeğerle değişim imkânının bulunduğunu sigortacı ispat eder |
Aynı hükme göre bu kuralların uygulanması sonucunda araçta bir kıymet artışı meydana gelse bile, yani eski bir parçanın yerine yenisi takılsa bile bu fark tazminattan indirilemez. Sigortacı "eski parçanın yerine yeni parça takıldı" gerekçesiyle eksik ödeme yapamaz.
Aracın yaşı veya garanti süresi belirleyici mi?
Genel Şartlarda araç yaşına ya da kilometresine bağlı bir ayrım yoktur. Belirleyici ölçüt, kazada hasar gören parçanın orijinal olup olmadığıdır. Eski bir aracın parçası orijinalse o da orijinal parçayla değiştirilir; yeni bir aracın daha önce eşdeğerle değiştirilmiş bir parçası ise eşdeğerle değiştirilebilir. Garanti süresi içindeki araçlar bakımından 5684 m.11/6 garantinin korunmasına ilişkin mevzuat hükümlerini saklı tutar; bu nedenle garantili araçta parça ve servis seçimini yaparken üreticinin garanti koşullarını da dosyaya koymak yararlıdır.
1 Temmuz 2026 değişikliği hangi poliçelere uygulanır?
İki ayrı tarih kuralı vardır ve karıştırılmamalıdır. Teminat limitleri kaza tarihine göre uygulanır (Genel Şartlar A.1). Genel Şartlardaki değişiklikler ise, C.11 uyarınca değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra akdedilen sözleşmelere uygulanır. Parça kuralında bakılacak poliçe, kusurlu karşı aracın trafik sigortası poliçesidir: 1 Temmuz 2026'dan sonra düzenlenmişse yeni metin, 4 Aralık 2021 ile 30 Haziran 2026 arasında düzenlenmişse 2021 metni uygulanır.
Uygulamada fark sınırlıdır. 4 Aralık 2021'de yürürlüğe giren metin de hasar gören orijinal parçanın onarılamıyorsa orijinal parçayla değiştirileceğini, eşdeğer parçanın ancak onay veya imkânsızlık hâlinde kullanılacağını ve ispat yükünün sigortacıda olduğunu düzenliyordu. 2026 metni, orijinal olmayan parçalarda da önce onarım imkânının araştırılacağını açıkça yazmış ve belgelendirme dayanağını değiştirmiştir.
Orijinal Parça Fark Bedeli Nasıl Alınır?
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, hak sahibinin orijinal parçayla onarım bedelini istediği, hükme esas raporun ise eşdeğer parça üzerinden hesap yaptığı bir dosyada Genel Şartlardaki kuralı aktararak "Gerçek zarar ancak aracın onarımında tamamen orijinal parçalar kullanılmak suretiyle sağlanır." demiş ve orijinal parçalara göre yeni rapor alınması için kararı bozmuştur (E. 2021/22368, K. 2023/377, 12.01.2023). Eşdeğer fiyatla ödeme yapılmışsa izlenecek yol şöyledir:
- Eksper raporunu kalem kalem okuyun. Parça bedeli bölümünde her parçanın orijinal mi eşdeğer mi fiyatlandığı yazar. Raporun nasıl okunacağı trafik kazası eksper raporu yazısında anlatılmıştır.
- Onay verip vermediğinizi kontrol edin. Hasar dosyasında imzalattırılan formlar arasında eşdeğer parçaya onay anlamına gelen bir metin olup olmadığına bakın. Onay yoksa ya da orijinal parçanın bulunamadığı ispatlanmadıysa eşdeğer fiyatla hesap Genel Şartlara aykırıdır.
- Sigortacıya yazılı başvuru yapın. Orijinal parça fiyat teklifi, yetkili servis faturası ve fotoğraflarla birlikte fark bedelini isteyin. Sigortacı on beş gün içinde cevap vermez veya talebi karşılamazsa yol açılır (KTK m.97). Başvurunun içeriği için trafik kazalarında sigorta şirketine başvuru yazısına bakabilirsiniz.
- Tahkim veya dava. Fark bedeli Sigorta Tahkim Komisyonu ya da asliye ticaret mahkemesi önünde istenebilir. Trafik sigortacısına karşı açılacak dava zorunlu arabuluculuğa tabi değildir (Yargıtay 4. HD, E. 2023/12689, K. 2024/4378).
- Teminatı aşan kısım. Zararınız karşı aracın trafik sigortası teminatını aşıyorsa kalan kısım kusurlu sürücüden ve işletenden istenir (KTK m.85; TBK m.49). Parça seçimine ilişkin Genel Şartlar sigorta sözleşmesinin hükümleridir; sürücü ve işletenin gerçek zarardan sorumluluğunu sınırlamaz. 2026'daki kazalarda maddi zarar teminatı araç başına 400.000 TL'dir; önceki yıllardaki tutarlar trafik sigortası teminat limitleri sayfasında yer alır.
Ödemeyi kabul ederken imzalanan ibranameye dikkat edin. Tutarı açıkça belirtilmeyen, "tüm haklarımdan feragat ederim" anlamına gelen bir ibraname sonraki fark talebini tartışmalı hâle getirir. Konuyla ilgili ayrıntı maddi hasarlı trafik kazası tazminat davası yazısındadır.
Servis Seçimi, Anlaşmalı Servis ve Yetkili Servis
ZMSS Genel Şartları B.2.2 uyarınca hak sahibi aracını dilediği onarım merkezinde onartabilir. Bu durumda sigortacı, araç kaza tarihinde anlaşmalı olduğu onarım merkezinde onarılsaydı uygulanacak parça, tedarik ve işçilik bedeline göre ödeme yapabilir. Ancak sigortacının bu bedel uygulamasını hasar ihbarından itibaren iki iş günü içinde hak sahibine bildirmesi gerekir; bildirmezse bu bedeli hak sahibine karşı ileri süremez.
Bu kural parça türünü değiştirmez. Anlaşmalı servisin daha düşük işçilik ve iskonto oranları farklı bir konudur; hasar gören orijinal parçanın orijinalle değiştirilmesi kuralı servis seçiminden bağımsız olarak uygulanır. Kısmi hasarda taraflar anlaşırsa onarım yerine nakit ödeme yapılabilir; parçalar sigortacı tarafından tedarik veya tazmin edilirse hasarlı parçalar, sigortacı isterse onun malı olur.
Kaskoda Eşdeğer Parça Klozu Ne Anlama Gelir?
Kasko bir sorumluluk sigortası değil, aracınızın kendi hasarını karşılayan bir mal sigortasıdır ve parça kuralı poliçeye bırakılmıştır. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartlarının 3.3.2.1 maddesine göre onarımın şirketçe mi yoksa sigortalıca belirlenecek serviste mi yapılacağı ve orijinal ya da eşdeğer parça seçeneklerinden hangisinin kullanılacağı poliçede belirtilir; belirtilmemişse sigortalının tercih ettiği tazmin yöntemi, servis ve parça esas alınır.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bu hükmü poliçeye göre uygular. Poliçesinde onarılamayan parçalar için muadil veya eşdeğer parça tedarik edileceğini yazan "yedek parça klozu" bulunan bir dosyada, sertifikalı eşdeğeri bulunmadığı gerekçesiyle orijinal fiyatların esas alınmasını eksik inceleme saymış ve eşdeğer parça fiyatlarının gözetilmesini istemiştir (E. 2022/14835, K. 2022/17772, 26.12.2022). Poliçesinde onarılamayan parçaların orijinalle değiştirileceği yazan başka bir dosyada ise parçaların orijinal değerlerini tespit edecek bir heyetten rapor alınmasını aramıştır (E. 2025/8772, K. 2026/2083, 24.02.2026).
İki önemli fark daha vardır. Kaskoda onarım sonucunda araçta bariz bir kıymet artışı olursa bu fark, hangi parçalara ne oranda indirim yapılacağı poliçede yazılıysa tazminattan indirilebilir (Kasko Genel Şartları 3.3.2.3). Ayrıca kasko yalnız eşdeğer parça bedelini ödediyse, kusur karşı araçtaysa karşılanmayan kısım için karşı aracın trafik sigortasına başvurma hakkınız devam eder; sigortacı zararın bir kısmını ödediğinde sigortalı kalan kısım için sorumlulara karşı hakkını korur (TTK m.1472/2). Kaskonun ödediği kısım için ise kasko sigortacısı halefiyetle karşı tarafa başvurur; bu yolun şartları kasko rücu davası şartları yazısında anlatılmıştır.
Eşdeğer Parça Değer Kaybını Etkiler mi?
Değer kaybı, onarım bedelinden ayrı bir zarar kalemidir ve aracın kaza öncesindeki ikinci el değeri ile onarımdan sonraki ikinci el değeri arasındaki farktır. 1 Temmuz 2026'dan sonra düzenlenen trafik sigortası poliçelerinde araç hasarı için yapılan başvuru değer kaybı talebini de kapsar; eksper aracın markası, yaşı, kullanılmışlık düzeyi, hasar gördüğü kısımları ve geçmiş hasar durumuyla birlikte bu iki satış değeri arasındaki farkı raporunda gösterir. Eski metindeki Ek-1 hesaplama formülü kaldırılmıştır.
Onarımda hangi parçanın kullanıldığı ikinci el ekspertizinde görülebildiğinden, onarım sonrası satış değerini ve dolayısıyla değer kaybını etkileyen unsurlardan biridir. Hasar gören orijinal parça onayınız olmadan eşdeğerle değiştirildiyse hem fark bedelini hem de bu durumun onarım sonrası değere etkisini itirazınızda ayrıca gösterin. Değer kaybının kimden ve nasıl isteneceği araç değer kaybı yazısında anlatılmıştır.
Eşdeğer Parça Hakkında Sık Sorulan Sorular
Eşdeğer parça ne demek?
Orijinal parçanın yerine üretilen ve orijinalle kütle, boyut, malzeme ve işlevsellik bakımından karşılaştırılarak uygunluğu yetkili kuruluşça belgelendirilen yedek parçadır. Belgesi olmayan yan sanayi parça, Genel Şartlar anlamında eşdeğer parça sayılmaz.
Trafik sigortası orijinal parça yerine eşdeğer parça takabilir mi?
Onarılamayan parça kazadan önce orijinalse kural orijinal parçadır. Sigortacı eşdeğer parçayı ancak sizin onayınızla veya orijinal parçayla değişim imkânı bulunmadığında kullanabilir ve bunu ispat etmek zorundadır. Hasar gören parça zaten orijinal değilse eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parça takılabilir.
Orijinal parça fark bedeli kimden istenir?
Önce kusurlu karşı aracın trafik sigortasından yazılı başvuruyla istenir. Sigorta ödemez ya da eksik öderse Sigorta Tahkim Komisyonuna veya mahkemeye gidilebilir. Zararın teminat limitini aşan kısmı kusurlu sürücü ve araç işleteninden talep edilir.
Eşdeğer parça için araç yaşı önemli mi?
Trafik sigortası Genel Şartlarında yaş veya kilometre sınırı yoktur. Ölçüt, kazada hasar gören parçanın orijinal olup olmadığıdır. Garanti süresindeki araçlarda üreticinin garanti koşulları ayrıca gözetilir.
Kasko eşdeğer parça kullanabilir mi?
Poliçede eşdeğer parça klozu varsa kullanabilir. Poliçede parça türü belirtilmemişse sigortalının tercih ettiği parça esas alınır. Poliçenizin özel şartlarında "yedek parça" veya "parça tedariki" başlıklı maddeye bakın.
Sigortanın anlaşmalı servisine gitmek zorunda mıyım?
Hayır. Trafik sigortasında aracınızı dilediğiniz serviste onartabilirsiniz. Sigortacı anlaşmalı servis bedeline göre ödeme yapacaksa bunu hasar ihbarından itibaren iki iş günü içinde size bildirmelidir; bildirmezse bu bedeli ileri süremez.
1 Temmuz 2026 değişikliği eski kazalara uygulanır mı?
Genel Şartlardaki değişiklikler poliçe tarihine bağlıdır ve 1 Temmuz 2026'dan sonra düzenlenen poliçelere uygulanır. Teminat limitleri ise kaza tarihine göre belirlenir. Parça kuralı bakımından 2021 ve 2026 metinleri özünde aynıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.