URSA Avukatlık

Boşanma Sebepleri Nelerdir, Süreleri ve Dava Şartları

Aile Hukuku12 dk okumaEklenme:
Ortasında çatlak bulunan masada iki alyans, boşanmanın genel ve özel sebepleri

Türk Medeni Kanunu'nda boşanma sebepleri 161 ile 166. maddeler arasında düzenlenir: zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı ve evlilik birliğinin sarsılması. İlk altısı belirli olgulara bağlı özel sebeptir; evlilik birliğinin sarsılması genel sebeptir ve en sık dayanılan yoldur. Süreler sebebe göre değişir. Zina ile pek kötü davranışta öğrenmeden itibaren altı ay ve en geç beş yıl, terkte altı aylık ayrılık ve ihtar, suç işleme ile haysiyetsiz hayat sürmede ve evlilik birliğinin sarsılmasında ise kanunda dava açma süresi yoktur.

Bu yazı sebeplerin tamamını bir arada gösterir. Zina, terk, şiddetli geçimsizlik ve fiilî ayrılık için ayrı yazılarımız bulunduğundan onlar kısaca özetlenip bağlantısı veriliyor; hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163) ile akıl hastalığı (m.165) ise süreleri, affın etkisi ve Yargıtay kararlarıyla ayrıntılı anlatılıyor.

Boşanma Sebepleri Nelerdir, Kanun Hangilerini Sayar?

Kanun, boşanma davasının ancak sayılan sebeplerden birine dayanılarak açılabileceği bir sistem kurar. Hâkim sebep ispatlanmışsa boşanmaya ya da ayrılığa karar verir (m.170). Aşağıdaki tablo her sebebin maddesini, dava açma süresini ve aranan ek şartı gösterir.

SebepMaddeDava açma süresiEk şart veya özellik
Zina161Öğrenmeden itibaren altı ay, eylemden itibaren en geç beş yılAffeden eşin dava hakkı yoktur
Hayata kast, pek kötü veya ağır derecede onur kırıcı davranış162Öğrenmeden itibaren altı ay, sebebin doğumundan itibaren en geç beş yılAffeden eşin dava hakkı yoktur
Küçük düşürücü suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme163Her zaman açılabilirBirlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi
Terk164En az altı ay ayrılık sürmeli, ihtardan sonra iki ay geçmeliHâkim veya noter ihtarı sonuçsuz kalmalı
Akıl hastalığı165Kanunda süre öngörülmemiştirHastalığın geçmesine olanak bulunmadığını gösteren resmî sağlık kurulu raporu
Evlilik birliğinin sarsılması166/1-2Kanunda süre öngörülmemiştirDavacının kusuru daha ağırsa davalı itiraz edebilir
Eşlerin anlaşması166/3Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıHâkim tarafları bizzat dinler, anlaşmayı uygun bulmalı
Ret sonrası ortak hayatın kurulamaması166/4Ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmeliOrtak hayat yeniden kurulamamış olmalı

Boşanma sebebi ispatlanmış olsa da davacı isterse boşanma yerine ayrılık talep edebilir (m.167). Ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar bir süre için karar verilir ve süre bitince ortak hayat kurulmamışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir (m.171-172). Eşlerin birlikte başvurduğu m.166/3 yolu anlaşmalı boşanma yazısında anlatılıyor.

Özel ve Genel Boşanma Sebebi Arasındaki Fark Nedir, Hangisine Dayanılmalı?

Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı belirli olgulara dayandığı için özel sebeptir. Evlilik birliğinin sarsılması, eşlerin anlaşması ve ret sonrası bir yıl kuralı ise önceden belirlenemeyen olaylara uygulandığından genel sebep sayılır. Hukuk Genel Kurulu, 20.06.2019 tarihli kararında bu ayrımı ve ayrıca mutlak ve nispi sebep ayrımını anlatır. Mutlak sebepte olgu ispatlanınca evlilik üzerindeki etkisi ayrıca araştırılmadan boşanmaya karar verilebilir; nispi sebepte ise ispat edilen olayın ortak hayatı çekilmez hâle getirip getirmediği de araştırılır. Aynı karar, 162. maddeyi mutlak sebep olarak değerlendirir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2017/2420 E., 2019/750 K., 20.06.2019).

Dilekçede hangi sebebe dayanıldığı önemlidir, çünkü hâkim talep sonucuyla bağlıdır (HMK m.26). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kadının yalnızca 162. maddeye dayandığı bir davada mahkemenin 166. madde ile boşanma kararı vermesini hatalı bulmuş ve özel sebebe dayalı davada genel sebeple boşanmaya karar verilemeyeceğini belirtmiştir (2018/3454 E., 2018/7377 K., 06.06.2018).

Özel sebebe dayanan eş aynı zamanda genel sebebe de dayanabilir. Aynı Daire, 16.11.2016 tarihli bir kararında 162. madde ile 166. maddeye birlikte dayanıldığı davada, delillerin önce özel sebep yönünden değerlendirilmesi, özel sebep gerçekleşmemişse genel sebep çerçevesinde incelenmesi gerektiğini söylemiştir (2015/21301 E., 2016/14788 K.). Bu nedenle dilekçelerde özel sebep ilk talep, evlilik birliğinin sarsılması ise onun gerçekleşmemesi hâlinde ikinci talep olarak sıralanır. Olayların nasıl yazılacağı ve hangi delillerin sunulacağı için boşanmada deliller ve çekişmeli boşanma davası yazılarına bakılabilir.

Zina, Terk, Şiddetli Geçimsizlik ve Fiilî Ayrılık Boşanma Sebebi mi?

Bu dört başlığın her biri için ayrı yazımız var. Burada yalnızca yerlerini göstermek için özetleniyor.

Zina (m.161), eşlerden birinin evlilik dışı cinsel ilişkiye girmesidir. Diğer eş zinayı öğrendiğinden itibaren altı ay içinde, her hâlde eylemin üzerinden beş yıl geçmeden dava açmalıdır; affeden eşin dava hakkı yoktur. İspat, tazminat ve mal paylaşımı zina nedeniyle boşanma yazısında anlatılıyor.

Terk (m.164), evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla ortak konutu bırakmak ya da haklı sebep olmadan ortak konuta dönmemektir. Ayrılık en az altı ay sürmeli, hâkim veya noter ihtarı iki ay içinde sonuçsuz kalmalıdır. İhtar sürecinin ayrıntısı terk nedeniyle boşanma yazısındadır.

Şiddetli geçimsizlik, kanundaki adıyla evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır (m.166/1-2). Süresi yoktur; davacının kusuru ağırsa davalı itiraz edebilir. Kusur sayılan davranışlar ve itirazın sonucu şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanma yazısında yer alıyor.

Fiilî ayrılık, kanunda ayrı bir boşanma sebebi olarak sayılmaz. Ayrı yaşamak tek başına boşanma getirmez; ancak boşanma sebeplerinden biriyle açılan dava reddedilir, ret kararı kesinleşir ve bir yıl içinde ortak hayat kurulamazsa eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir (m.166/4). Hesaplama ve şartlar fiilî ayrılık nedeniyle boşanma yazısındadır.

Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış Nedir?

Madde 162'ye göre eşlerden her biri, diğeri tarafından hayatına kastedilmesi, kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir. Madde üç ayrı olguyu sayar.

Hukuk Genel Kurulu kararında öğretiye dayanılarak şu açıklama yapılmıştır. Hayata kast, eşi öldürmeye teşebbüs etmek, onu intihara zorlamak gibi diğerinin hayatına karşı yönelmiş davranışlardır. Pek kötü davranış, eşin vücut bütünlüğünü, bedensel veya ruhsal sağlığını bozan ya da tehlikeye düşüren davranıştır; dövme ve fiziksel şiddet, evden kovma, aç bırakma, anormal cinsel ilişkiye zorlama örnek olarak gösterilir ve eylemin devamlı olması şart değildir. Onur kırıcı davranış ise eşe hakaret etmek, onu küçük düşürmek amacıyla yapılan saldırıdır; ancak her onur kırıcı davranış yetmez, davranışın ağır derecede olması gerekir. Her üç hâlde de davranışın kasten yapılmış olması ve davranan eşin ayırt etme gücünün bulunması aranır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2017/2420 E., 2019/750 K., 20.06.2019).

Aynı karardaki olayda koca eşine fiziksel şiddet uygulamış, saçını çekmiş ve onu etrafta kötülemişti; taraflar bu olay nedeniyle ceza almıştı. Genel Kurul, şiddet ve hakaret birlikte değerlendirildiğinde onur kırıcı davranışın ve 162. maddenin şartlarının oluştuğunu kabul etti. Yerel mahkeme ise bu kusurları madde 162'deki nitelik ve ağırlıkta görmemişti; direnme kararı bozuldu. Kararın gösterdiği sonuç şudur: şiddet ve hakaret kanıtlandığında mahkeme, davranışın niteliğini ve ağırlığını ayrıca denetler. Her tartışma, her sert söz bu maddeye girmez; bu tür olaylar çoğunlukla evlilik birliğinin sarsılması kapsamında kalır.

Şiddet yaşayan eş, boşanma davasını beklemeden koruma yollarına da başvurabilir; bu yollar şiddetli geçimsizlik yazısında anlatılıyor. Dava açıldığında ise hâkim barınma, geçim ve çocukların bakımı gibi konularda geçici önlemleri re'sen alır (m.169).

Pek Kötü Davranışta Altı Aylık Süre ve Affetme Nasıl İşler?

Madde 162 iki hak düşürücü süre koyar. Dava hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden itibaren altı ay geçmekle ve her hâlde bu sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçmekle hak düşer. Süre eylemin yapıldığı günden değil, öğrenme anından işlemeye başlar; ancak beş yıllık süre öğrenme tarihine bakmaksızın eylem tarihinden yürür. Süre geçmişse dava, 162. madde yönünden reddedilir.

İkinci engel affetmedir: affeden tarafın dava hakkı yoktur. Hukuk Genel Kurulunun yukarıdaki kararında dikkat çekici bir nokta vardır. Yerel mahkeme, fiziksel şiddet açıkça sabit olduğu hâlde tarafların birlikte yaşamaya devam etmesini ve süresi içinde dava açılmamasını affetme saymıştı. Özel Daire ve Genel Kurul ise kadının eşini affettiğini gösteren bir delil bulunmadığını belirterek kadının davasının kabulü gerektiğine karar verdi. Kararın dayanağı, dosyada affı gösteren bir delilin bulunmamasıdır; yani af varsayılmaz, dosyadaki delillere göre aranır.

Süre geçtiği ya da affedildiği için 162. maddeye dayanılamıyorsa kapı tamamen kapanmaz. Affedilen olayların evlilik birliğinin sarsılması davasında nasıl değerlendirildiği şiddetli geçimsizlik yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme Sebebiyle Boşanma Nasıl Olur?

Madde 163'e göre eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, diğer eş her zaman boşanma davası açabilir. Maddede altı ay ya da beş yıl gibi bir süre bulunmaz; affa ilişkin bir hüküm de yoktur. Buna karşılık iki şart birlikte aranır: eşin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya haysiyetsiz bir hayat sürmesi ve bu yüzden ortak hayatın diğer eşten beklenememesi.

Kanun hangi suçların küçük düşürücü olduğunu tek tek saymaz; bu değerlendirme hâkime bırakılmıştır. Haysiyetsiz hayat sürme de tanımlanmış bir kavram değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 20.10.2025 tarihli kararında bu iki kavramın sınırını somut bir olayla gösterdi. Dosyada kadın, eşinin dolandırıcılık suçu işlediğini ve sürekli başkalarına borçlanarak haysiyetsiz hayat sürdüğünü ileri sürmüş, bölge adliye mahkemesi de haysiyetsiz hayat sürme sebebiyle boşanmaya karar vermişti. Daire, sürekli borçlanma şeklindeki eylemlerin haysiyetsiz hayat sürme sayılmasını doğru bulmadı. Suç işleme yönünden de eş hakkında küçük düşürücü bir suç nedeniyle kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı dosyada bulunmadığını belirtti ve hükmü bozdu; davanın ikinci talebi olan evlilik birliğinin sarsılması sebebinin tüm deliller değerlendirilerek incelenmesi gerektiğini söyledi (2025/2470 E., 2025/8940 K., 20.10.2025).

Karardan çıkan pratik sonuç, 163. maddeye dayanan eşin iddiasını belgeyle desteklemesi gerektiğidir. Suç iddiası varsa ceza dosyasının sonucu, kesinleşmiş mahkûmiyet bulunup bulunmadığı ve suçun niteliği önem kazanır. Haysiyetsiz hayat iddiasında ise anılan kararda sürekli borçlanma tek başına yeterli sayılmamıştır. Bu nedenle özel sebep kanıtlanamazsa ikinci talep olarak evlilik birliğinin sarsılmasına dayanılması dilekçe stratejisi bakımından yerindedir.

Haysiyetsiz hayat sürme boşanma sonrasında da etkili olabilir: irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır (m.176/3).

Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Hangi Şartlarda Mümkündür?

Madde 165'e göre eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla diğer eş boşanma davası açabilir. Kanun bu sebep için bir süre koymamıştır. Üç şart birlikte aranır: eşin akıl hastası olması, bu yüzden ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi.

Üçüncü şart uygulamada en çok tartışılan noktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kadının önce evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle açtığı davayı ıslah ederek 165. maddeye dayandığı bir dosyada, Adli Tıp Bilirkişi Kurulundan alınan sağlık kurulu raporunda hastalığın geçmesine olanak bulunmadığına dair bir açıklama bulunmadığı için raporu yetersiz saydı. Daire, tam teşekküllü devlet hastanesi veya üniversite hastanesinden; eşin akıl hastası olup olmadığı, hastalığın diğer eş yönünden çekilmezlik unsuru taşıyıp taşımadığı ve geçmesine olanak bulunup bulunmadığı konularında sağlık kurulu raporu alınması gerektiğine hükmederek eksik inceleme nedeniyle kararı bozdu (2018/3075 E., 2018/7120 K., 31.05.2018).

Bu sebepte kusur aranmaz; hastalık eşin kusuru değildir. Bu nedenle davada olaylar hakkında tanık dinletmekten çok tıbbi rapor belirleyicidir. Nafaka ve tazminat bakımından kusur yokluğunun etkisi aşağıdaki bölümde özetleniyor.

Boşanma Sebebi Kusuru, Tazminatı ve Nafakayı Nasıl Etkiler?

Dayanılan sebep, boşanmanın mali sonuçlarını doğrudan belirlemez; belirleyici olan kusur dağılımıdır. Kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir; boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise kusurlu eşten manevî tazminat isteyebilir (m.174). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (m.175).

Bu çerçevede pek kötü davranış, zina veya suç gibi sebepler çoğunlukla kusuru ağır taraf üzerinde yoğunlaşır. Akıl hastalığında ise ortada kusurlu davranış bulunmadığından tazminat şartı olan kusur çoğu zaman oluşmaz; nafaka değerlendirmesi ise yoksulluğa düşme ölçütüne göre yapılır. Ayrıntılar için boşanmada tazminat ve yoksulluk nafakası yazılarına bakılabilir.

Boşanma Sebebini Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Sebep seçimi, davanın süresini, ispat yükünü ve hak kaybı riskini belirler. Aşağıdaki noktalar en sık hataların önüne geçer.

Boşanma davasında tanık, mesaj, fotoğraf, sosyal medya, sağlık kaydı ve tutanak gibi delil örnekleri
  • Altı aylık süre içinde olup olmadığınızı kontrol edin; zina ve pek kötü davranışta öğrenme tarihi ile eylem tarihi ayrı ayrı önemlidir.
  • Affedilmiş olay varsa, affın somut olarak gösterilip gösterilemeyeceğini değerlendirin.
  • Özel sebep ispatı zorsa dilekçede ikinci talep olarak evlilik birliğinin sarsılmasını yazın.
  • Dilekçedeki sebep, hâkimi bağlar; mahkeme dilekçede istenmeyen bir sebeple boşanmaya karar veremez.
  • Suç ve akıl hastalığı iddialarını belgeyle destekleyin; kesinleşmiş ceza kararı veya resmî sağlık kurulu raporu gibi.
  • Delilleri hukuka uygun yollarla toplayın ve süresi içinde sunun.

Boşanma Sebepleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Boşanma sebepleri nelerdir?

Türk Medeni Kanunu'nda boşanma sebepleri zina (m.161), hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163), terk (m.164), akıl hastalığı (m.165) ve evlilik birliğinin sarsılması (m.166) olarak sayılır. Evlilik birliğinin sarsılması hükmü ayrıca eşlerin anlaşmasını ve ret sonrası bir yıllık ortak hayatın kurulamaması hâlini de kapsar.

Boşanma davası açmak için süre var mı?

Sebebe göre değişir. Zina ile hayata kast, pek kötü ve onur kırıcı davranışta öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde beş yıl vardır. Terkte en az altı ay ayrılık ve ihtardan sonra iki ay beklenir. Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme sebebiyle her zaman dava açılabilir; akıl hastalığı ve evlilik birliğinin sarsılması için kanunda süre öngörülmemiştir.

Hayata kast, pek kötü davranış ve onur kırıcı davranış aynı şey midir?

Hayır, madde 162 üç ayrı olguyu sayar. Hayata kast eşin hayatına yönelik davranıştır. Pek kötü davranış bedensel veya ruhsal sağlığı bozan ya da tehlikeye düşüren davranıştır. Onur kırıcı davranışta ise davranışın ağır derecede olması aranır. Her üçünde de davranışın kasten yapılması ve davranan eşin ayırt etme gücüne sahip olması gerekir.

Eşimi affettim, yine de boşanma davası açabilir miyim?

Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerinde affeden tarafın dava hakkı yoktur. Affetmenin gerçekten olup olmadığı dosyadaki delillere bakılarak belirlenir; Hukuk Genel Kurulunun incelediği olayda affı gösteren bir delil bulunmadığı için kadının davası kabul edildi. Af, evlilik birliğinin sarsılması sebebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Akıl hastalığı sebebiyle boşanma için rapor şart mıdır?

Evet. Madde 165, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesini şart koşar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı açıklanmayan bir sağlık kurulu raporunu yetersiz sayarak kararı bozmuştur.

Boşanma sebebini ispatlayamazsam ne olur?

Dava reddedilir. Ancak boşanma sebeplerinden biriyle açılan davanın reddine karar verilip bu karar kesinleştikten sonra bir yıl geçer ve ortak hayat yeniden kurulamazsa, eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir (m.166/4). Bu nedenle dilekçede özel sebebin yanında evlilik birliğinin sarsılmasına da dayanmak tercih edilir.

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler