
Nafaka alacaklısı ile borçlusu farklı ülkelerde yaşıyorsa nafaka, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerle tahsil edilebilir. Başvuru, alacaklının yaşadığı devletin merkezî makamı aracılığıyla borçlunun devletinin merkezî makamına iletilir; Türkiye'de bu görevi Adalet Bakanlığı, Cumhuriyet başsavcılıkları eliyle yürütür. Elde kesinleşmiş bir nafaka kararı varsa borçlunun ülkesinde bu kararın tenfizi istenir; karar yoksa borçlunun ülkesinde nafaka kararı alınmasına yardım istenir. Sözleşme yolu yalnız nafakayı kapsar; tazminat, vekâlet ücreti ve yargılama giderleri bu yolla tahsil edilemez. Usul ve kapsam, borçlunun yaşadığı ülkenin hangi sözleşmelere taraf olduğuna göre değişir.
Yurt Dışında Yaşayan Eşten veya Babadan Nafaka Alınabilir mi?
Alınabilir. Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü, yurt içinden ve yurt dışından yapılan nafaka tahsili taleplerinde "merkezî makam" konumundadır ve Genel Müdürlük bünyesindeki Nafaka Bürosu yurt içinden gelen başvuruları yabancı merkezî makamlara sunar, yurt dışından gelen başvuruları kabul eder. Sözleşmelerin uygulanması için temel şart, alacaklı ile borçlunun farklı ülkelerde bulunmasıdır. Taraflar aynı ülkedeyse kural olarak sözleşme yolu işlemez; Bakanlık bu konuda istisnai durumların bulunduğunu da belirtir.
Konuyla ilgili sözleşmeler şunlardır:
- 23 Kasım 2007 tarihli Çocuk Nafakası ve Diğer Aile Nafaka Türlerinin Uluslararası Tahsiline İlişkin Lahey Sözleşmesi. Türkiye sözleşmeyi 7 Ekim 2016'da onaylamış, sözleşme 1 Şubat 2017'de Türkiye bakımından yürürlüğe girmiştir.
- 1956 tarihli Birleşmiş Milletler (New York) Sözleşmesi, yani Nafaka Alacaklarının Yabancı Ülkelerde Tahsiline İlişkin Sözleşme.
- Çocuklara karşı nafaka yükümlülüğüne ilişkin kararların tanınması ve tenfizi hakkında 1958 tarihli, nafaka yükümlülüğüne ilişkin kararlar hakkında 1973 tarihli Lahey Sözleşmeleri.
2007 Sözleşmesi, taraf devletler arasında 1973 ve 1958 tarihli Lahey Sözleşmelerinin ve 1956 New York Sözleşmesinin yerine, kapsamlarının çakıştığı ölçüde geçer (m.48 ve m.49). Borçlunun bulunduğu devlet 2007 Sözleşmesine taraf değilse eski sözleşmeler uygulanabilir. Bakanlığın Nafaka Genelgesi (64/2) eski sözleşmeleri sayar ve 2011 tarihlidir; 2007 Sözleşmesinden öncesine aittir. Hangi sözleşmenin işleyeceği borçlunun ülkesine göre başvuru aşamasında Bakanlıkla netleştirilmelidir. Türkiye'nin taraf olduğu sözleşme hükümleri 5718 sayılı Kanun'da saklı tutulmuştur (m.1/2).
Hangi Nafaka Türleri Bu Yolla Tahsil Edilir?
2007 Sözleşmesi, 21 yaşından küçüklere yönelik ebeveyn-çocuk ilişkisinden doğan nafaka yükümlülüklerine uygulanır (m.2/1-a). Türkiye, bu yaş sınırını eğitimi devam eden çocuklar bakımından 25 yaşına çıkaran bir beyanda bulunmuştur. Beyan ayrıca sözleşmenin tamamını eşler için nafakaya, kendi bakımını sağlayamayan zihinsel veya bedensel engelli çocuklara ve bakıma muhtaç anne ve babaya genişletir. Bu genişletme iki devlet arasında ancak diğer devlet de aynı nafaka türlerini ve aynı bölümleri kapsayan bir beyan vermişse sonuç doğurur (m.2/3). Eş nafakasında bu yüzden borçlunun ülkesinin beyanına bakılır. Çocuk nafakası talebiyle birlikte yapılan başvuruda eş nafakasına ilişkin bir kararın tanınması ve tenfizi de sözleşme kapsamındadır (m.2/1-b).
Türk hukukundaki karşılıkları için nafaka türleri ve miktarı, iştirak nafakası ve yoksulluk nafakası sayfalarına bakılabilir. Bakanlık genelgesine göre sözleşmeler yalnız nafaka alacağını kapsar; tazminat, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin bu yolla tahsili mümkün değildir.
Nafaka Alacaklısı Türkiye'de, Borçlu Yurt Dışındaysa Başvuru Nasıl Yapılır?
Alacaklısı Türkiye'de, borçlusu yabancı devlette olan işlemlerde Cumhuriyet başsavcılıkları "gönderici makam" olarak belgelerin düzenlenmesinde alacaklıya yardım eder ve belgeleri yabancı devletin merkezî makamına iletilmek üzere Bakanlığa gönderir. 2007 Sözleşmesinde de başvuru, başvuranın yerleşim yerinin bulunduğu devletin merkezî makamı aracılığıyla yapılır (m.9). Genelgede sayılan belgeler şunlardır:

- Borçlunun devletinin dilindeki talep formu; her alacaklı için ayrı ve iki nüsha.
- Nafaka bir mahkeme kararına dayanıyorsa kesinleşme ve icra edilebilirlik şerhini taşıyan karar örneği ile tercümesi.
- Muhtarlıktan alınacak fakirlik ilmühaberine dayanan adli müzaheret belgesi; sözleşmenin uygulanması bakımından altı ay geçerlidir.
- Alacaklı tarafından bizzat imzalanan vekâletname; avukatı olsa bile alacaklı imzalar, noter düzenlemesi gerekmez.
- Evlilik, hısımlık ve kişi hâllerini gösteren çok dilli nüfus kayıt örneği.
- Karar bir davaya dayanıyorsa dava dilekçesinin, duruşma gününün ve kararın borçluya tebliğ edildiğini gösteren belge.
- Varsa alacaklı ve borçlunun fotoğrafı, bakiye nafaka alacağı listesi ve banka hesap formu.
Mahkeme kararının tercümesi hukuk terimlerini bilen bir tercümana yaptırılmalıdır; belgelerin ve tercümelerin noterce tasdikine gerek yoktur. Borçluya tebligat belgesi yoksa dava sürecinde yurt dışına tebligatın nasıl yürütüldüğü yurt dışındaki eşten boşanma yazısında anlatılır. 2007 Sözleşmesine göre merkezî makamlar hizmetleri için başvurandan ücret talep edemez (m.8/2); çevirinin adli yardım kapsamında karşılanmayan kısmı bakımından başvurana ödeme yaptırılması mümkündür (m.45/3).
Başvuru Sonrası Süreç Nasıl İşler ve Ne Kadar Sürer?
Sözleşmede toplam süre öngörülmemiştir; yalnız ara süreler vardır. Talep edilen devletin merkezî makamı başvurunun alındığını altı hafta içinde bildirir (2007 Sözleşmesi m.12/3) ve bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde başvurunun durumu hakkında bilgi verir (m.12/4). Ek belge istenirse talep eden makam bunu üç ay içinde ya da belirlenen daha uzun sürede sağlamazsa başvurunun işlemden kaldırılabilmesi mümkündür (m.12/9). Yabancı mahkemenin delil toplamak için istinabe isteği 1956 Sözleşmesine göre dört ay içinde yerine getirilmelidir; getirilemezse gecikmenin sebebi bildirilir (m.7/c). Toplam süre, borçlunun ülkesindeki yargılama ve icra işleyişine bağlıdır.
Genelgeye göre alacaklı için iki yol vardır. Birinci yol, Türkiye'de alınmış nafaka kararının borçlunun devletinde tenfizini istemektir. İkinci yol, borçlunun devletindeki aracı kuruma belgeleri göndererek o ülkenin yetkili makamından nafaka kararı almaktır; bu hâlde alınan karar o devletin hukukuna göre infaz edilir, tahsil edilen nafaka alacaklıya havale edilir. Almanya ve Hollanda gibi bazı devletler ikinci yolu işletmek yerine alacaklının kendi ülkesinde aldığı bir kararla başvurulmasını istemektedir. Tedbir nafakasına dayanan ara karar ise ancak borçlunun devleti ara kararları tenfiz edebiliyorsa işleme konabilir.
2007 Sözleşmesi, akit devletlerin iç hukuklarında bulundurabileceği tenfiz tedbirlerini de sayar: ücret stopajı, banka hesaplarından haciz, sosyal güvenlik ödemelerinden kesinti, mal üzerinde rehin tesisi veya cebrî satış, vergi iadesinin tutulması ve ehliyet gibi ruhsatların verilmemesi, askıya alınması veya iptali bunlar arasındadır (m.34). Hangilerinin uygulanacağı borçlunun devletinin hukukuna bağlıdır; bu sebeple başvurudan beklenen sonuç ülkeden ülkeye değişir.
Nafaka Kararı Yoksa Önce Ne Yapılmalı?
Türkiye'de nafaka kararı almak mümkündür. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177); boşanma davası sürerken hâkim eşlerin geçimine ilişkin geçici önlemleri alır (TMK m.169). Yoksulluk nafakasının dayanağı TMK m.175, çocuğun bakım ve eğitim giderlerinin dayanağı TMK m.327 ve devamındaki hükümlerdir. Milletlerarası yetki bakımından 5718 sayılı Kanun m.40, Türk mahkemelerinin yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına bağlar. Hangi mahkemenin görevli olduğu aile mahkemesinin görevi ve yetkisi yazısında; dava sürerken istenebilecek geçici nafaka ise tedbir nafakası yazısında ele alınır.

Uygulanacak hukuk ayrı bir sorudur. Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri, boşanmaya uygulanan hukuka tâbidir; eşlerin müşterek millî hukuku, yoksa müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır (5718 sayılı Kanun m.14/1-2). Çocuk nafakası gibi diğer nafaka talepleri ise aynı Kanunun m.19'una göre nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tâbidir. Sözleşme yolunda borçlunun devletinde açılan davalarda ise uygulanacak kanun, devletler özel hukuku kuralları dâhil borçlunun devletinin kanunudur (1956 Sözleşmesi m.6/3).
Bir noktaya dikkat edilmelidir. 2007 Sözleşmesine göre alacaklının mutad meskeni kararın verildiği devletteyse borçlu, o karar hakkında değiştirme veya yeni karar istemini başka bir akit devlette ileri süremez; sayılan istisnalar saklıdır (m.18). Alacaklı Türkiye'de yaşadığı sürece Türk mahkemesinin kararı bu yüzden önem taşır. Kararın değiştirilmesi, örneğin artırılması isteniyorsa Türk hukukundaki yol nafaka artırım davası yazısında anlatılır; sözleşmeler de nafaka kararlarının değiştirilmesine ilişkin talepleri kapsar (1956 Sözleşmesi m.8, 2007 Sözleşmesi m.10).
Nafaka Alacaklısı Yurt Dışında, Borçlu Türkiye'deyse Ne Olur?
Ters yönde başvuru, alacaklının devletinin merkezî makamından Bakanlığa gelir ve borçlunun bulunduğu yerdeki Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Başsavcılık bu hâlde "aracı kurum" olarak alacaklı adına nafakanın tahsili için gerekli tedbirleri alır. Genelgeye göre Bakanlığın onayından sonra sulh yoluna gidebilir, gerekirse yeni bir nafaka davası açabilir ve alınan ilamı icra memurlukları aracılığıyla cebrî icra yoluyla infaz ettirebilir. Tahsil edilen nafaka alacaklının devletine transfer edilir. Bakanlığın internet sayfasına göre başsavcılıklar ayrıca yabancı mahkeme ilamının tenfizi için dava açar, borçlunun yerleşim yerinin ve malvarlığının tespiti için araştırma yapar ve tebligatı kolaylaştırır.
Alacaklı yabancı bir mahkemenin nafaka kararına dayanıyorsa kararın Türkiye'de icra edilebilmesi tenfiz kararına bağlıdır (5718 sayılı Kanun m.50). Tenfiz davasında görevli mahkeme kanunda asliye mahkemesi olarak belirtilir, nafaka gibi aile hukukuna ilişkin kararlarda aile mahkemesi görevlidir; talep, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesinden, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesinden, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinden istenebilir (m.51). Dilekçeye kararın usulen onanmış aslı veya örneği ile onanmış tercümesi ve kesinleştiğini gösteren belge eklenir (m.53). Tenfiz için aranan şartlar şunlardır (m.54):
- Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma veya uygulama bulunması.
- Kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması; davalı itiraz ederse ayrıca yabancı mahkemenin, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir mahkeme olmaması.
- Kararın kamu düzenine açıkça aykırı olmaması.
- Borçlunun yabancı mahkemeye usulüne uygun çağrılmış veya orada temsil edilmiş olması.
Tenfizine karar verilen yabancı ilam, Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur (m.57/1). Yabancı nafaka kararı 2007 Sözleşmesine taraf bir devletten geliyorsa tanıma ve tenfiz, sözleşmedeki esaslara ve ret sebeplerine göre değerlendirilir. Türkiye tanıma ve tenfizde sözleşmenin 24. maddesindeki usulü tercih ettiğini, ayrıca başvuruya karar örneğinin onaylı tam suretinin eklenmesini istediğini beyan etmiştir. Tanıma ve tenfiz davasının genel işleyişi için tanıma tenfiz davası sayfasına bakılabilir. Tenfiz edilmiş nafaka ödenmezse izlenecek icra yolu nafaka ödenmezse ne olur yazısında anlatılır.
Başvurudan Sonra Alacaklının Bildirmesi Gereken Durumlar Nelerdir?
Genelge, nafaka yükümlülüğünü etkileyebilecek durumların en kısa sürede Bakanlığa bildirilmesini ister: alacaklının yeniden evlenmesi, küçük çocukların reşit olması veya öğrenimlerinin sona ermesi, alacaklının borçlu ile haricen anlaşması ve adres değişikliği. Bakanlık aracılığıyla nafaka talep edildikten sonra Türk mahkemelerinde açılan boşanma, nafaka veya velayet davaları ile borçluya karşı yürütülen icra takipleri de Bakanlığa bildirilmelidir. Aksi hâlde yabancı makamlarla işbirliği sonucu elde edilen kararların uygulanabilirliği kalmayabilir; yabancı makamlar Türkiye'de açılmış bir dava sonuçlanıncaya kadar kendi devletlerinde işlem yapmayabilir. 2007 Sözleşmesi de tanıma ve tenfizin istendiği devlette aynı taraflar arasında aynı amaçlı bir davanın ilk kez açılmış ve derdest olmasını ret sebepleri arasında sayar (m.22/c).
Nafaka bedeli banka yoluyla alınmışsa bu durum doğru beyan edilmelidir; genelge, alınan bedellerin banka kayıtlarından tespit edildiğini ve gerçeğe aykırı beyanın alacaklıyı da Bakanlığı da zor durumda bıraktığını belirtir.
Sözleşme Yolu Zorunlu mudur?
Değildir. 1956 Sözleşmesi, öngördüğü hukuk yollarının iç veya uluslararası hukuktaki diğer yolların yerini almadığını, onları tamamladığını belirtir (m.1/2). 2007 Sözleşmesi de kişinin bir akit devletin yetkili makamına iç hukukun elverdiği usullerle doğrudan başvurmasını engellemez (m.37). Alacaklı borçlunun ülkesinde avukat aracılığıyla doğrudan dava açabilir veya Türkiye'de alınmış kararın tenfizini kendisi isteyebilir. Merkezî makam yolunun avantajı, yabancı makamlarla yazışmayı ve adli yardım taleplerini Bakanlığın yürütmesidir; çocuk nafakası başvurularında talep edilen devletin ücretsiz adli yardım sağlaması esastır (m.15).
Yurt Dışından Nafaka Tahsili Hakkında Sık Sorulan Sorular
Yurt dışındaki eşten veya babadan nafaka için nereye başvurulur?
Alacaklı Türkiye'de yaşıyorsa başvuru bulunduğu yerdeki Cumhuriyet başsavcılığına yapılır. Başsavcılık gönderici makam olarak belgeleri düzenlemeye yardım eder ve Adalet Bakanlığına gönderir; Bakanlık borçlunun devletinin merkezî makamı ile yazışır.
Nafaka kararı olmadan yurt dışından nafaka istenebilir mi?
İstenebilir. Genelgeye göre alacaklı, borçlunun devletindeki aracı kuruma belgeleri göndererek orada nafaka kararı alınmasını isteyebilir. Bazı devletler alacaklının kendi ülkesinde aldığı bir kararla başvurulmasını ister; bu sebeple başvurudan önce Türkiye'de nafaka kararı alınması gündeme gelir.
Yurt dışından nafaka başvurusu ücretli midir?
2007 Sözleşmesine göre merkezî makamlar hizmetleri için başvurandan ücret talep edemez. Belgelerin çevirisi bakımından istisna vardır: adli yardım sistemi tarafından karşılanmayan çeviri masrafı başvurandan istenebilir. Çocuk nafakası başvurularında ücretsiz adli yardım ilkesi geçerlidir.
Yurt dışındaki babadan çocuk nafakası alınabilir mi?
Alınabilir. 2007 Sözleşmesi 21 yaşından küçüklere yönelik nafaka yükümlülüklerini kapsar; Türkiye eğitimi devam eden çocuklar için bu sınırı 25 yaşa çıkaran bir beyanda bulunmuştur. Çocuk 18 yaşını bitirdiyse veli onu artık temsil edemeyeceğinden, genelge çocuk adına ayrı başvuru belgesi düzenlenmesini ister.
Yurt dışında verilmiş nafaka kararı Türkiye'de kendiliğinden uygulanır mı?
Uygulanmaz. Yabancı mahkeme ilamının Türkiye'de icra edilebilmesi tenfiz kararına bağlıdır (5718 sayılı Kanun m.50). Tenfiz kararı verildikten sonra ilam Türk mahkemesi ilamı gibi icra olunur.
Başvurudan sonra hangi değişiklikler Bakanlığa bildirilmelidir?
Yeniden evlenme, çocuğun reşit olması veya öğreniminin sona ermesi, borçlu ile haricen anlaşma, adres değişikliği ve Türkiye'de açılan boşanma, nafaka, velayet davaları ile icra takipleri bildirilmelidir. Bildirim yapılmazsa yabancı makamlar Türkiye'deki dava sonuçlanıncaya kadar işlem yapmayabilir.
Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.



