Ehliyetsiz Trafik Kazası Yapmanın Cezası, Sigorta Öder mi?

Ehliyetsiz trafik kazası yapmanın cezası iki katmanlıdır; kazada biri yaralanır veya ölürse sürücü taksirle yaralama ya da taksirle öldürmeden yargılanır, ehliyetsiz araç kullanmanın idari para cezası ise sürücüye ve aracın kullanılmasına izin veren işletene ayrıca kesilir. Ehliyetsizlik tek başına kusur veya bilinçli taksir sayılmaz. Zarar görenin tazminatını ehliyetsiz sürücünün kullandığı aracın zorunlu trafik sigortası karşılar; sigortacı ehliyetsizliği zarar görene karşı ileri süremez, ödediğini sonra poliçenin tarafı olan sigortalıya, yani çoğunlukla aracın sahibine rücu eder. Kasko, ehliyetsiz kullanım sırasında araçta oluşan hasarı ödemez. Ehliyetsiz sürücü de kendi zararını karşı tarafın kusuru oranında isteyebilir.

İdari Para Cezası ve Sigortada Ehliyetsizlik

Sürücü belgesi olmadan motorlu araç kullanana 40.000 TL, belgesi geri alınmış veya iptal edilmişken araç kullanana 200.000 TL idari para cezası verilir; aracın bu kişilerce sürülmesine izin veren işletene de plaka üzerinden ayrıca 40.000 TL kesilir (KTK m.36/3). Erken ödeme indirimi, itiraz yolu ve sınıf dışı araç, süresi dolmuş veya yabancı belge gibi diğer hâller ehliyetsiz araç kullanma cezası yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Bu yazı, ehliyetsiz sürücünün karıştığı kazanın tazminat, sigorta ve ceza davası sonuçlarına odaklanır; diğer ihlallerin tutarları için 2026 trafik cezaları tablosuna bakılabilir.

Ehliyetsizlik, ZMSS Genel Şartlarının diliyle aracın "gereken ehliyetnameye sahip olmayan" kişilerce kullanılmasıdır. Bu ifade, hiç belgesi olmayanı, geçerliliğini yitirmiş sürücü sertifikasıyla araç kullananı ve ehliyetine geçici ya da sürekli el konulmuş olanı birlikte kapsar (B.4/b). Kasko Genel Şartları da "gerekli sürücü belgesine" sahip olmamaktan söz eder. Bu yüzden kullanılan aracın sınıfına uygun belgenin bulunmaması da sigorta açısından aynı sonuca yol açabilir.

Ehliyetsizlik Kazada Kusur Doğurur mu?

Ehliyetsizlik tek başına kusur doğurmaz. Kusur, kazaya yol açan trafik kuralı ihlaline göre belirlenir: hız, geçiş önceliği, şerit, takip mesafesi gibi. Ehliyetsiz sürücü hiçbir kuralı ihlal etmemişse, karşı aracın hatasıyla oluşan kazada kusursuz kabul edilebilir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, ehliyetsiz motosiklet sürücüsünün tazminat talebinde, ehliyetsizlik gerekçesiyle hakem heyetinin yaptığı yüzde 20 indirimi bozmuştur. Kararda sürücü belgesiz araç kullanmanın tek başına trafik kazasına sebep olan bir kusur sayılamayacağı belirtilmiş, "Tek başına sürücü belgesiz araç kullanma şeklinde gerçekleşen ihlal sadece idari para cezası uygulanmasını gerektirir." denmiştir (Yargıtay 4. HD, 2023/6912 E., 2025/1594 K., 03.02.2025). Aynı kararda ehliyetsiz sürücünün başka bir kuralı da ihlal etmesi hâlinde ancak o ihlalden doğan kusuru ölçüsünde sorumlu olacağı vurgulanmıştır.

Uygulamada bilirkişi raporu ve kaza tespit tutanağı, ehliyetsizliği çoğu zaman ayrıca not eder. Bu not ile kusur oranını birbirinden ayırmak gerekir. Asli ve tali kusur hallerinin ayrıntısını asli ve tali kusur maddeleri yazımızda bulabilirsiniz.

Zarar Gören Kimden Tazminat İster?

Ehliyetsiz sürücünün çarptığı kişi veya araç sahibi, tazminatı birden fazla kişiden isteyebilir. Kazada birden fazla kişi sorumluysa zarar görene karşı müteselsilen sorumlu olurlar (KTK m.88/1); zarar gören bunlardan dilediğine başvurabilir.

Sorumlu	Dayanak	Not
Ehliyetsiz sürücünün kullandığı aracın trafik sigortacısı	KTK m.91, m.95/1; ZMSS GŞ B.4	Kaza tarihindeki teminat limitleri içinde öder; ehliyetsizliği zarar görene karşı ileri süremez
Aracın işleteni (çoğunlukla ruhsat sahibi)	KTK m.85/1 ve son fıkra	Sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur; limitle bağlı değildir
Ehliyetsiz sürücü	TBK m.49	Kusurlu haksız fiilinden kişisel olarak sorumludur
Güvence Hesabı	5684 s. K. m.14/2	Araç sigortasızsa veya çalıntıysa yalnız bedensel zararlar için

KTK m.95/1, sigorta sözleşmesinden doğan ve tazminatı kaldıran ya da azaltan hâllerin zarar görene karşı ileri sürülemeyeceğini söyler; ZMSS Genel Şartlarının B.4 maddesi de aynı kuralı tekrarlar. Sigortacı bu nedenle "sürücü ehliyetsizdi" diyerek ödemeyi reddedemez. Genel Şartlar ayrıca sigortacının rücu sebeplerine dayanarak tazminat sürecini geciktiremeyeceğini ve bu sebeplere dayalı bilgi ve belgeyi hak sahibinden isteyemeyeceğini belirtir.

Dava açmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru zorunludur. Şirket 15 gün içinde cevap vermez veya cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonuna gidilebilir (KTK m.97). Başvuruda kullanılacak belgeleri sigorta şirketine başvuru yazımızda sıraladık. Manevi tazminat trafik sigortasının kapsamı dışında olduğundan (KTK m.92/f), manevi tazminat sürücü ve işletenden istenir.

Ehliyetsiz sürücünün kullandığı araç sigortasızsa, bedensel zararlar Güvence Hesabından istenir; araçtaki maddi hasar için bu yol kapalıdır (5684 s. K. m.14/2-b). Araç çalınmış veya gasp edilmişse aracı çalan kişi işleten gibi sorumlu tutulur. İşleten, aracın çalınmasında kendisinin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusuru olmadığını ispat ederse sorumluluktan kurtulur (KTK m.107). İşletenin sorumlu olmadığı bu hâlde bedensel zararlar yine Güvence Hesabından karşılanır (5684 s. K. m.14/2-ç).

Sigorta Şirketinin Rücu Hakkı

Zarar görene ödeme yapan trafik sigortacısı, sözleşmeye ve kanuna göre tazminatı kaldırabileceği veya azaltabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir (KTK m.95/2). ZMSS Genel Şartlarının B.4 maddesinin (b) bendi, tazminatı gerektiren olayın aracın gereken ehliyetnameye sahip olmayan, sürücü sertifikası geçerliliğini yitirmiş veya ehliyetine geçici ya da sürekli el konulmuş kimselerce sevk edilmesiyle meydana gelmesini rücu sebebi olarak sayar.

• Rücu kime yöneltilir? Genel Şartlar rücunun "kazaya sebebiyet veren sigortalıya" yapılacağını söyler. 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren değişiklikle sigortalı, poliçedeki araçta işleten sayılan kişi olarak tanımlanmıştır (A.2/a). Bu nedenle sürücü başka biri olsa bile rücunun muhatabı poliçenin tarafı olan sigortalıdır (çoğunlukla aracın sahibi-işleteni). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu rücu talebinin muhatabının sözleşmenin karşı tarafı olan sigorta ettiren olduğunu belirtmiştir; sözleşmenin tarafı olmayan sürücüye sigortacının açtığı rücu davası bu nedenle taraf sıfatı yokluğundan reddedilir (Yargıtay HGK, 2022/1129 E., 2023/1234 K., 13.12.2023).
• İzin vermemiş olmak yeterli mi? Hayır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, ehliyetsiz kişinin motosikleti işletenin izni dışında kullandığı bir olayda, izin verilmemesinin işletene rücuyu ortadan kaldırmadığını belirtmiştir. Kararda işletenin ancak çalınma veya gasp hâlinde KTK m.107 uyarınca kusursuzluğunu ispat ederek kurtulabileceği vurgulanmıştır (4. HD, 2021/13204 E., 2023/725 K., 19.01.2023).
• Sınav sertifikası ehliyet yerine geçer mi? Eski tarihli bir kazada, sürücünün sınavı kazanıp sertifika aldığı ancak belgesini çıkarmadığı savunulmuştur. Kapatılan 17. Hukuk Dairesinin işleten-sigorta ettirene rücu edilebileceği yönündeki bozmasına uyularak verilen karar, 4. Hukuk Dairesince onanmıştır (2024/7162 E., 2025/17063 K., 22.12.2025).
• Rücu ne kadardır? Sigortacı ancak ödediği tutar için rücu edebilir. Zarar görenin kendi kusuruna denk gelen kısım zaten teminat dışında kaldığından (KTK m.92/g), rücu da fiilen ödenen tazminatla sınırlıdır. Ehliyetsizlik rücusunda kazanın münhasıran ehliyetsizlikten kaynaklanması aranmaz; ancak sürücünün kazada kusurlu olması gerekir ve rücu bu kusur oranıyla sınırlıdır.

Rücu edilen sigortalı, ödediği tutarı iç ilişkide aracı kullanan kişiden isteyebilir. Aynı zarardan müteselsilen sorumlu olanlar arasında payından fazlasını ödeyen, fazlası için diğerlerine rücu eder (TBK m.62/2). Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirine karşı rücu hakları, yükümlülüğünü tam yerine getirdiği ve rücu edilecek kişiyi öğrendiği günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar (KTK m.109). Alkollü kullanımda benzer bir rücu düzeni işler; farkları alkollü araç kullanma cezası yazımızda, savunma imkânlarını ise sigorta şirketinin rücu hakkı yazımızda anlattık.

Ehliyetsiz Sürücü Kendi Zararını İsteyebilir mi?

Evet. Ehliyetsiz sürücü de kazada yaralanabilir, aracı hasar görebilir. Bu durumda karşı tarafın kusuru oranında karşı aracın trafik sigortasına, işletenine ve sürücüsüne başvurabilir. Sınır şudur: hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri trafik sigortası teminatı dışındadır (KTK m.92/g; ZMSS GŞ A.6/b).

Yukarıda andığımız 2023/6912 Esas sayılı kararda ehliyetsiz motosiklet sürücüsü kavşağa yaklaşırken hızını azaltmadığı için yüzde 25 tali kusurlu, karşı araç sürücüsü yüzde 75 asli kusurlu bulunmuştur. Tazminat yüzde 75 üzerinden hesaplanmış, ehliyetsizlik için ayrıca yapılan indirim Yargıtay tarafından bozulmuştur. Ehliyetsiz sürücünün zararı, karşı tarafın kusur payıyla sınırlıdır; ehliyetsiz olması bu payı ayrıca azaltmaz.

Ehliyetsiz sürücü kazada ölmüşse, desteğinden yoksun kalan yakınları karşı tarafın kusuru oranında tazminat isteyebilir. Destekten yoksun kalan hak sahibinin, destek kişinin kusuruna denk gelen talepleri trafik sigortası teminatı dışındadır (KTK m.92/j). Hesaplamanın ayrıntısı destekten yoksun kalma tazminatı yazımızdadır. Ehliyetsiz sürücünün aracında yolcu olarak bulunanlar da zararlarını o aracın trafik sigortasından isteyebilir. Yolcu hatır için karşılıksız taşınıyorsa işletenin sorumluluğu genel hükümlere tabidir (KTK m.87/1).

Kasko Ehliyetsiz Kullanımda Öder mi?

Kasko, ehliyetsiz kullanımda araçta oluşan hasarı ödemez. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartlarının A.5 maddesinin 5.4 numaralı bendi, aracın ilgili mevzuata göre gerekli sürücü belgesine sahip olmayan kişilerce kullanılması sırasında meydana gelen zararları teminat dışında sayar. Bu kaskoda bir rücu sebebi değil, doğrudan teminat dışı hâldir; kasko şirketi hasarı hiç ödemez.

Zorunlu hâller dışında, bu ihlal nedeniyle sürücünün kimliğinin tespit edilmesini engellemek için kaza yerinden ayrılmak da ayrıca teminat dışıdır (A.5/5.10). Kaçmanın başka sonuçları da vardır: zabıtanın izni olmadan ve zaruret dışında olay yerinden ayrılan sürücüye 46.000 TL idari para cezası verilir, ölümlü veya yaralanmalı kazada ayrıca bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörülür (KTK m.81/3). Olay yerini terk etmek trafik sigortasında da ayrı bir rücu sebebidir (ZMSS GŞ B.4/f).

Zarar görenin kendi kaskosu ise ehliyetsizlikten etkilenmez: kasko şirketi sigortalısının hasarını öder ve ödediği tutar kadar sigortalısının yerine geçerek sorumlulara başvurur (TTK m.1472/1). Bu rücunun şartları kasko rücu davası şartları yazımızda yer alır.

Aracı Ehliyetsize Veren Araç Sahibinin Sorumluluğu

Kanun sorumluluğu araç sahibine değil, işletene yükler. İşleten, kural olarak araç sahibi ya da sicilde alıcı görünen kişidir; uzun süreli kiralama, ödünç (ariyet) veya rehin hâllerinde kiracı, ödünç alan ya da rehin alan işleten sayılabilir (KTK m.3). Aracını ehliyetsiz bir kişiye veren işleten dört ayrı sonuçla karşılaşabilir:

1. Tazminat sorumluluğu: İşleten, aracın işletilmesiyle verilen zarardan sorumludur ve sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olur (KTK m.85). Sorumluluktan kurtulmak için mücbir sebep, zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurunu ispat etmesi gerekir (KTK m.86/1).
2. Sigorta rücusu: Trafik sigortacısı ödediğini, sürücünün kusuru oranında poliçenin tarafı olan sigortalıdan geri ister (KTK m.95/2; ZMSS GŞ B.4/b).
3. Kasko kaybı: Kendi aracındaki hasar kaskodan ödenmez (Kasko GŞ A.5/5.4).
4. İdari para cezası: Aracın sürülmesine izin veren işletene plaka üzerinden 40.000 TL ceza verilir (KTK m.36/3).

Kiralık araçlarda işleten sıfatı ve rücu ilişkisi farklı işler; bu konuyu kiralık araçla kaza sorumluluğu yazımızda ayrıca ele aldık.

Ceza Davasında Taksirle Yaralama, Taksirle Öldürme ve Bilinçli Taksir

Ehliyetsiz araç kullanmak kendi başına bir suç değil, idari yaptırım gerektiren bir kabahattir. Kazada biri yaralanır veya ölürse sürücü hakkında taksirle yaralama ya da taksirle öldürme soruşturması yürütülür. Taksirli suçta ceza failin kusuruna göre belirlenir (TCK m.22/4).

Suç	Dayanak	Ceza
Taksirle yaralama	TCK m.89/1	4 ay - 2 yıl hapis veya adli para cezası
Kemik kırığı, yaşamı tehlikeye sokan durum gibi neticeler	TCK m.89/2	1. fıkradaki ceza yarısı oranında artırılır
Birden fazla kişinin yaralanması	TCK m.89/4	9 ay - 5 yıl hapis
Taksirle öldürme	TCK m.85/1	2 - 6 yıl hapis
Birden fazla ölüm veya ölümle birlikte yaralanma	TCK m.85/2	2 - 15 yıl hapis

Bilinçli taksir, kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın neticenin gerçekleşmesidir; bu hâlde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK m.22/3). Ehliyetsizlik bu artışı kendiliğinden getirmez. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, bilinçli taksirden mahkûmiyet kurulan bir dosyada "sanığın ehliyetsiz araç kullanması bilinçli taksir hali oluşturmadığı" gerekçesiyle hükmü bozmuştur (2026/319 E., 2026/2066 K., 03.03.2026). Ceza Genel Kurulu da ehliyetsiz suça sürüklenen çocuğun eyleminde aşırı hıza dair delil bulunmadığını ve araç kullanmayı bilmediğinin iddia edilmediğini belirterek basit taksir kabul etmiştir (CGK, 2024/516 E., 2025/526 K., 26.11.2025).

Bu ayrımın pratik bir sonucu vardır. Taksirle yaralama şikâyete bağlıdır; şikâyet yalnız birinci fıkrayı aşan yaralama bilinçli taksirle işlenmişse aranmaz (TCK m.89/5). Ehliyetsizlik tek başına bilinçli taksir sayılmadığından, basit taksirle oluşan yaralamada şikâyet yine gereklidir. Ayrıntılar için taksirle yaralama suçu ve cezası yazımıza bakabilirsiniz.

Sürücü 18 Yaşından Küçükse

Ehliyetsiz kazaların bir bölümünde sürücü, aile aracını kullanan bir çocuktur. Hukuki sonuçlar birkaç kaynaktan doğar:

• Çocuğun kendi sorumluluğu: Ayırt etme gücüne sahip küçükler haksız fiillerinden sorumludur (TMK m.16/2).
• Ev başkanının sorumluluğu: Ev başkanı, ev halkından olan küçüğün verdiği zarardan sorumludur. Durumun gerektirdiği dikkatle gözetim yaptığını veya bu özeni gösterseydi bile zararın önlenemeyeceğini ispat ederse kurtulur (TMK m.369).
• İşleten sorumluluğu: Araç anne veya babaya aitse, işleten olarak KTK m.85'e göre de sorumludurlar. Trafik sigortacısı zarar göreni öder ve işletene rücu edebilir.
• İdari para cezası: Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuğa idari para cezası uygulanamaz (Kabahatler Kanunu m.11/1). Aracın sürülmesine izin veren işleten için KTK m.36/3'teki ceza ayrıca gündeme gelir.
• Ceza sorumluluğu: 12 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur; 12-15 yaş arasında fiilin anlam ve sonuçlarını algılama yeteneğine bakılır (TCK m.31).

Ehliyetsiz Trafik Kazası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Ehliyetsiz sürücünün çarptığı araç için sigorta öder mi?

Evet. Ehliyetsiz sürücünün kullandığı aracın zorunlu trafik sigortası, zarar görenin zararını kaza tarihindeki teminat limitleri içinde ve o aracın kusuru oranında öder. Sigortacı ehliyetsizliği zarar görene karşı ileri süremez (KTK m.95/1); ödediği tutarı daha sonra sigortalısı olan işletenden geri ister (ZMSS Genel Şartları B.4/b).

Ehliyetsiz kaza yapan sürücüye hangi ceza verilir?

Ehliyetsiz araç kullanmanın idari para cezası 40.000 TL'dir ve aracın kullanılmasına izin veren işletene de ayrıca 40.000 TL kesilir (KTK m.36/3). Ölümlü veya yaralanmalı kazada sürücü hakkında ayrıca taksirle yaralama (TCK m.89) ya da taksirle öldürme (TCK m.85) soruşturması yürütülür ve ceza sürücünün kusuruna göre belirlenir (TCK m.22/4).

Ehliyetsiz olmak kazada kusurlu sayılmak demek mi?

Hayır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, sürücü belgesiz araç kullanmanın tek başına kazaya sebep olan bir kusur sayılamayacağını ve ehliyetsizlik gerekçesiyle tazminattan indirim yapılamayacağını belirtmiştir (2023/6912 E., 2025/1594 K., 03.02.2025). Kusur, kazaya yol açan trafik kuralı ihlaline göre belirlenir.

Ehliyetsiz sürücü kendi zararı için tazminat alabilir mi?

Alabilir. Karşı tarafın kusuru oranında karşı aracın trafik sigortasına, işletenine ve sürücüsüne başvurabilir. Kendi kusuruna denk gelen kısım trafik sigortası teminatı dışındadır (KTK m.92/g); ehliyetsiz olması ise tek başına indirim sebebi değildir.

Aracımı izinsiz alan ehliyetsiz kişi kaza yaparsa bana rücu edilir mi?

Edilebilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, işletenin izin vermemiş olmasının rücuyu ortadan kaldırmadığını, çalınma veya gasp hâlinde ise işletenin kusursuzluğunu ispat ederek sorumluluktan kurtulabileceğini belirtmiştir (2021/13204 E., 2023/725 K., 19.01.2023; KTK m.107).

Ehliyetsiz kullanımda kasko hasarı öder mi?

Hayır. Kasko Genel Şartları A.5/5.4, aracın gerekli sürücü belgesine sahip olmayan kişilerce kullanılması sırasında meydana gelen zararları teminat dışında sayar. Ehliyetsizliği gizlemek için kaza yerinden ayrılma da ayrıca teminat dışıdır (A.5/5.10).

Ehliyetsiz araç kullanmak bilinçli taksir sayılır mı?

Kendiliğinden sayılmaz. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, ehliyetsiz araç kullanmanın bilinçli taksir hâli oluşturmadığını belirterek bilinçli taksirden kurulan hükmü bozmuştur (2026/319 E., 2026/2066 K., 03.03.2026). Bilinçli taksir için sürücünün neticeyi öngördüğünün somut delille gösterilmesi gerekir.

18 yaşından küçük ehliyetsiz çocuk kaza yaparsa kim sorumlu olur?

Ayırt etme gücü olan küçük kendi haksız fiilinden sorumludur (TMK m.16/2). Ev başkanı sıfatıyla anne baba, gerekli gözetimi gösterdiğini ispat edemezse sorumlu olur (TMK m.369). Araç ailenin ise işleten olarak KTK m.85 uyarınca da sorumluluk doğar ve trafik sigortacısı ödediğini işletene rücu edebilir.