URSA Avukatlık

Evlat Edinme Şartları Nelerdir, Yaş Sınırı ve Süreç Nasıl İşler

Aile Hukuku11 dk okumaEklenme:
Masada ev anahtarı, defter ve bitki ile evlat edinme şartları, yaş sınırı ve süreç

Türk Medeni Kanunu'na göre küçük bir çocuğun evlat edinilebilmesi için evlat edinenin çocuğa en az bir yıl bakmış ve onu eğitmiş olması, evlat edinilenden en az 18 yaş büyük bulunması ve evlat edinmenin çocuğun yararına olması gerekir. Evli çiftler birlikte evlat edinir; en az beş yıllık evlilik veya otuz yaş koşulu aranır. Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Çocuğun ana ve babasının rızası kural olarak şarttır. Karar aile mahkemesi tarafından kapsamlı bir araştırmadan sonra verilir ve evlatlık ilişkisi bu kararla kurulur.

Evlat Edinmenin Genel Şartları Nelerdir?

Evlat edinme, Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) aile hukuku kitabında "Evlât edinme" ayırımı altında 305 ile 320. maddeler arasında düzenlenir. Kanun önce küçüklerin evlat edinilmesini, ardından erginlerin ve kısıtlıların evlat edinilmesini ele alır. Küçükler için aranan ortak koşullar şunlardır.

  • Bir yıl bakım ve eğitim: Küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır (TMK m.305/1).
  • Çocuğun yararı: Evlat edinme her hâlde küçüğün yararına olmalıdır; evlat edinenin diğer çocuklarının yararları da hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemelidir (TMK m.305/2).
  • En az 18 yaş fark: Evlat edinilen, evlat edinenden en az onsekiz yaş küçük olmalıdır (TMK m.308/1).
  • Rıza: Ayırt etme gücüne sahip küçük, kendi rızası olmadıkça evlat edinilemez; ayrıca ana ve babanın rızası aranır (TMK m.308/2, m.309).

Kanun metninde evlat edinenin vatandaşlığına, mesleğine, gelir düzeyine ya da sınav sonucuna bağlanmış bir koşul yer almaz. Evlat edinenin ekonomik durumu, sağlığı ve eğitme yeteneği, mahkemenin yapacağı araştırmada değerlendirilen unsurlardandır (TMK m.316). Çocuk sahibi olmak da bir koşul değildir; evlat edinenin altsoyu varsa onların evlat edinmeye ilişkin tavır ve düşünceleri araştırmada ayrıca dikkate alınır.

Evlat Edinme Yaş Sınırı Kaç?

Kanunda evlat edinen için bir üst yaş sınırı bulunmaz. Düzenlenen iki yaş ölçüsü vardır. Birincisi, evlat edinenin kendisi ile evlat edinilen arasındaki yaş farkıdır: fark en az 18 olmalıdır (TMK m.308/1). İkincisi, evlat edinenin yaşıyla ilgili alt sınırdır: otuz yaşını doldurmuş olmak, tek başına evlat edinmenin ve evli çiftlerde beş yıllık evlilik şartına alternatif olarak birlikte evlat edinmenin dayanağıdır (TMK m.306 ve m.307). Yani otuz yaşını dolduran bir çift, evliliği beş yıldan kısa olsa bile birlikte evlat edinebilir.

Evli çift, eşin çocuğunu evlat edinen eş, evli olmayan kişi ve evli kişi için aranan yaş ve evlilik koşullarını gösteren tablo
Evlat edinenAranan koşulDayanak
Evli çift (birlikte)En az beş yıldır evli olmak veya otuz yaşını doldurmuş olmakTMK m.306/2
Eşin çocuğunu evlat edinen eşEn az iki yıldır evli olmak veya kendisi otuz yaşını doldurmuş olmakTMK m.306/3
Evli olmayan kişi (tek başına)Otuz yaşını doldurmuş olmakTMK m.307/1
Evli kişi (tek başına)Otuz yaşını doldurmuş olmak ve birlikte evlat edinmenin kanunda sayılan sebeplerle mümkün olmadığını ispat etmekTMK m.307/2

Evli Çift Birlikte Evlat Edinirken Hangi Şartlar Aranır?

Eşler, ancak birlikte evlat edinebilir. Kanunun bu hükmü iki sonuç doğurur: evli bir kişi, istisnalar dışında eşini katmadan evlat edinemez ve evli olmayanlar, örneğin nikâhsız birlikte yaşayan çift, birlikte evlat edinemez (TMK m.306/1). Eşlerin en az beş yıldan beri evli olması veya otuz yaşını doldurmuş bulunması yeterlidir (TMK m.306/2). Şartlardan birinin gerçekleşmesi yetmektedir; ikisinin birlikte aranması gerekmez.

Bekâr Biri Tek Başına Evlat Edinebilir mi?

Evet. Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK m.307/1). Evli olmayan kişi kavramı bekârı, boşanmış olanı ve eşi ölmüş olanı kapsar; kanun medeni hâl bakımından başka bir ayrım yapmaz. Cinsiyet bakımından da fark gözetilmez, hem kadın hem erkek aynı koşullarla başvurabilir.

Evli kişi için kural farklıdır. Otuz yaşını doldurmuş olan eş, aşağıdaki durumlardan birinin varlığı yüzünden birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat ederse tek başına evlat edinebilir (TMK m.307/2):

  • Diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olması,
  • Diğer eşin iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun bilinmemesi,
  • Mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı yaşıyor olması.

Üvey Çocuk Nasıl Evlat Edinilir?

Eşin çocuğunu evlat edinme, kanunda ayrı bir ihtimal olarak düzenlenmiştir. Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir (TMK m.306/3). Bu hâlde iki eşin birlikte başvurması gerekmez; çocuğun ana veya babası olan eş zaten çocukla soybağı bakımından bağlıdır.

Üvey çocuk bakımından en önemli sonuç miras alanında ortaya çıkar. Evlat edinilmemiş üvey çocuk, üvey ana veya babasının yasal mirasçısı değildir; evlat edinildiğinde ise TMK m.500 uyarınca evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur. Mirasçılık payları için yasal mirasçılar ve miras payları sayfasındaki anlatım esas alınmalıdır.

Evlat Edinmede Kimlerin Rızası Gerekir?

Rıza, evlat edinmenin en hassas basamağıdır. Kanun üç ayrı rıza düzeyi öngörür.

  • Çocuğun kendi rızası: Ayırt etme gücüne sahip küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Vesayet altındaki küçük ise ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir (TMK m.308/2-3). Vesayet kavramı için vasi atanması sayfasına bakılabilir.
  • Ana ve babanın rızası: Rıza, küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü ya da yazılı olarak açıklanır ve tutanağa geçirilir. Evlat edinenlerin adları belirtilmemiş ya da henüz belirlenmemiş olsa bile verilen rıza geçerlidir (TMK m.309).
  • Zamanlama: Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden verilemez. Tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir; geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir (TMK m.310).

Ana veya Babanın Rızası Hiç Aranmayabilir mi?

Evet. Kanun iki hâl sayar (TMK m.311): ana veya babadan birinin kim olduğunun ya da uzun süreden beri nerede oturduğunun bilinmemesi veya ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması; ya da küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmemesi. Küçük gelecekte evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilir ve ana ya da babadan birinin rızası eksikse, rızanın aranıp aranmayacağına küçüğün oturduğu yer mahkemesi karar verir; bu karar, özen yükümlülüğü sebebiyle rıza aranmayan kişiye yazılı olarak bildirilir (TMK m.312).

Ergin Biri Evlat Edinilebilir mi?

Evet, ancak daha dar koşullarla. TMK m.313'e göre ergin veya kısıtlı kişi, evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle şu hâllerde evlat edinilebilir:

  • Bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç olup evlat edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetiliyorsa,
  • Evlat edinen tarafından küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmişse,
  • Diğer haklı sebepler mevcutsa ve evlat edinilen, en az beş yıldan beri evlat edinen ile aile hâlinde birlikte yaşıyorsa.

Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir. Ergin evlat edinmede küçüklere ilişkin diğer hükümler kıyas yoluyla uygulanır; dolayısıyla yaş farkı, evlat edinenin nitelikleri ve mahkemenin araştırması gibi kurallar burada da gündeme gelir. Küçüklerdeki bir yıllık bakım süresi ergin evlat edinmede bu biçimde aranmaz; yerine, yukarıdaki hâllerde beş yıllık bakım ya da birlikte yaşama süresi veya haklı sebep gündeme gelir.

Evlat Edinme Süreci Nasıl İşler, Hangi Mahkeme Görevlidir?

Evlat edinme, idari bir tescille değil, mahkeme kararıyla kurulur. TMK m.315/1 uyarınca karar, evlat edinenin oturma yeri; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir ve mahkeme kararıyla birlikte evlatlık ilişkisi kurulmuş olur. Görev bakımından, 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi TMK'nın aile hukuku kitabından doğan dava ve işleri aile mahkemelerine verdiğinden evlat edinme işleri de aile mahkemesinde görülür. Görev ve yetki ayrıntıları için aile mahkemesinin görev ve yetkisi sayfasına bakılabilir.

Koşulların oluşması, başvuru ve rıza, araştırma ve karar aşamalarıyla evlat edinme sürecini gösteren akış şeması

Sürecin kanundaki aşamaları şöyle sıralanabilir.

  1. Koşulların oluşması: Bir yıllık bakım ve eğitim süresi, yaş koşulları ve gerekli rızalar tamamlanır.
  2. Başvuru ve rıza: Evlat edinen, oturma yeri aile mahkemesine başvurur; ana ve babanın rızası ile ayırt etme gücüne sahip çocuğun rızası mahkemede açıklanır ve tutanağa geçirilir.
  3. Araştırma: Mahkeme, esaslı sayılan her türlü durum ve koşulu kapsamlı biçimde araştırır, evlat edinen ile edinileni dinler, gerektiğinde alanında bilgisi olan kişilerin görüşünü alır (TMK m.316/1).
  4. Karar: Koşullar gerçekleşmişse mahkeme evlat edinme kararını verir ve ilişki bu kararla kurulur.

Araştırmada özellikle tarafların kişiliği ve sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlat edinenin eğitme yeteneği, evlat edinmeye yönelten sebepler ve aile ilişkileri ile bakım ilişkilerindeki gelişmeler açıklığa kavuşturulur (TMK m.316/2). Başvurudan sonra evlat edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar bundan etkilenmiyorsa evlat edinmeye engel olmaz; başvurudan sonra küçük ergin olursa da koşullar önceden yerine getirilmişse küçüklere ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.315/2-3).

Aracı Kuruluşlar Üzerinden Evlat Edinme

Küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri, ancak Cumhurbaşkanınca yetki verilen kurum ve kuruluşlarca yapılabilir (TMK m.320). Aracılık faaliyetlerinin yürütülmesine ilişkin esaslar Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Kanunun öngördüğü bu yolun dışında, yetkisiz kişiler aracılığıyla çocuk bulmaya çalışmak rızanın ve çocuğun yararının denetlenmesini zorlaştırır.

Evlat Edinmenin Sonuçları Nelerdir?

TMK m.314, evlat edinmenin hükümlerini düzenler. Başlıca sonuçlar şunlardır.

  • Hak ve yükümlülüklerin geçişi: Ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer. Velayet de bu kapsamda evlat edinene ait olur; velayet düzeni için velayet kime verilir sayfası okunabilir.
  • Soyadı: Evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır; evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Ergin evlatlık, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir. Ad ve soyadı değişiklikleri için ayrıca isim değiştirme davası yolu vardır.
  • Nüfus kaydı: Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına, birlikte evlat edinmede ana ve baba adı olarak evlat edinen eşlerin adları; tek başına evlat edinmede ise ana veya baba adı olarak evlat edinenin adı yazılır. Bu düzenleme 7531 sayılı Kanunla yeniden yapılmıştır; evlat edinilen diğer kişiler hakkında ise talepleri hâlinde uygulanır.
  • Kayıtların bağlantısı: Evlatlığın miras ve başka haklarının zedelenmemesi, aile bağlarının devam etmesi için evlatlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında her türlü bağ kurulur ve kesinleşmiş mahkeme kararı her iki nüfus kütüğüne işlenir.

Evlatlık Mirasçı Olur mu?

Evet. Evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur (TMK m.314/2). TMK m.500 de evlatlık ve altsoyunun evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olduğunu, evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığının da devam ettiğini belirtir. Buna karşılık evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olmaz. Evlat edinenin öz çocuklarının saklı payı ve tenkis ihtimali için saklı pay ve tenkis davası sayfasına başvurulabilir.

Evlat Edinme Bilgileri Gizli Kalır mı?

Evlat edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler, mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz (TMK m.314/son). Kanun bu kuralı kesin bir ifadeyle koyduğundan, bilginin kime ve ne zaman aktarılacağı konusunda ayrıca bir süre öngörmez; çocuğa bu durumun nasıl ve hangi yaşta anlatılacağı hukuki değil, çocuk gelişimiyle ilgili bir sorudur.

Evlatlık İlişkisi Kaldırılabilir mi?

Evlatlık ilişkisinin kaldırılması, kanunda iki sebebe bağlanmıştır ve bu sebepler sınırlıdır.

  • Rızanın bulunmaması: Yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası alınması gereken kişiler, küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse hâkimden evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m.317).
  • Diğer esaslı noksanlıklar: Evlat edinme esasa ilişkin diğer noksanlıklardan biriyle sakatsa Cumhuriyet savcısı veya her ilgili ilişkinin kaldırılmasını isteyebilir. Noksanlıklar bu arada ortadan kalkmışsa veya yalnızca usule ilişkinse ve kaldırma evlatlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse bu yola gidilemez (TMK m.318).

Dava hakkı, evlatlık ilişkisinin kaldırılması sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.319). Kanunda daha önce yer alan evlat edinme işleminden itibaren beş yıllık mutlak süre, Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir.

Evlat Edinme ile Babalık ve Soybağı Davaları Arasındaki Fark Nedir?

Soybağı ana ile doğumla kurulur. Baba ile soybağı ise evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulabilir; evlat edinme bunlardan ayrı, kendine özgü bir yoldur. Bir çocuğun biyolojik babası ile arasındaki bağın mahkemece belirlenmesi babalık davasının konusudur; kurulmuş bir soybağının ortadan kaldırılması ise soybağının reddi davası ile istenir. Evlat edinmede bağ, biyolojik bir ilişkiye değil, mahkeme kararına dayanır ve çocuğun öz ailesindeki mirasçılığı kural olarak devam ederken evlat edinene karşı da yeni bir mirasçılık doğar.

Evlat Edinme Hakkında Sık Sorulan Sorular

Evlat edinme için kaç yaşında olmak gerekir?

Evli olmayan kişi tek başına evlat edinmek için otuz yaşını doldurmuş olmalıdır. Evli çiftler en az beş yıldan beri evli olmalı veya otuz yaşını doldurmuş bulunmalıdır. Her durumda evlat edinilen, evlat edinenden en az 18 yaş küçük olmalıdır (TMK m.306, 307, 308).

Bekâr biri evlat edinebilir mi?

Evet. Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK m.307/1). Evli olmayanlar ise birlikte evlat edinemez; yani birlikte yaşayan ama evli olmayan iki kişi ortak evlat edinme başvurusu yapamaz (TMK m.306/1).

Üvey çocuk evlat edinilebilir mi?

Evet. Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir (TMK m.306/3). Çocuğun diğer ana veya babasının rızası da aranır; rızanın aranmadığı hâller TMK m.311'de sayılmıştır.

Evlat edinmeden önce bir yıl bakmak zorunlu mu?

Küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır (TMK m.305/1). Ergin evlat edinmede ise bunun yerine beş yıllık bakım veya birlikte yaşama gibi ayrı koşullar vardır (TMK m.313).

Evlat edinen çocuğun soyadı ne olur?

Evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır. Evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Ergin evlatlık, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir (TMK m.314/3).

Evlat edinilen çocuk mirasçı olur mu?

Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Evlat edinen ve hısımları ise evlatlığa mirasçı olmaz (TMK m.314/2, m.500).

Evlat edinme davası hangi mahkemede açılır?

Evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir (TMK m.315/1). Görev bakımından işler aile mahkemesine aittir (4787 sayılı Kanun m.4).

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler