
İsim değiştirme davası, adın veya soyadın ancak haklı sebebe dayanılarak hâkimden istenebileceğini söyleyen Türk Medeni Kanunu'nun 27. maddesine dayanır. Dava, kişinin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır; aile mahkemesi bu davaya bakmaz. İleri sürülen sebep kişiye özgü olmalı, toplum değerlerine ve buyurucu kurallara aykırı düşmemeli, başkalarına zarar vermemelidir. Karar kesinleştikten sonra nüfus siciline yazılır ve ilan edilir. Nüfus müdürlüğüne başvurarak ad değiştirmeye izin veren genel bir idari yol yoktur; yalnız süreli veya dar kapsamlı istisnalar vardır. Aşağıda sebepler, belgeler, süreç ve çocuğun adı ayrı ayrı anlatılıyor.
İsim Değiştirme Davası Hangi Kanuna Dayanır?
Temel hüküm Türk Medeni Kanunu'nun 27. maddesidir: adın değiştirilmesi ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir. Madde "ad" dese de uygulamada önad ve soyadı birlikte kapsar. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2525 sayılı Soyadı Kanunu'na göre taşınması zorunlu önad ve soyadının TMK m.27 kapsamında olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 02.10.2019, E. 2019/4689, K. 2019/8434).
İkinci temel kaynak 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'dur. Kanunun 35. maddesine göre kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez. 36. madde ise düzeltme davalarının görevli asliye hukuk mahkemesinde görüleceğini düzenler. Ad ve soyadı kayıtta bulunduğu için ad değiştirme davası, uygulamada "nüfus kaydı düzeltme" davasının bir türü olarak yürür.
Hangi Sebepler Haklı Sebep Sayılır?
Kanun haklı sebepleri tek tek saymaz. Yargıtay'a göre hangi hâllerin haklı sebep olduğu her davanın özel koşullarına göre belirlenir; objektif ölçütlerden çok istemde bulunanın ileri sürdüğü kişisel nedenler dikkate alınır. Bu değerlendirmede kişinin kişiliği, sosyal statüsü ve aile ilişkileri gözetilir. Yargıtay ayrıca adını benimsemeyen, kişiliğiyle özdeşleştiremeyen kimsenin adını değiştirmek istemesinin en doğal hakkı olduğunu, bu nedenle davacının tercihinin ön planda tutulması gerektiğini vurgular (Yargıtay 8. HD, 02.11.2017, E. 2017/6122, K. 2017/14423).

Bu serbestliğin sınırı vardır. İleri sürülen sebep ve alınmak istenen yeni ad ya da soyadı, toplum değerlerine ve kanunun buyurucu hükümlerine ters düşmemeli, özellikle başkalarına veya çevreye zarar vermemeli, onları incitmemelidir. Kararlarda öne çıkan başlıca durumlar şunlardır:
- Tanınıp bilinen ad. Kişi yıllardır iş hayatında ve çevresinde başka bir adla tanınıyorsa bu durum haklı sebep sayılabilir. Özel sektörde çalışan ve bu adla tanınan bir davacının ad değiştirme talebinin kabul edilmesi gerektiğine hükmeden dairenin kararı bu yöndedir (Yargıtay 8. HD, 21.09.2017, E. 2017/6499, K. 2017/11305).
- Tanınıp bilinen soyadı. Kişinin toplum içinde bilinip tanındığı soyadıyla anılmayı ve bunu kayıtlarda da taşımayı istemesi, Yargıtay uygulamasında haklı sebep olarak kabul edilmiştir (Yargıtay 8. HD, E. 2017/6122, K. 2017/14423).
- Adı benimsememe. Kişiliğiyle özdeşleşmeyen bir adı taşımak istememe, davacının tercihi ön planda tutularak değerlendirilir (E. 2017/6122, K. 2017/14423).
- Rencide edici veya gülünç ad. Nüfus Hizmetleri Kanunu geçici 11. madde, genel ahlaka uygun olmayan veya toplum tarafından gülünç karşılandığı değerlendirilen adlara ilişkin özel bir düzenleme getirmiştir; bu tür adların mahkemeye gitmeden düzeltilebilmesi için geçici bir idari yol açılmıştır (aşağıdaki bölüme bakınız).
Toplum değerlerine ters düşen, başkalarını incitecek veya çevreye zarar verecek bir ad ya da soyadı talebi bu ölçüte takılır. Mahkeme, ileri sürülen sebebin gerçekliğini tanık ve belgelerle denetler; dilekçedeki iddianın kanıtlanması davacıya düşer.
Nüfus Müdürlüğüne Başvurarak Ad Değiştirilebilir mi?
Hayır, genel bir idari yol yoktur. 5490 sayılı Kanun'un 35. maddesi kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça kayıtların düzeltilemeyeceğini ve kayıtların anlamını ya da taşıdığı bilgiyi değiştirecek şerhler konulamayacağını söyler. Ad değişikliği bu çerçevede mahkeme kararı gerektirir. Nüfus müdürlüğünün kendi başına işlem yapabildiği durumlar sınırlıdır:
| Durum | Yol | Dayanak |
|---|---|---|
| Ad veya soyadını başka bir ad ya da soyadla değiştirmek | Asliye hukuk mahkemesinde dava | TMK m.27; 5490 m.35-36 |
| Dayanak belgesinde doğru olan bilginin kütüğe hatalı, eksik veya mükerrer yazılması | Nüfus müdürlüğü veya Genel Müdürlük maddî hata düzeltmesi | 5490 m.35/1, m.38 |
| Boşanmada eşinin soyadını kullanmasına izin verilen kadının evlenmeden önceki soyadına dönmesi | Nüfus müdürlüğüne yazılı talep | 5490 ek m.3 |
| 2525 sayılı Kanun m.3'e aykırı soyadlar, yazım hatasından kaynaklanan anlam değişiklikleri, gülünç veya genel ahlaka aykırı adlar | İl veya ilçe idare kurulu kararı, bir defaya mahsus | 5490 geçici m.8 ve geçici m.11 (süreli) |
Son satırdaki geçici hükümler süreyle sınırlıdır. Geçici 8. madde iki yıl, geçici 11. madde üç yıl içinde başvuruyu şart koşar; geçici 11'de Cumhurbaşkanı süreyi bir katına kadar uzatabilir. Bu yola güvenmeden önce sürenin güncel durumunu yerleşim yerinin nüfus müdürlüğünden öğrenmek gerekir. Süresi geçmişse yol mahkemedir. Ad değiştirmek isteyen herkes için sınırsız bir "nüfus müdürlüğü başvurusu" hakkı bulunmadığı için internette dolaşan bu yöndeki anlatımlara temkinli yaklaşılmalıdır.
İsim Değiştirme Davası Hangi Mahkemede Açılır?
5490 sayılı Kanun'un 36. maddesine göre nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yargıtay da hem ergin kişinin ad ve soyadı davalarında hem de çocuğun önadı için yasal temsilcilerin açtığı davalarda görevli mahkemenin asliye hukuk olduğunu açıkça belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, E. 2019/4689, K. 2019/8434). Boşanma, nafaka gibi davalara bakan aile mahkemesinin görev alanı ayrıdır: 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi, aile mahkemelerine Medeni Kanun'un ikinci kitabından, yani aile hukukundan doğan dava ve işleri verir. Adın düzenlendiği 27. madde ise birinci kitaptadır.
Ergin kişi davayı kendisi açar. Çocuk için yasal temsilcileri, yani velayet sahibi ana ve baba dava açabilir. Nüfus müdürlükleri kanun gereği yargılamada yer alır; 37. madde onlara mahkeme kararlarına karşı kanun yoluna başvurma yetkisi tanır ve harç ile mahkeme masraflarından muaf tutar. Davada hasım olarak kimin gösterileceği dosyanın durumuna göre mahkemece de açıklığa kavuşturulur.
İsim Değiştirme Davası Nasıl Açılır, Dilekçede Neler Yer Alır?
Dava dilekçeyle açılır. Aşağıdaki sıra, davanın tipik akışını gösterir:

- Güncel nüfus kayıt örneği alınır. Mevcut ad, soyadı, ana ve baba adı ile nüfusa kayıtlı olunan yer bu belgeden doğrulanır.
- Dilekçe hazırlanır. Mahkeme adı, davacının kimlik ve adres bilgileri, mevcut ad ve soyadı, talep edilen yeni ad veya soyadı, TMK m.27 ve 5490 m.36 dayanağı, haklı sebebin somut anlatımı ve delil listesi dilekçede bulunmalıdır.
- Deliller sunulur. Yeni adla tanındığını gösteren iş yeri yazışmaları, diploma, sosyal güvenlik veya sözleşme kayıtları, çevrenin tanıklığı gibi belgeler haklı sebebi destekler. Yargıtay, tanıkların dinlenmeden ve sebep araştırılmadan davanın reddedilmesini eksik inceleme saymış ve bozma nedeni yapmıştır (E. 2017/6122, K. 2017/14423).
- Yargılama yapılır. Mahkeme tanıkları dinler, belgeleri inceler ve sebebin haklı olup olmadığını denetim yapılabilecek biçimde gerekçelendirir.
- Karar verilir. Kabul hâlinde yeni ad ve soyadı hükümde açıkça yazılır.
Dava için bir hak düşürücü süre yoktur; haklı sebep varsa her zaman açılabilir. Harç ve yargılama giderlerinin tutarı yıllık tarifelere bağlıdır ve bu yazıda tutar verilmemiştir; dava açılırken mahkeme kalemi güncel tutarı bildirir. Yazılı bir örnek arayanlar için dilekçenin yukarıdaki unsurlara göre yazılması yeterlidir; her dosyanın sebebi farklı olduğundan hazır şablon kopyalamak, haklı sebebin yeterince anlatılamamasına yol açabilir.
Karar Verildikten Sonra Ne Olur?
Karar verildikten sonra işlemler sırasıyla şöyle ilerler:
- İstinaf ve temyiz. İstinaf başvuru süresi, ilamın usulen tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345). İstinaf kararı temyiz edilebilir nitelikteyse temyiz süresi de tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.361). Nüfus müdürlüğü de karara karşı kanun yoluna başvurabilir (5490 m.37).
- Kesinleşme. Nüfus kaydı ancak kesinleşmiş hükümle değişir (5490 m.35). Kesinleşme tarihi ve belgesi için kesinleşme şerhi yazısındaki adımlar geçerlidir.
- Nüfus siciline yazım ve ilan. TMK m.27/2'ye göre adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur. Maddenin bu fıkrası 7532 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. İlanda hükmü veren mahkeme, karar tarihi, esas ve karar numarası, kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer, doğum tarihi, ana ve baba adı, önceki ad ve soyadı ile yeni ad ve soyadı yer alır.
- Diğer kayıtların güncellenmesi. Kimlik kartı, pasaport, sürücü belgesi, banka, tapu, SGK ve eğitim kayıtları yeni adla güncellenmelidir. Ad değişmekle kişisel durum değişmez (TMK m.27/3); medeni hâl, soybağı ve mirasçılık gibi sonuçlar aynı kalır.
Kararın sonradan geri alınması da mümkündür. Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir (TMK m.27/4).
Mahkeme Davayı Hangi Hâllerde Reddeder?
Ret kararı, haklı sebebin ispatlanamamasına veya talebin ölçütlere uymamasına dayanabilir. Başlıca gerekçeler şunlardır:
- Sebebin kişiye özgü olmaması. Yargıtay objektif ölçütlerden çok kişinin kendi nedenlerine bakar; sebep dilekçede somutlaştırılmazsa mahkeme talebi gerekçesiz bulur.
- Delil eksikliği. Yeni adla tanındığını gösteren belge ve tanık yoksa iddia kanıtsız kalır. Buna karşılık mahkeme, davacının dayandığı sebepleri araştırmadan ve tanıkları dinlemeden davayı reddederse karar bozulabilir (E. 2017/6122, K. 2017/14423).
- Yeni adın uygunsuz olması. Başkalarına veya çevreye zarar verecek, toplum değerlerine aykırı bir ad talebi kabul görmez.
- Çocuk davalarında sebebin yetersizliği. Boşanma sürecindeki olumsuz yaşantılara dayanan bir gerekçe, çocuğun adının değiştirilmesi için tek başına yeterli bulunmayabilir (E. 2019/4689, K. 2019/8434).
Ret kararına karşı istinaf yoluna gidilebilir; dosyada eksik inceleme varsa üst mahkeme kararı bozabilir.
Soyadı Değişikliği Davası Farklı mı İşler?
Soyadı değişikliği de aynı maddeye ve aynı mahkemeye bağlıdır. Fark, sonuçlardadır. 5490 m.36/1-b'ye göre ad değişikliğinde nüfus müdürlüğü kişinin çocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydı düzeltir; soyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltir. Böylece ayrı bir dava açmadan aile fertlerinin kayıtları uyumlu hâle gelir.
Boşanma sonrası soyadı ayrı bir kuraldır. Boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; boşandığı eşinin soyadını kullanmakta menfaati olduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlarsa hâkimden izin isteyebilir (TMK m.173). Bu izin kadına verilmişse, sonradan evlenmeden önceki soyadına dönmek için dava gerekmez; nüfus müdürlüğüne yazılı başvuru yeterlidir (5490 ek m.3). Konunun ayrıntıları boşanmada kadının hakları yazısında ve boşanma kararının kesinleşmesi yazısında ele alınmıştır.
Çocuğun Adı veya Soyadı Değiştirilebilir mi?
Çocuğun adını ana ve baba koyar (TMK m.339/5). Çocuk, ana ve baba evliyse ailenin soyadını taşır (TMK m.321). Çocuğun adının sonradan değiştirilmesi için yasal temsilcilerin dava açması gerekir. Yargıtay, bu davalarda haklı sebep kavramının ergin kişilerin davalarına göre daha dar yorumlanmasını ve ancak çok istisnai durumlarda ad değişikliğine karar verilmesini ister. Gerekçesi, çocuğun iradesini belirtememesi ve velayet değişirse bu kez diğer ebeveynin yeniden ad değişikliği isteyebilecek olması, bunun da çocuğun sosyal statüsünü ve gelişimini olumsuz etkilemesidir.
Somut olayda, boşanmadan sonra çocuğun velayeti anneye verilmiş, anne çocuğa çevrede başka bir adla hitap etmiş ve ad değiştirme davası açmıştır. Mahkeme davayı kabul etmiş, Yargıtay ise boşanmaya sebep olan olaylarda babanın babasının etkili olmasının haklı sebep sayılamayacağını, taraflara ait tanık beyanlarının da çocuğun hangi adla anıldığı bakımından birbirine denk düştüğünü, özel bir neden yokken bunlardan birine üstünlük tanınamayacağını belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 8. HD, E. 2019/4689, K. 2019/8434). Çocuğun soybağı dava konusuysa babalık davası veya soybağının reddi davası gibi ayrı davalar söz konusudur; bunlarda ad değil, soybağı belirlenir ve kayıt hükme göre düzeltilir.
Yabancı Kökenli veya Yeni Vatandaş Olanlar İçin Durum Nedir?
Kanun gereğince Türk vatandaşlığını kazananlar aile kütüğüne tescil edilir (5490 m.20). Bu kişilerin ad ve soyadı tescil sırasında belirlenir; sonradan değiştirmek istenirse yine TMK m.27 kapsamında haklı sebep aranır. Süreç ve şartlar için evlilik yoluyla vatandaşlık yazısına bakılabilir.
İsim Değiştirme Davası Ne Kadar Sürer, Ücreti Nedir?
Davanın süresi mahkemenin iş yüküne, tanık dinlenmesine ve kararın kanun yoluna taşınıp taşınmamasına göre değişir; kanunda bu dava için sabit bir bitiş süresi öngörülmemiştir. Ücret kalemleri üç başlıkta toplanır: harç, yargılama gideri ve avukat vekâlet ücreti. Harç ve gider tutarları yıllık tarifeye bağlıdır; bu sayfada tutar yazılmamıştır. Vekâlet ücreti, taraflar arasındaki sözleşmeye göre belirlenir.
İsim Değiştirme Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular
İsim değiştirme davası nerede açılır?
Davacının yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır (5490 m.36). Aile mahkemesi bu davalara bakmaz.
İsim değiştirme için hangi sebepler haklı sayılır?
Kanun sebepleri saymaz. Yargıtay'a göre her davadaki kişisel nedenler değerlendirilir. Kişinin toplum içinde yıllardır başka bir adla tanınıp bilinmesi, adı benimsememesi ve değişikliğin başkalarına zarar vermemesi önemli ölçütlerdir.
Nüfus müdürlüğüne başvurarak isim değiştirilebilir mi?
Genel bir idari yol yoktur. Kayıtlar kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadan değiştirilemez. Maddî hata düzeltmesi, boşanan kadının soyadı talebi ve süreli geçici hükümler gibi dar istisnalar bulunur.
İsim değiştirme kararı nasıl ilan edilir?
TMK m.27/2'ye göre ad değişikliği nüfus siciline kaydedilir ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan edilir. İlanda mahkeme, karar tarihi, esas ve karar numarası, önceki ve yeni ad ve soyadı gibi bilgiler yer alır.
İsim değiştirme davası dilekçesinde neler bulunmalıdır?
Mahkeme adı, taraf bilgileri, mevcut ve talep edilen ad ya da soyadı, hukuki dayanak, haklı sebebin somut anlatımı, deliller ve sonuç istemi dilekçede yer almalıdır.
Çocuğun adı değiştirilebilir mi?
Çocuk adına yasal temsilciler dava açabilir, ancak Yargıtay haklı sebebi bu davalarda daha dar yorumlar ve ancak çok istisnai durumlarda ad değişikliğine karar verilmesini ister.
İsim değiştirme davasında harç ve ücret ne kadar?
Tutarlar yıllık tarifeye ve sözleşmeye bağlıdır; bu yazıda rakam verilmemiştir. Güncel harç tutarını mahkeme kalemi bildirir.
Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.



