URSA Avukatlık

Babalık Davası Nasıl Açılır, Süresi ve DNA Testi

Aile Hukuku11 dk okumaEklenme:
Masada ciltli kitap, dosya ve kalem ile babalık davasının süresi, DNA testi ve nafaka konuları

Babalık davası, evlilik dışında doğan ve babasıyla arasında soybağı bulunmayan çocuğun babasının mahkeme hükmüyle belirlenmesi için açılan davadır (TMK m.301). Davayı ana ve çocuk açar; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına yöneltilir. Doğumdan önce de açılabilir. Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer; haklı gecikme sebebinde sebebin kalkmasından itibaren bir ay vardır (m.303). Hâkim babalığın belirlenmesi için DNA incelemesi isteyebilir; davalı rıza göstermezse sonuç onun aleyhine doğmuş sayılabilir (m.284). Baba çocuğu kendiliğinden tanırsa dava gerekmez. Soybağı kurulduktan sonra nafaka, kişisel ilişki ve miras hakları da işler hâle gelir.

Babalık Davası Nedir, Ne Zaman Gerekir?

Çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasındaki soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur (TMK m.282). Ana ve baba evli değilse babalık kendiliğinden doğmaz; baba çocuğu tanımazsa, tanıma beyanı da kayda geçmemişse tek yol mahkemeye başvurmaktır. Babalık davası bu yolun adıdır ve sonunda verilen karar babalığı belirler.

Dava yalnızca babalığın belirlenmesiyle sınırlı kalmaz. Soybağı kurulduktan sonra çocuk, babanın bakım ve eğitim giderlerine katılmasını isteyebilir, baba yönünden mirasçı olur ve nüfus kaydında baba bilgisi yer alır. Çocuğun adının veya soyadının sonradan değiştirilmesi ise soybağı davasından ayrı olarak isim değiştirme davasında haklı sebeple istenir. Anaya ise doğum ve gebelik giderleri bakımından ayrı mali haklar tanınmıştır.

Babalık Davasını Kimler Açabilir, Kime Karşı Açılır?

TMK m.301/1, çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuğun isteyebileceğini söyler. Babanın kendisi, babanın yakınları veya üçüncü kişiler bu dava açısından davacı sıfatı taşımaz. Çocuk küçükse onun adına dava yasal temsilci aracılığıyla yürütülür. Anası ile çocuğun menfaati çatışan hâllerde temsil kayyımı atanması gündeme gelebilir (m.426); kanun da davanın kayyım tarafından açılması ihtimalini öngörür.

Dava babaya karşı açılır. Baba ölmüşse dava mirasçılarına yöneltilir (m.301/2). Babalık davası ayrıca Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir; dava ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya da ihbar yapılır (m.301/3). İhbarın amacı, soybağı gibi kamu düzenini ilgilendiren bir konuda ilgili makamların davadan haberdar olmasıdır.

Babalık Davası Süresi Ne Kadardır?

Süre konusunda en çok karıştırılan nokta, hak düşürücü sürenin kime uygulandığıdır. TMK m.303 şunları söyler.

Ananın dava hakkının bir yılda düştüğünü, haklı gecikmede bir ay verildiğini ve çocuk için kanunda hak düşürücü süre olmadığını gösteren şema
  • Babalık davası çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir.
  • Ananın dava hakkı, doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer.
  • Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı ilişkisi varsa, bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.
  • Bir yıllık süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir.

Madde metninde bir yıllık süre yalnızca ananın dava hakkı için yazılıdır; çocuğun dava hakkını süreye bağlayan ikinci fıkra Anayasa Mahkemesinin 27/10/2011 tarihli ve E. 2010/71, K. 2011/143 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle çocuk, babalık davasını kanunda yazılı bir hak düşürücü süreye bağlı olmadan açabilir; ananın süresinin geçmiş olması çocuğun dava hakkını ortadan kaldırmaz.

Hak düşürücü süre, mahkemece kendiliğinden gözetilir ve uzatılamaz. Bu yüzden doğumdan sonra beklemek yerine, babalığın kabul edilmeyeceği anlaşıldığında süreyi takvime yazıp başvurmak gerekir. Doğumdan önce dava açmak da mümkündür; böylece geçici nafaka gibi önlemler daha erken gündeme gelebilir.

Babalık Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Soybağına ilişkin davalar taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m.283). Yani ana, çocuk veya babanın davanın açıldığı günkü yerleşim yeri ile çocuğun doğduğu günkü yerleşim yeri arasından seçim yapılabilir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; 4787 sayılı Kanun m.4, Türk Medenî Kanunu'nun ikinci kitabından doğan aile hukuku davalarını aile mahkemelerine verir. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun m.2). Görev ve yetkinin genel çerçevesi için aile mahkemesinin görevi ve yetkisi sayfasına bakılabilir.

Babalık Davası Nasıl Açılır, Dilekçede Neler Bulunur?

Dava, yetkili aile mahkemesine verilen yazılı dilekçeyle açılır. Soybağı davalarında hâkim maddi olguları kendiliğinden araştırır ve delilleri serbestçe takdir eder (m.284/1); buna rağmen dilekçenin iddiayı ve delilleri açıkça göstermesi yargılamayı kolaylaştırır. Dilekçede genel olarak şu bölümler yer alır.

  1. Mahkeme, taraflar ve çocuğun kimlik bilgileri. Çocuğun adına açılıyorsa temsil sıfatı belirtilir.
  2. Tarafların tanışma biçimi, birlikte olunan dönem ve gebeliğin hangi tarihlerde başladığı.
  3. Babalığa karine oluşturan olgular. Doğumdan önceki üçyüzüncü gün ile yüzsekseninci gün arasındaki cinsel ilişki bu karinenin dayanağıdır.
  4. Delil listesi. Yazışmalar, fotoğraflar, para gönderimine ilişkin banka kayıtları, tanıklar ve DNA incelemesi talebi.
  5. Talep sonucu. Babalığın tespiti, nüfus kaydının buna göre düzeltilmesi, gerekiyorsa nafaka ve ananın mali hakları.

Tanıklar ve yazışmalar çoğu zaman tek başına yeterli değildir. Bu nedenle doğum belgesi, nüfus kayıt örneği ve gebelik takibine ilişkin sağlık kayıtları dosyaya eklenir. Delillerin dava açılmadan önce toplanması, hak düşürücü süre işlerken eksik belge nedeniyle zaman kaybını önler.

Babalık Karinesi Nedir, Neyin İspatı Gerekir?

TMK m.302'ye göre davalının çocuğun doğumundan önceki üçyüzüncü gün ile yüzsekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Bu sürenin dışında olsa bile fiilî gebe kalma döneminde cinsel ilişki bulunduğu tespit edilirse aynı karine geçerlidir.

Karine, ispat yükünü değiştirir. Davalı, çocuğun babası olmasının olanaksızlığını veya bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder. Davacı açısından asıl mesele, ilişkinin varlığını ve zamanını gösterebilmektir. Davalı ise genellikle ilişkinin hiç olmadığını, farklı bir tarihte olduğunu ya da başka kişilerle ilişki bulunduğunu savunur; DNA sonucu bu savunmaları büyük ölçüde belirler.

DNA Testi Zorunlu mu, Baba Reddederse Ne Olur?

Kanun DNA'yı adıyla anmaz. TMK m.284/2'ye göre taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür. Uygulamada bu hüküm, mahkemenin kan veya benzeri örneklerle genetik inceleme yaptırması için dayanak olur.

Davalı, hâkimin öngördüğü araştırma ve incelemeye rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir. Yani incelemeyi reddetmek tek başına babalığın kabulü anlamına gelmez; ancak hâkim bu tutumu davalı aleyhine değerlendirebilir. Kanun, bu sonucu «doğmuş sayabilir» ifadesiyle hâkimin takdirine bırakmıştır; tutumun hangi ağırlıkta değerlendirileceği dosyadaki diğer delillere göre değişir.

Çocuk ve ana da inceleme için rıza göstermekle yükümlüdür. DNA incelemesi çoğunlukla davanın kaderini belirlediğinden, dosyada örneklerin kimden ve hangi usulle alındığının, raporun kimin düzenlediğinin kayda geçmesine dikkat edilir. Rapora itiraz gerekiyorsa gerekçeli ve süresinde yapılmalıdır.

Tanıma ile Babalık Davası Arasındaki Fark Nedir?

İki yol da çocuk ile baba arasında soybağı kurar. Fark, bunun babanın iradesiyle mi yoksa mahkeme hükmüyle mi olduğudur.

Tanıma ile babalık davasını nasıl olduğu, kimin başlattığı, dava gerekip gerekmediği ve geçersiz kılma yolu bakımından karşılaştıran tablo
ÖlçütTanımaBabalık davası
DayanakTMK m.295TMK m.301-304
Nasıl olurBabanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu, resmî senette ya da vasiyetnamede yaptığı beyanlaMahkeme hükmüyle
Kim başlatırBabaAna veya çocuk
Dava gerekir miHayırEvet
Geçersiz kılmaTanımanın iptali davası (m.297-300)Karara karşı kanun yolları

Tanıma beyanında bulunan kimse küçük veya kısıtlı ise veli ya da vasisinin de rızası gerekir (m.295/2). Tanımanın bildirimi nüfus memurluklarına yapılır (m.296). Daha sonra tanıyan, yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle iptal davası açabilir; ana, çocuk, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de babanın baba olmadığını ispat ederek iptal isteyebilir (m.297-299). Bu nedenle tanıma, kayıtta kesin görünse de her zaman son nokta değildir. Baba tanımaya yanaşıyorsa dava açmadan önce bu yolun denenmesi, süreyi ve masrafı azaltabilir. Çocuğun ana babası yalnızca imam nikâhıyla birlikte yaşıyorsa soybağı kendiliğinden kurulmaz; imam nikâhlı birlikteliklerde çocuğun durumu ayrıca anlatılıyor.

Evli Bir Kadının Çocuğu İçin Babalık Davası Açılabilir mi?

Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (m.285). Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz (m.295/3). Dolayısıyla koca dışında bir erkek hakkında babalık davası açılmadan önce, kocaya bağlı soybağının ortadan kaldırılması gerekir. Bu, ayrı bir davadır ve konusu bu yazının dışındadır; kısaca, kocanın babalığına karşı çıkan taraf soybağının reddi davası açar.

Bu durumda babalık davasının süresi de değişir. Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı ilişkisi varsa bir yıllık süre, bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (m.303/3). Yani önce soybağının reddi kesinleşir, sonra babalık davasının süresi işler.

Babalık Davasında Ananın Doğum Giderleri ve Geçim Giderleri

TMK m.304 anaya, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak baba ya da mirasçılarından üç kalemin karşılanmasını isteme hakkı verir.

  • Doğum giderleri.
  • Doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri.
  • Gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler.

Çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir. Üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemeler, hakkaniyet ölçüsünde tazminattan indirilir. Bu hak çocuğun nafakasından ayrıdır; ananın kendi adına talep ettiği bir mali haktır.

Babalık Davasında Nafaka ve Velayet Nasıl Belirlenir?

Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir (TMK m.337). Ana küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir. Babalığın kurulması bu sonucu kendiliğinden değiştirmez; baba velayet kazanmaz, ancak çocuk ile kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahip olur (m.323). Kişisel ilişkinin kapsamı için çocukla kişisel ilişki, velayetin genel ölçütleri için velayet kime verilir yazısı okunabilir.

Çocuğun bakım, eğitim ve korunma giderleri ana ve baba tarafından karşılanır (m.327). Bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar sürer; ergin çocuğun eğitimi devam ediyorsa eğitim bitinceye kadar ana ve babadan kendilerinden beklenebilecek ölçüde bakmaları istenir (m.328). Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (m.329). Miktar, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir ve her ay peşin ödenir (m.330).

Babalık davasının kendine özgü bir kolaylığı da vardır. TMK m.333'e göre babalık davası ile birlikte nafaka istenir ve hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa, hükümden önce çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafakaya karar verebilir. Soybağı tespit edilirse davalının uygun nafaka miktarını depo etmesine veya geçici olarak ödemesine de karar verilebilir (m.332/2). Bu tür nafakanın türleri ve hesabı için iştirak nafakası ve nafaka türleri ve miktarı sayfaları ayrıntı verir.

Evlilik Dışı Çocuk Babasına Mirasçı Olur mu?

Evet, ancak soybağının kurulması şartıyla. TMK m.498'e göre evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur. Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları altsoyudur ve çocuklar eşit olarak mirasçıdır (m.495). Yani babalığı mahkeme hükmüyle kurulan çocuk, babasının evlilik içi çocukları ile aynı payı alır. Sağ kalan eş altsoyla birlikte mirasın dörtte biri oranında mirasçı olur (m.499).

Baba ölmüşse dava mirasçılarına karşı açılabildiğinden, soybağı babanın ölümünden sonra da kurulabilir. Hüküm kesinleştikten sonra çocuk veraset belgesine dahil edilebilir; bu süreç için mirasçılık belgesi sayfasına, pay oranlarının genel çerçevesi için yasal mirasçılar ve miras payları yazısına bakılabilir. Çocuğun saklı payı bulunduğundan, baba ölümünden önce mal kaçırmışsa saklı pay ve tenkis davası da gündeme gelebilir.

Babalık Davası Ne Kadar Sürer?

Kanun babalık davası için bir bitiş süresi koymaz. Davanın uzunluğu, tebligatların tamamlanmasına, DNA incelemesinin ne zaman yapılıp raporun ne zaman geldiğine, tarafların itirazına ve istinaf veya temyiz yoluna gidilip gidilmediğine bağlıdır. Davalı inceleme için çağrıya uymazsa süreç uzar; rıza gösterirse genellikle hızlanır. Kesin bir ay veya yıl sayısı vermek mümkün değildir. Karar kesinleşince nüfus müdürlüğüne bildirilir ve baba bilgisi kayıtta düzeltilir.

Babalık Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Babalık davasını kim açabilir?

Dava hakkı ana ile çocuğa aittir (TMK m.301). Küçük çocuk adına dava, anasının yanında kayyım aracılığıyla da açılabilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı yöneltilir.

Babalık davası için süre var mı?

Ananın dava hakkı, doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.303/1). Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa sebebin kalktığı tarihten itibaren bir ay içinde dava açılabilir. Çocuğun dava hakkını süreye bağlayan fıkra Anayasa Mahkemesince iptal edildiğinden çocuk için kanunda hak düşürücü süre yoktur.

Babalık davası doğumdan önce açılabilir mi?

Evet. TMK m.303/1, babalık davasının çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabileceğini söyler. Gebelik sırasında açılan davada hâkim, babalık olasılığını kuvvetli bulursa hükümden önce çocuk için uygun bir nafakaya karar verebilir (m.333).

Babalık davasında DNA testi zorunlu mu?

Kanun DNA testi diye ayrı bir delil saymaz; hâkim soybağının belirlenmesi için gerekli, sağlığı tehlikeye düşürmeyen araştırma ve incelemeleri isteyebilir. Taraflar ve üçüncü kişiler buna rıza göstermekle yükümlüdür. Davalı rıza göstermezse hâkim bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (m.284).

Tanıma ile babalık davası arasındaki fark nedir?

Tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu, resmî senet ya da vasiyetnamedeki beyanıyla gerçekleşir ve dava gerektirmez (m.295). Baba tanımıyorsa soybağı babalık davasında mahkeme hükmüyle kurulur. İkisi de soybağını kurar ve hukuki sonuçları aynıdır.

Babalık davasıyla birlikte nafaka istenebilir mi?

Evet. Babalık davasıyla birlikte nafaka istenir ve hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa hükümden önce çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafakaya karar verebilir (TMK m.333). Nafakanın kesinleşmesi soybağı hükmüne bağlıdır.

Evlilik dışı çocuk babasına mirasçı olur mu?

Soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuşsa evet. Evlilik dışında doğmuş olan çocuk, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (TMK m.498). Altsoy birinci derece mirasçıdır ve çocuklar eşit paylı mirasçıdır (m.495).

Evli bir kadının çocuğu için babalık davası açılabilir mi?

Evlilik sürerken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m.285). Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz (m.295/3). Önce soybağının reddi gerekir; babalık davası ondan sonra gündeme gelir.

Baba ölmüşse babalık davası açılabilir mi?

Evet. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır (TMK m.301/2). Hükümle soybağı kurulursa çocuk, baba yönünden mirasçılık hakkı kazanır.

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler