
Soybağının reddi davası, evlilik içinde doğan çocuğun babası sayılan kocanın gerçekte baba olmadığını ileri süren ve babalık karinesini mahkeme kararıyla ortadan kaldıran davadır. Türk Medeni Kanunu'nun 286. maddesine göre davayı koca, ana veya çocuk açabilir. Evlilik devam ederken ya da evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün içinde doğan çocuğun babası kural olarak kocadır. Dava hak düşürücü süreye bağlıdır ve süre genellikle bir yıldır. Kocada doğumu ve baba olmadığını öğrenmeden, anada doğumdan, çocukta erginlikten itibaren işler. İspat çoğunlukla DNA incelemesiyle yapılır.
Soybağının reddi davası nedir ve hangi durumda gerekir?
Çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasındaki soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur; evlat edinme de ayrı bir yoldur (TMK m.282). Evlilik içinde doğan çocukta baba, kanunun kurduğu babalık karinesi sayesinde kocadır. Kocanın biyolojik baba olup olmadığına bakılmaz; nüfus kaydı kendiliğinden kocayı baba olarak gösterir.
Karine, kayıt düzeltme başvurusuyla değil dava yoluyla çürütülür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, evlilik içinde doğmaya dayalı olarak kurulmuş soybağının ancak soybağının reddi ile ortadan kalkabileceğini belirtir. Bu nedenle nüfus kaydında görünen babanın gerçek baba olmadığı anlaşılıyorsa, durum bir yazım hatası değil karineye dayalı bir kayıttır ve değiştirmenin yolu mahkemeden hüküm almaktır.
Soybağının reddi, var olan soybağını kaldıran davadır; evlilik dışında doğan çocukta soybağını kuran babalık davası ise ayrı bir davadır.
300 gün karinesi çocuğun babasını nasıl belirler?
Babalık karinesinin dayanağı TMK m.285'tir. Karinenin işleyişi aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
| Durum | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Çocuk evlilik devam ederken doğmuştur | Baba kocadır | 285/1 |
| Çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün içinde doğmuştur | Baba yine kocadır | 285/1 |
| Çocuk bu süre geçtikten sonra doğmuştur | Kocaya bağlanması için ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatı gerekir | 285/2 |
| Kocanın gaipliğine karar verilmiştir | 300 günlük süre ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işler | 285/3 |
| Çocuk evlenmeden başlayarak en az 180 gün geçtikten sonra doğmuştur | Evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır; davacı kocanın baba olmadığını ispat eder | 287 |
| Çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüştür | Davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez; ancak gebe kalma döneminde kocanın karısıyla cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıt varsa karine geçerliliğini korur | 288 |
Çocuk evliliğin sona ermesinden sonraki 300 gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmişse, ikinci evlilikteki koca baba sayılır. Bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290). Yani ikinci kocanın babalığının reddi, çocuğu kendiliğinden ilk kocaya bağlar; bu nedenle iki ayrı soybağı ilişkisini birlikte düşünmek gerekir.
Soybağının reddi davasını kimler açabilir?
TMK m.286'nın güncel metni, soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini koca, ana veya çocuğun çürütebileceğini söyler. Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır. Örneğin kocanın açtığı davada davalılar ana ve çocuktur; ana açarsa davalılar koca ve çocuk olur. Madde, 7 Kasım 2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanunun 9. maddesiyle değiştirilmiştir. Aynı Kanun 289. maddenin ikinci fıkrasını ve 291. maddenin birinci fıkrasını da değiştirmiştir. Kanun metni bugün anayı dava hakkı sahibi olarak açıkça saymaktadır.
Ergin olmayan çocuk adına dava, atanacak kayyım tarafından açılır. Kayyım, atama kararının tebliğinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açar (TMK m.291/2).
Koca dava açma süresi dolmadan ölürse, gaipliğine karar verilirse veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybederse tablo değişir. Bu durumda baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası; doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybettiğini veya gaiplik kararı alındığını öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde dava açabilir (TMK m.291/1). Kocanın açacağı davaya ilişkin hükümler kıyas yoluyla bu davalara da uygulanır.
Soybağının reddi davası hangi sürede açılmalıdır?
Süreler TMK m.289 ve m.291'de düzenlenmiştir. Hepsi hak düşürücü süredir; süre geçtikten sonra açılan dava, mahkemelerce süreden reddedilir.

| Dava açan | Süre ve başlangıcı | Madde |
|---|---|---|
| Koca | Doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl | 289/1 |
| Ana | Doğumdan başlayarak en geç bir yıl | 289/2 |
| Çocuk | Ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl | 289/2 |
| Ergin olmayan çocuk için kayyım | Atama kararının tebliğinden başlayarak bir yıl | 291/2 |
| Koca ölmüş, gaipse veya ayırt etme gücünü sürekli kaybetmişse baba olduğunu iddia eden kişi ile kocanın altsoyu, anası veya babası | Olayları öğrenmelerinden başlayarak bir yıl | 291/1 |
Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre, bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289/3). Hangi gecikmenin haklı sayılacağı her dosyada ayrıca incelenir.
Eski metinde kocanın süresine ilişkin olarak ayrıca "her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl" şeklinde mutlak bir üst sınır vardı. Anayasa Mahkemesi 25.06.2009 tarihli ve E.2008/30, K.2009/96 sayılı kararıyla bu ibareyi iptal etmiştir. Aynı ibare ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım için de 10.10.2013 tarihli ve E.2013/62, K.2013/115 sayılı kararla iptal edilmiştir. Bugün hesap esas olarak öğrenme tarihine göre yapılır; bu yüzden "öğrenme" kavramı davanın en çok tartışılan noktasıdır.
Süre ne zaman başlar, şüphe yeterli midir?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin kararları bu konuda aynı çizgidedir. Dairenin ifadesiyle bir çocuğun kendisinden olmadığı yönündeki şüphe, öğrenme açısından yeterli kabul edilemez. Öğrenmenin duraksamaya yer bırakmayacak biçimde gerçekleşmesi için DNA testi gerekir. Yargılama dışında elde edilen babalık raporu ise öğrenmenin gerçekleştiği an sayılır ve süre o tarihten işler.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/8038, K. 2025/64, T. 13.01.2025. İlk derece mahkemesi, davacının duruşmadaki beyanına dayanarak davayı süreden reddetmiş, bölge adliye mahkemesi de istinaf başvurusunu esastan reddetmişti. Daire, DNA testi yapılmadan soyut beyanla öğrenmenin kabul edilemeyeceğini belirterek kararı bozdu. Karar oy çokluğuyla verilmiştir; karşı oyda, kanunun öğrenmeyi sürenin başlangıcı yaptığı ve bu kuralın yorumla genişletilemeyeceği savunulmuştur.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/1001, K. 2025/1163, T. 10.02.2025. Koca tarafından açılan davada ilk derece mahkemesi Adli Tıp Kurumu raporuna dayanarak soybağını reddetmişti. Bölge adliye mahkemesi ise davanın süreden reddine karar vermişti. Yargıtay, boşanma davasında DNA incelemesi yapılmadığı için öğrenmenin gerçekleşmediğini kabul ederek bu kararı bozdu.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/3000, K. 2024/8361, T. 06.11.2024. İlk derece mahkemesi iki çocuktan biri yönünden davayı kabul etmiş, diğeri yönünden boşanma davasındaki beyana dayanarak süreden reddetmişti; bölge adliye mahkemesi de istinafı esastan reddetti. Daire, boşanma davasında DNA incelemesi yapılmadığı için "öğrenme" olgusunun henüz gerçekleşmediği sonucuna vararak bozdu.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/1698, K. 2022/3261, T. 05.04.2022. Mahkeme, annenin iddiasını içeren dilekçenin davacıya tebliğ edildiği tarihte öğrenmenin gerçekleştiğini kabul etmişti. Daire, şüphenin öğrenme anlamına gelmeyeceğini, annenin beyanıyla soybağının kesin ve inandırıcı delille çürütülmüş olmayacağını belirterek davanın süreden reddini bozdu.
Bu kararlar pratikte iki sonuç doğurur. Birincisi, yalnızca şüphe ya da bir dava dilekçesindeki beyan süreyi başlatmaz. İkincisi, mahkeme dışında yaptırılan bir laboratuvar testinin sonucu elde edildiğinde bir yıllık süre işlemeye başlayabilir. Bu nedenle test sonucu elde edildikten sonra davayı geciktirmemek gerekir.
Dava hangi mahkemede ve nasıl açılır?
Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m.283). Görevli mahkeme aile mahkemesidir; 4787 sayılı Kanunun 4. maddesi, Medeni Kanun'un aile hukukuna ilişkin hükümlerinden doğan dava ve işleri aile mahkemelerine verir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi bakar. Görev ve yetki kurallarının ayrıntısı aile mahkemesinin görev ve yetkisi yazısında anlatılmıştır.
Dilekçede genellikle şu bilgilere yer verilir.
- Davacı ve davalıların kimlik ve adres bilgileri; davanın hangi kişilere karşı açılması gerektiği TMK m.286'ya göre belirlenir.
- Evlilik tarihi, çocuğun doğum tarihi ve nüfus kaydı bilgileri.
- Gebe kalma döneminde eşlerin ayrı yaşadığı veya cinsel ilişkinin bulunmadığı ya da başka bir erkekle ilişkinin varlığı gibi karineyi çürütmeye yönelik olgular.
- Öğrenme tarihinin ve öğrenme biçiminin açıkça yazılması; çünkü hak düşürücü süre buna göre hesaplanır.
- DNA incelemesi yapılması ve gerekiyorsa ergin olmayan çocuk için kayyım atanması talebi.
Dava vekille yürütülecekse özel yetkili vekâletname gerekebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.05.2023 tarihli kararında (E. 2023/962, K. 2023/2192) bozma gerekçeleri arasında, taraf vekillerinden özel yetki için vekâletname alınmamasına da yer vermiştir.
İspat nasıl yapılır, DNA testi zorunlu mudur?
Soybağı davalarında hâkim maddi olguları re'sen araştırır ve delilleri serbestçe takdir eder. Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür. Davalı, hâkimin öngördüğü incelemeye rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m.284).

Kanun metninde "DNA" sözcüğü geçmez; ancak soybağını belirlemeye yarayan araştırma ve inceleme yetkisi uygulamada genetik incelemenin dayanağıdır. Evlilik içinde ana rahmine düşen çocukta davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır (TMK m.287). Yargıtay kararlarında bozma sebebi, DNA incelemesi yapılmadan beyanlara dayanılarak süre veya esas hakkında sonuca varılmasıdır; E. 2025/1001 sayılı dosyada ilk derece mahkemesi Adli Tıp Kurumu raporuna dayanmıştır. Sağlık bakımından tehlike yaratan incelemelere ise rıza yükümlülüğü yoktur.
Boşanma sürerken veya boşanmadan sonra doğan çocukta ne olur?
Boşanma davası devam ederken doğan çocuk, evlilik henüz sona ermediği için kocanın çocuğu sayılır. Evlilik, boşanma kararı kesinleşince sona erer; 300 günlük süre bu tarihten başlar. Kesinleşme tarihinin nasıl belirlendiği kesinleşme şerhi yazısında açıklanmıştır. Fiilen ayrı yaşayan eşlerin evliliği sürdüğü için karine işlemeye devam eder; ayrı yaşama olgusu dilekçede ve ispat aşamasında önem taşır.
Boşanma davasında "çocuk benden değil" beyanı soybağını kaldırmaz. Boşanma hükmü soybağı hakkında karar vermez; çekişmeli boşanma davası sürerken bile soybağının reddi için ayrı bir dava gerekir. Yukarıda anılan kararlarda da boşanma dosyasındaki beyan, DNA testi olmadığı için öğrenme sayılmamıştır. Delil toplama ve kanıt sunma kuralları için boşanmada deliller yazısına bakılabilir.
Ana boşanmadan sonra yeniden evlenmiş ve çocuk 300 gün içinde doğmuşsa karinelerin çakışması söz konusudur; bu durumda ikinci kocanın babalığı önce gelir (TMK m.290).
Dava kabul edilirse sonuçları neler olur?
Soybağının reddi davası kabul edilince çocuk, Yargıtay'ın ifadesiyle baba yönünden soybağı bulunmayan çocuk statüsüne girer. Ana ile soybağı doğumla kurulduğu için bu bağ değişmez (TMK m.282/1). Kararın nüfus kaydına yansıması için hükmün kesinleşmesi gerekir. Soybağı değişmeden yalnız çocuğun adı veya soyadı değiştirilmek isteniyorsa bu, soybağının reddi ile değil, haklı sebep aranan isim değiştirme davasıyla istenir.
- Velayet. Ana ile çocuk arasındaki soybağı sürdüğü için velayet anadadır; kanun, evli olmayan ana ve babada velayeti anaya verir (TMK m.337). Velayetin kimde kalacağı ve kişisel ilişkiler için velayet kime verilir yazısı ayrıntı verir.
- Nafaka. Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m.327). Baba sıfatı kalktığında bu yükümlülüğün dayanağı da ortadan kalkar. Daha önce ödenen nafakanın geri istenip istenemeyeceği ayrıca değerlendirilir. Nafakanın niteliği için iştirak nafakası yazısına bakılabilir.
- Miras. Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları altsoyudur (TMK m.495). Çocuk baba yönünden soybağını kaybedince babanın yasal mirasçısı olmaz. Bu durumun miras paylarına etkisi yasal mirasçılar ve miras payları yazısında ele alınmıştır.
- Gerçek babanın belirlenmesi. Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz (TMK m.295/3). Soybağının reddi kesinleştikten sonra biyolojik baba çocuğu tanıyabilir.
Süre geçtiyse veya soybağı tanımayla kurulmuşsa ne yapılır?
Hak düşürücü süre geçmişse dava hakkı sona erer; geriye yalnızca gecikmenin haklı bir sebebe dayandığını ispat etme imkânı kalır (TMK m.289/3). Bu istisna dar yorumlanır.
Çocuğun babası kocanın karinesiyle değil, evlilik dışında yapılan tanımayla belirlenmişse dava soybağının reddi olmaz; tanımanın iptali gerekir. Tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur (TMK m.295). Tanıyan yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir (TMK m.297). Ana, çocuk, çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de iptal davası açabilir (TMK m.298). İptal davasında davacı, tanıyanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür (TMK m.299). Süreler TMK m.300'de ayrıca düzenlenmiştir. Tanıyanın dava hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer. İlgililerin dava hakkı, tanımayı ve tanıyanın baba olamayacağını öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Çocuğun dava hakkı ise ergin olmasından başlayarak bir yıl geçmekle düşer.
Soybağının Reddi Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular
Soybağının reddi davasını kimler açabilir?
TMK m.286'ya göre koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açabilir. Çocuk ergin değilse dava, atanacak kayyım aracılığıyla yürütülür. Koca ölmüş, gaipse veya ayırt etme gücünü sürekli kaybetmişse baba olduğunu iddia eden kişi ile kocanın altsoyu, anası veya babası da bir yıllık süre içinde dava açabilir.
Soybağının reddi davasını anne açabilir mi?
Evet. TMK m.286'nın güncel metni anayı dava hakkı sahibi olarak sayar; ana doğumdan başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır (TMK m.289/2). Dava koca ve çocuğa karşı yöneltilir.
Soybağının reddi davası süresi ne kadardır?
Süre kural olarak bir yıldır. Kocada doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten, anada doğumdan, çocukta ergin olduğu tarihten başlar. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.
DNA testi sonucu elde edilirse süre ne zaman başlar?
Yargıtay uygulamasına göre öğrenme, yargılama dışında elde edilen babalık raporuyla gerçekleşmiş sayılır ve bir yıllık hak düşürücü süre bu tarihten işler. Salt şüphe veya bir dava dilekçesindeki beyan ise öğrenme sayılmamaktadır. Bu nedenle test sonucu elde edildikten sonra bekletmeden dava açmak gerekir.
Boşanma kararı verilirse çocuğun babası değişir mi?
Hayır. Boşanma hükmü soybağını etkilemez. Evlilik içinde doğan veya evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Babalık karinesinin çürütülmesi için ayrıca soybağının reddi davası açılmalıdır.
Soybağı reddedilirse nafaka ve miras ne olur?
Çocuk baba yönünden soybağı bulunmayan çocuk statüsüne girer. Baba sıfatı kalktığı için çocuğun bakım gideri yükümlülüğü ve baba tarafındaki yasal mirasçılık dayanağı da kalmaz. Daha önce ödenen nafakanın durumu dosyaya göre ayrıca değerlendirilir.
Çocuk tanıma ile babaya bağlanmışsa hangi dava açılır?
Tanıma ile kurulan soybağı için soybağının reddi davası değil, tanımanın iptali davası açılır. Tanıyan yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle iptal davası açabilir; ana, çocuk ve diğer ilgililer de iptal davası açabilir. Süreler TMK m.300'de gösterilmiştir.
Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.



