
İşveren maaştan kendiliğinden kesinti yapamaz. Disiplin cezası olarak ücret kesmek, ancak toplu iş sözleşmesinde veya iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle mümkündür; kesinti işçiye sebebiyle birlikte derhal bildirilmeli ve bir ayda iki günlük ücreti aşmamalıdır (İş Kanunu m.38). Kesilen para işverene kalmaz, kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hesabına yatırılır. Avans ve alacak mahsubu işçinin rızasına bağlıdır; işçinin kasten verdiği ve yargı kararıyla sabit zarar ise ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir (TBK m.407). Haciz ve nafaka kesintileri ayrı kurallara tabidir.
Maaştan Hangi Kesintiler Yapılabilir?
Bordrodaki her eksi kalem aynı hukuki dayanağa sahip değildir. Kesintinin hangi gruba girdiğini bulmak ilk adımdır, çünkü iki günlük sınır yalnızca disiplin cezası niteliğindeki kesintiler için geçerlidir. Aşağıdaki tablo kesinti türlerini, sınırlarını ve dayanaklarını bir arada gösterir.
| Kesinti türü | Şart veya sınır | Dayanak |
|---|---|---|
| Vergi ve sigorta primi gibi kanuni kesintiler | Ücret hesap pusulasında ayrı gösterilir | İş Kanunu m.37 |
| Ücret kesme cezası | Sözleşmede gösterilmiş sebep, derhal gerekçeli bildirim, ayda en çok iki günlük ücret | İş Kanunu m.38 |
| Avans mahsubu | İşçinin rızası; pusulada ayrı gösterilir | TBK m.406, m.407; İş Kanunu m.37 |
| İşverenin alacağı veya zarar karşılığı kesinti | İşçinin rızası; rıza yoksa yalnız kasten verilmiş, yargı kararıyla sabit zarar için ücretin haczedilebilir kısmı kadar | TBK m.400, m.407 |
| İcra haczi ve nafaka | Özel alacaklar için ücretin dörtte biri; nafaka alacaklılarının hakları saklı | İş Kanunu m.35, TBK m.410, İİK m.83 ve m.355 |
| Çalışılmayan günün ücretinin ödenmemesi | Ceza değildir; ücret iş karşılığında doğar | İş Kanunu m.32 |
Bu kalemlerin hiçbiri işçiden gizli yürütülemez. İş Kanunu m.37 uyarınca işveren, işçiye ödemenin günü ve dönemi ile avans mahsubu, nafaka ve icra gibi her çeşit kesintinin ayrı ayrı yazıldığı imzalı ya da işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorundadır. Pusulada açıklaması bulunmayan bir kesinti, ilk bakışta sorgulanması gereken kesintidir. Pusula ve banka ödemesinin birlikte nasıl kontrol edileceği işçiye maaşın elden ödenmesi yazısında anlatılmıştır.
Ücret Kesme Cezası Nedir ve Hangi Şartla Verilir?
Ücret kesme cezası, işçinin işyeri düzenine aykırı bir davranışı nedeniyle işverenin ücretinden ceza olarak kesinti yaptığı bir disiplin yaptırımıdır. İş Kanunu m.38'e göre işveren, toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez. Yani ceza için önceden yazılı bir dayanak ve o dayanakta sayılan bir fiil gerekir.

Madde yalnızca iki kaynağı sayar. Sonradan işyeri panosuna asılan bir ceza listesi, sözlü uyarı ya da yöneticinin tek taraflı kararı bu iki kaynaktan biri değildir. Personel yönetmeliği veya ceza cetveli iş sözleşmesinin eki hâline gelmişse sözleşmede gösterilmiş sayılabilir; böyle bir bağ yoksa dayanak eksik kalır ve kesinti hukuka aykırı olur. Toplu sözleşmelere fiillerin ve karşılığındaki cezaların yazıldığı bir ceza cetveli eklenebilir. Cetvelde yer almayan bir fiil için kesme cezası verilemez.
Kesintinin süreklilik kazanması ayrı bir sorundur. Disiplin gerekçesiyle bile olsa ücretin kalıcı olarak düşürülmesi, bir defalık ceza değil çalışma koşulunun değiştirilmesidir ve İş Kanunu m.22'deki yazılı bildirim ile altı iş günü kuralı çerçevesinde değerlendirilir. Bu mekanizma çalışma koşullarında esaslı değişiklik yazısında ayrıntılı işlenmiştir.
Ücret Kesme Cezası Kaç Gün veya Ne Kadar Olabilir?
İş Kanunu m.38'e göre ceza olarak yapılacak kesintiler bir ayda iki gündelikten fazla olamaz. Parça başına ya da yapılan iş miktarına göre ücret alan işçilerde sınır, işçinin iki günlük kazancıdır. Sınır her cezaya ayrı ayrı değil, bir ay içinde verilen cezaların toplamına uygulanır. Aynı ay içinde üç ayrı ihlal tespit edilse bile toplam kesinti iki günlük ücreti geçemez.
Kanun metni gündeliğin brüt mü net mi hesaplanacağını yazmaz. Kesinti ücret pusulasında ayrıca gösterilmek zorunda olduğundan (m.37), hesap bordrodaki günlük ücret üzerinden kontrol edilir; tartışma çıkarsa iş mahkemesinde bilirkişi hesabına konu olur. Sınırı aşan kısım için işçi, kesilen tutarı alacak olarak isteyebilir. Ayrıca m.102/b, m.38'e aykırı olarak ücret kesme cezası veren işverene idari para cezası öngörür; tutar her yıl güncellendiği için yazılmamıştır; güncel tutar için Bakanlığın o yıla ait idari para cezaları tablosuna bakılmalıdır.
Geç kalma ve devamsızlıkta kesintinin ne kadarının ücret, ne kadarının ceza sayıldığı işçinin işe sık sık geç gelmesi yazısında ayrıca açıklanmıştır.
Ceza İşçiye Nasıl Bildirilmeli, Savunma Alınması Gerekir mi?
İş Kanunu m.38'e göre ücretlerden ceza olarak yapılacak kesintilerin işçiye derhal ve sebepleriyle beraber bildirilmesi gerekir. "Derhal" ifadesi, bildirimin kesinti işleminden sonraya bırakılmamasını gerektirir. Sebep, olayın tarihi ve uygulanan ceza yazılı olarak işçiye ulaşmalı, işçi bunu imzayla teslim almalı ya da tebliğ edilmelidir.
Madde savunma alınmasını ayrıca zorunlu kılmaz. Buna karşılık toplu sözleşmeler ve işyeri düzenlemeleri savunma şartı getirebilir; böyle bir hüküm varsa ona uyulmadan verilen ceza geçersiz sayılabilir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 26.09.2017 tarihli kararında (E. 2017/39007, K. 2017/19354) işçiye işyerinde yasaklanan alanda çay demlediği için önce ihtar, yaklaşık yirmi dakika sonra aynı davranış nedeniyle ücret kesme cezası verilmişti. Toplu sözleşmede "işçiye aynı fiilden dolayı iki ceza verilmez" hükmü bulunuyordu. Daire, çay demleme, çay içme ve çay makinesini kaldırmama şeklindeki davranışı tek eylem sayarak iki ayrı cezanın sözleşmeye aykırı olduğunu kabul etti ve işçinin disiplin cezasının iptali davasını reddeden kararı bozdu. Kararın dayanağı o dosyadaki toplu sözleşme hükümleridir; her işyerinde aynı sonuç, sözleşmedeki düzenlemeye göre değişir.
Aynı karar, işçiye verilen disiplin cezasının iş mahkemesinde iptal davasına konu edilebildiğini de gösterir. Hizmet sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklara iş mahkemeleri bakar (7036 sayılı Kanun m.5).
Kesilen Ceza Parası Nereye Yatırılır?
Ücret kesme cezası işverene gelir yazılamaz. İş Kanunu m.38'e göre bu paralar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hesabına, Bakanlıkça belirtilecek bankalardan birine ve kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde yatırılır. İşveren, işyerinde bu paraların ayrı bir hesabını tutmak zorundadır.
Birikmiş ceza paralarının nerelere ve ne kadar verileceğine, Bakanın başkanlık edeceği ve işçi temsilcilerinin de katıldığı bir kurul karar verir; kurulun oluşumu ve çalışma esasları Kanun'un öngördüğü yönetmelikte gösterilir. Bu paranın hangi muhasebe hesabında izleneceği ise Kanun metninde yazmaz; Kanun'un aradığı şey, paranın işverenin kendi kasasında kalmaması ve kaydının ayrıca tutulmasıdır.
Zarar Karşılığı Yapılan Kesinti Ücret Kesme Cezası mıdır?
Hayır. Disiplin cezası ile zarar tazmini farklı kurumlardır. Ücret kesme cezası, işçiyi caydırmak ve düzeni sağlamak için verilir; işverenin uğradığı zararı gidermek için yapılan kesinti ise işçinin tazminat sorumluluğuna dayanır. Türk Borçlar Kanunu m.400'e göre işçi, işverene kusuruyla verdiği her türlü zarardan sorumludur; sorumluluğun belirlenmesinde işin tehlikeli olup olmaması, özel bilgi ve eğitim gerektirip gerektirmemesi ile işçinin işverence bilinen yetenek ve nitelikleri göz önünde tutulur. Ancak sorumluluğun bulunması, işverene zararı doğrudan maaştan kesme yetkisi vermez.
TBK m.407'ye göre işveren, işçiden olan alacağı ile ücret borcunu işçinin rızası olmadıkça takas edemez. Tek istisna, işçinin kasten sebebiyet verdiği ve yargı kararıyla sabit bir zarardan doğan alacaklardır; bunlar ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir. Aynı maddeye göre ücretin işveren lehine kullanılacağına ilişkin anlaşmalar geçersizdir. Sözleşmeye önceden yazılmış genel bir "zarar maaştan kesilir" kaydı ile zarar doğduktan sonra işçinin verdiği açık rıza birbirinden farklıdır; ilkinin rıza sayılıp sayılmayacağı mahkemede tartışma konusu olur.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 25.11.2025 tarihli kararında (E. 2025/7817, K. 2025/9142) bu ayrımı onadı. Davada işveren, işçinin kullandığı şirket aracına verdiği zararı gerekçe göstererek ücretinden kesinti yapmıştı. Bölge adliye mahkemesi, kusurun ispat edilemediğini, İş Kanunu m.38'deki ücret kesme cezasının toplu veya iş sözleşmesine dayanan ve zarar tazmin amacı taşımayan bir kesinti olduğunu belirtti; tazmin amaçlı kesintiyi hukuka aykırı bularak işçinin İş Kanunu m.24/II-e uyarınca haklı nedenle feshettiğini kabul etti ve kıdem tazminatına hükmetti. Yargıtay bu kararı usul ve kanuna uygun bularak onadı.
İşçi aleyhine konulan ceza koşulları ve eğitim masrafı iadesi taahhütleri ise ayrı bir rejime tabidir; iş sözleşmesinde cezai şart yazısında anlatılmıştır.
Avans ve Borç Maaştan Kesilir mi?
Avans, ücretin önceden ödenen kısmıdır ve bir sonraki ücretten düşülmesi doğaldır. TBK m.406'ya göre işveren, işçiye zorunlu ihtiyacının ortaya çıkması hâlinde ve hakkaniyet gereği ödeyebilecek durumda ise hizmetiyle orantılı olarak avans vermekle yükümlüdür. Verilen avansın mahsubu pusulada ayrıca gösterilir (İş Kanunu m.37) ve mahsup, ücret borcunun işçinin rızası olmadan takas edilemeyeceğini söyleyen TBK m.407 çerçevesinde değerlendirilir.
İşçinin işverene başka bir borcu varsa, örneğin işyerinden yapılan alışveriş, kayıp eşya bedeli ya da kredi niteliğinde bir ödeme, bu borcun maaştan kesilmesi için de aynı kural geçerlidir. İşçi borcu açıkça kabul edip kesintiye yazılı rıza vermişse mahsup yapılabilir. Rıza yoksa ve borç kasten doğmuş, yargı kararıyla sabit bir zarardan kaynaklanmıyorsa işverenin yolu alacak davası ya da icra takibidir; ücretten kendiliğinden kesemez.
Raporlu veya Çalışılmayan Günler İçin Maaştan Kesinti Yapılabilir mi?
Çalışılmayan günün ücretinin ödenmemesi ile ücret kesme cezası farklı şeylerdir. İş Kanunu m.32'ye göre ücret, bir iş karşılığında ödenen tutardır; işçinin çalışmadığı süre için ücret doğmayabilir. Bu durumda yapılan işlem ceza olmadığından m.38'deki iki günlük sınıra tabi değildir. Ancak işveren geç kalınan sürenin ücretini kesmenin ötesine geçip ayrıca ceza amaçlı kesinti yaparsa, ceza kısmı m.38'in şartlarına uymak zorundadır. Devamsızlığın fesih boyutu devamsızlık nedeniyle fesih yazısında ele alınmıştır.
Rapor günleri bakımından ayrıca Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu devreye girer. 5510 sayılı Kanun m.18/b'ye göre hastalık nedeniyle iş göremezlikte geçici iş göremezlik ödeneği, istirahat raporu alınmış olması ve iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, iş göremezliğin üçüncü gününden başlayarak ödenir. Raporlu günlerin işverence ücretlendirilmesi ise iş sözleşmesine ve toplu sözleşmeye göre değişir. TBK m.409, kusuru olmaksızın hastalık gibi nedenlerle iş gördüğü süreye oranla kısa bir süre çalışamayan işçiye, başka bir yolla karşılanmadığı takdirde hakkaniyete uygun ücret ödenmesini öngörür.
Maaştan Haciz ve Nafaka Kesintisi Nasıl Yapılır?
İcra dairesinin yazısıyla yapılan kesinti işverenin kendi kararı değildir; ücret kesme cezası gibi disiplin hukukuna da bağlı değildir. İş Kanunu m.35 ve TBK m.410'a göre işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez, başkasına devredilemez ve rehnedilemez. İşçinin bakmakla yükümlü olduğu aile bireyleri için hâkimin takdir edeceği miktar bu orana dahil değildir; nafaka alacaklılarının hakları ise saklıdır. İİK m.355'e göre tebligatı alan işveren, haczin icra edildiğini ve borçlunun ücret miktarını en geç bir hafta içinde bildirmek, borç bitinceye kadar kesilen miktarı icra dairesine göndermek zorundadır.
Sıra, oran ve emekli aylığı gibi ayrıntılar maaş haczi yazısında; nafaka ödenmediğinde başvurulacak yollar ise nafaka ödenmezse ne olur yazısında anlatılmıştır. İşverenin bu kesintileri yapması da pusulada ayrıca gösterilmelidir.
Haksız Kesinti Yapılırsa İşçi Ne Yapabilir?
Haksız kesinti, ücretin eksik ödenmesi anlamına gelir. İşçi şu adımları izleyebilir.

- Ücret pusulasını ve banka kaydını saklamak, kesintinin sebebini ve dayanağını işverenden yazılı olarak istemek.
- Kesintiye yazılı olarak itiraz etmek; bordro imzalanacaksa ihtirazi kayıt koymak.
- İş sözleşmesi sürerken iş müfettişliğine başvurmak; İş Kanunu m.91 bireysel alacaklara ilişkin başvurularda, iş sözleşmesinin devam etmesi kaydıyla işlem yapılabileceğini söyler.
- Kesilen tutar için alacak davası açmak. Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (m.32). Bu davadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3).
- Ücret kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmıyor ya da ödenmiyorsa, İş Kanunu m.24/II-e uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmeyi değerlendirmek.
Kanun, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayanan haklı fesih için öğrenmeden başlayarak altı iş günlük süre öngörür (m.26); ücretin eksik ödenmesi gibi her ay tekrarlanan ihlallerde ise Yargıtay uygulaması bu sürenin ihlal sürdükçe işlemeye başlamadığı yönündedir. Fesih yoluna gitmeden önce hangi süre ve şartlara bağlı olduğunun kontrol edilmesi gerekir; konunun ayrıntıları işçinin haklı nedenle feshi yazısında anlatılmıştır. Kesintinin ücretin ödenmemesi boyutu için maaş ödenmezse ne yapılır yazısına bakılabilir.
Maaştan Kesinti ve Ücret Kesme Cezası Hakkında Sık Sorulan Sorular
Maaştan kesinti yapılır mı?
İşveren maaştan kendiliğinden kesinti yapamaz. Vergi, sigorta primi, haciz ve nafaka gibi kanuni kesintiler dışında ceza kesintisi ancak sözleşmede gösterilen sebeple, ayda iki günlük ücreti aşmayacak şekilde yapılabilir (İş Kanunu m.38). Avans ve borç mahsubu için işçinin rızası gerekir (TBK m.407).
Ücret kesme cezası kaç gün olabilir?
İş Kanunu m.38'e göre bir ayda iki gündelikten fazla olamaz. Parça başına veya iş miktarına göre ücret alan işçilerde sınır iki günlük kazançtır. Sınır, aynı ay içinde verilen cezaların toplamına uygulanır.
Ücret kesme cezası nereye yatırılır?
Kesilen ceza parası Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hesabına, kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde yatırılır. İşveren, bu paraların işyerinde ayrı bir hesabını tutmak zorundadır (İş Kanunu m.38).
Ücret kesme cezası net mi brüt mü hesaplanır?
İş Kanunu m.38 gündeliğin brüt ya da net olduğunu belirtmez. Kesinti ücret hesap pusulasında ayrıca gösterilmek zorunda olduğundan hesap bordrodaki günlük ücret üzerinden kontrol edilir; tartışma çıkarsa iş mahkemesi bilirkişi hesabına başvurabilir.
İşveren verdiği zararı maaştan kesebilir mi?
İşçinin rızası yoksa kesemez. TBK m.407'ye göre yalnızca işçinin kasten sebebiyet verdiği ve yargı kararıyla sabit zarar, ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir. Zarar tazmini amacıyla yapılan kesinti ücret kesme cezası sayılmaz.
Haksız maaş kesintisi nedeniyle işten ayrılan işçi kıdem tazminatı alır mı?
Ücret kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmıyor ya da ödenmiyorsa işçi İş Kanunu m.24/II-e uyarınca haklı nedenle fesih yapabilir ve kıdem tazminatı talep edebilir. Eksik ödeme her ay tekrarlanıyorsa Yargıtay uygulamasına göre m.26'daki altı iş günlük süre ihlal sürdükçe işlemeye başlamaz.
Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.



