Meslek Hastalığı Tazminatı Ne Kadar, Nasıl Alınır?

Meslek hastalığı tazminatı, yaptığı işin niteliği veya çalışma koşulları yüzünden hastalanan işçinin işverenden istediği maddi ve manevi tazminattır ve SGK'nın bağladığı sürekli iş göremezlik gelirinden ayrıdır. Tazminatın ne kadar olacağı sabit değildir; hesaplama meslekte kazanma gücü kayıp oranı, net ücret, yaş ve işverenin kusur oranı üzerinden bilirkişi tarafından yapılır, SGK gelirinin rücuya tabi kısmı düşülür. Tazminat alınabilmesi için önce hastalığın SGK Kurum Sağlık Kurulu tarafından meslek hastalığı olarak tespit edilmesi gerekir. Dava iş mahkemesinde açılır, arabuluculuk zorunlu değildir ve işverene karşı talepler 10 yıllık zamanaşımına tabidir.

İş kazasından farklı olarak meslek hastalığında tek bir olay yoktur; hastalık yıllar içinde gelişir ve çoğu zaman işten ayrıldıktan sonra fark edilir. İşyerinde aniden ortaya çıkan rahatsızlıkların değerlendirilmesi işyerinde kalp krizi yazısında ayrıca ele alınır. İş kazası tazminatının genel kuralları için iş kazası tazminatı yazısına bakılabilir.

Meslek Hastalığı Nedir?

Tanım, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 14. maddesindedir:

Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.

Tanımın iki unsuru öne çıkar: Zarar ani bir olayla değil, tekrarlanan bir etkiyle (toz solumak, gürültüye maruz kalmak, kimyasala temas etmek) veya işin yürütüm şartlarıyla oluşur. İkincisi, hastalık ile yapılan iş arasında bağ kurulması gerekir. İş kazasıyla temel farklar şunlardır:

Konu	İş kazası (5510 m.13)	Meslek hastalığı (5510 m.14)
Oluşum	Belirli bir anda meydana gelen olay	Tekrarlanan sebep veya işin yürütüm şartları
Başlangıç tarihi	Kaza günü	Gelire esas kazançta iş göremezliğin başladığı tarih (m.17)
SGK'ya bildirim	İşveren, kazadan sonraki üç işgünü içinde	İşveren, durumu öğrendiği günden başlayarak üç işgünü içinde
Tespit	Olayın m.13'teki hâllerden birinde gerçekleşmesi	Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi zorunlu
İşten ayrıldıktan sonra	Söz konusu değil	Hastalık yükümlülük süresi içinde ortaya çıkmalı

Meslek Hastalıkları Listesi ve Yükümlülük Süresi

Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği'nin ekindeki Meslek Hastalıkları Listesinde (Ek-2) gösterilir. Yönetmeliğin 18. maddesine göre liste beş gruptan oluşur:

• A Grubu: Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları (arsenik, kurşun, benzen gibi).
• B Grubu: Meslekî cilt hastalıkları.
• C Grubu: Pnömokonyozlar ve diğer meslekî solunum sistemi hastalıkları (silikoz, asbestoz gibi).
• D Grubu: Meslekî bulaşıcı hastalıklar.
• E Grubu: Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları (gürültü, titreşim, iyonlayıcı ışınlar gibi).

Listenin sol sütununda hastalık ve belirtileri, orta sütununda yükümlülük süresi, sağ sütununda hastalık tehlikesi olan başlıca işler yer alır. Yönetmelik yükümlülük süresini, sigortalının meslek hastalığına sebep olan işinden fiilen ayrıldığı tarih ile meslek hastalığının meydana çıktığı tarih arasında geçen en uzun süre olarak tanımlar. Listeden birkaç örnek:

Listedeki hastalık	Grup	Yükümlülük süresi
Silikoz ve silikotüberküloz	C-1a	10 yıl
Asbestoz	C-1b	10 yıl
Kurşun ve kurşun tuzları ile zehirlenme	A-11a	Akut 1 ay, kronik 3 yıl
Titreşim sonucu kemik-eklem zararları	E-5	2 yıl
Gürültü sonucu işitme kaybı	E-3	6 ay

Bazı hastalıklarda ek koşullar vardır. Pnömokonyozun meslek hastalığı sayılması için, havasında bu hastalığı yapacak yoğunlukta toz bulunan işyerlerinde toplam en az üç yıl çalışılmış olması gerekir (Yönetmelik m.20). Gürültüye bağlı işitme kaybında liste, gürültülü işte en az iki yıl, gürültü şiddeti sürekli olarak 85 desibelin üstünde olan işlerde en az 30 gün çalışılmasını arar.

Liste kapalı değildir. Hastalık klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlenmiş ve hastalığa yol açan etken işyerindeki inceleme sonunda tespit edilmişse, yükümlülük süresi aşılmış olsa bile Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir (5510 m.14/3). Listede yer almayan bir hastalığın meslek hastalığı sayılıp sayılmayacağı konusundaki uyuşmazlığı da aynı Kurul karara bağlar.

Meslek Hastalığı Nasıl Tespit Edilir?

5510 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre, sigortalının çalıştığı işten dolayı meslek hastalığına tutulduğunun Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi zorunludur. Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Belirti ve ilk başvuru: İşçi şikâyetini işyeri hekimine veya bir hastaneye iletir. İşveren, sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrendiği günden başlayarak üç işgünü içinde durumu SGK'ya bildirmek zorundadır.
2. Yetkili hastaneden sağlık kurulu raporu: Meslek hastalığına ilişkin sağlık kurulu raporunu Sağlık Bakanlığı meslek hastalıkları hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri ve Devlet üniversitesi hastaneleri düzenler (Yönetmelik m.5/2). Rapora odyogram, akciğer grafisi, kan ve idrar tetkikleri gibi dayanak belgeler eklenir; işe giriş odyogramı varsa son odyogramla karşılaştırılır (m.6/4).
3. Kurum Sağlık Kurulu incelemesi: Kurul, sağlık kurulu raporunu ve tıbbi belgeleri, gerektiğinde işyerindeki çalışma koşullarını gösteren denetim raporlarıyla birlikte inceler. Hastanenin raporundaki oran Kurulu bağlamaz (Yönetmelik m.8); hastalığın mesleki olup olmadığına ve meslekte kazanma gücü kayıp oranına Kurul karar verir.
4. İtiraz: Sürekli iş göremezlik derecesine ilişkin Kurum kararlarına yapılan itirazları Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu inceler (5510 m.58).
5. Tespit davası: Sonuç kabul edilmezse iş mahkemesinde meslek hastalığının ve kayıp oranının tespiti istenir. SGK'ya karşı dava açmadan önce Kuruma başvurulması zorunludur; başvuruya altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır (7036 m.4). Yargılamada oran çoğunlukla Adli Tıp Kurumu 3. Adli Tıp İhtisas Kurulundan alınan raporla belirlenir.

Oranın nasıl hesaplandığı ve rapora itiraz yolları maluliyet oranı tespiti ve Adli Tıp maluliyet raporu yazılarında ayrıca anlatılmıştır.

SGK'dan Alınacak Haklar

Meslek hastalığı sigortasından sağlanan haklar 5510 sayılı Kanun'un 16. maddesinde sayılır. İşçi açısından en önemli ikisi şunlardır:

• Geçici iş göremezlik ödeneği: İstirahatli olunan her gün için ödenir; yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisidir (m.18). Tutarı rapor parası hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
• Sürekli iş göremezlik geliri: Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında azaldığı tespit edilen sigortalıya bağlanır. Sürekli tam iş göremezlikte aylık kazancın %70'i, kısmi iş göremezlikte bunun kayıp oranındaki kısmı ödenir; başkasının sürekli bakımına muhtaç olana oran %100 uygulanır (m.19).

Gelire esas kazanç, meslek hastalığında iş göremezliğin başladığı tarihten önceki on iki aydaki son üç ayın kazancıdır. Hastalık, sigortalının son işinden ayrılmasından bir yıl sonra ortaya çıkmışsa kazanç ayrılış tarihi esas alınarak hesaplanır (m.17). Sigortalı meslek hastalığından ölürse hak sahiplerine aylık kazancın %70'i üzerinden gelir bağlanır (m.20).

İşverenden Meslek Hastalığı Tazminatı

İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür; bu yükümlülüğe aykırılık nedeniyle işçinin vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararlar, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir (TBK m.417). 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu da işverene risk değerlendirmesi yapma, çalışma ortamında gerekli ölçümleri yaptırma ve çalışanları sağlık gözetimine tabi tutma yükümlülüğü yükler.

Maddi tazminat kalemleri

Türk Borçlar Kanunu'nun 54. maddesine göre bedensel zararlar özellikle şunlardır:

• Tedavi giderleri,
• Kazanç kaybı,
• Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar,
• Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

Sürekli iş göremezlik zararı hesaplanırken işçinin net ücreti, düzenli yan ödemeleri eklenerek esas alınır; kıdem tazminatında kullanılan giydirilmiş brüt ücret bu hesapta kullanılmaz. Aktif çalışma dönemi kural olarak 60 yaşına kadar kabul edilir, gelecek yılların geliri progresif rant yöntemiyle bugüne indirgenir, bulunan tutar maluliyet oranı ve işverenin kusur oranıyla çarpılır. Son adımda SGK'nın bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değerinin rücuya tabi kısmı düşülür. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri tazminattan indirilemez (TBK m.55). Kendi rakamlarınızla yaklaşık bir sonuç görmek için iş kazası tazminat hesaplama aracı meslek hastalığında da kullanılabilir; kesin tutarı mahkemenin atadığı bilirkişi belirler.

Manevi tazminat

Bedensel bütünlüğün zedelenmesi hâlinde hâkim, olayın özelliklerini göz önünde tutarak uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir; ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde yakınlar da manevi tazminat isteyebilir (TBK m.56). Hastalığın ağırlığı, maluliyet oranı, işçinin yaşı ve tarafların kusuru miktarı etkiler.

Kusur ve illiyet bağının ispatı

Meslek hastalığı davalarında asıl tartışma, hastalığın bu işyerindeki çalışmadan kaynaklandığının ve işverenin önlem almadığının gösterilmesidir. İşçinin kendi kusuru varsa tazminat indirilebilir (TBK m.52). Dosyada şu belgeler belirleyici olur:

• İşe giriş ve periyodik muayene kayıtları (6331 m.15); işe girişte sağlıklı olan işçinin sonradan hastalandığını gösterir.
• Gürültü, toz ve kimyasal madde ortam ölçüm raporları ile risk değerlendirmesi (6331 m.10).
• Kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları ve iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları.
• SGK hizmet dökümü; hangi işyerinde, hangi işte ve ne kadar süre çalışıldığını gösterir.
• SGK denetmenlerinin veya iş müfettişlerinin soruşturma raporları ve aynı ortamda çalışan tanıkların anlatımları.

Meslek Hastalığında Zamanaşımı

İşverene karşı tazminat talebi sözleşmeye aykırılığa dayandığından Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesindeki 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Meslek hastalığında asıl soru sürenin ne zaman başladığıdır. Yargıtay, zararın kapsamının ancak sürekli iş göremezlik oranının kesin olarak belirlenmesiyle ortaya çıktığını kabul eder. Hukuk Genel Kurulu, iş kazasına ilişkin bir dosyada sürenin SGK'nın oranı kesin olarak belirlediği tarihten işleyeceğine oy çokluğuyla karar vermiştir (Yargıtay HGK, 2018/467 E., 2025/810 K., 10.12.2025). Gürültüye bağlı işitme kaybına ilişkin bir meslek hastalığı dosyasında 10. Hukuk Dairesi de aynı ilkeyi uygulamıştır:

(…) sürekli iş göremezlik oranının %22 olduğunu ilk kez Adli Tıp Kurumunun 12.12.2012 tarihli raporuyla öğrendiği (…) gözetildiğinde, 10.11.2009 tarihinde açılan davanın zamanaşımına uğradığından bahsedilemeyeceğinden (…)

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 2023/8270 E., 2024/5013 K., 08.05.2024. Bu kararlar sürenin başlangıcını ileri taşısa da, hastalık bilindiği hâlde dava açmayı ertelemek savunmanın zamanaşımı itirazına zemin hazırlar. SGK'ya karşı davadan önce Kuruma başvuruda geçen süre ise zamanaşımı hesabında dikkate alınmaz (7036 m.4).

Dava Süreci

İşçi ile işveren arasındaki iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklara ve SGK'nın taraf olduğu sosyal güvenlik uyuşmazlıklarına iş mahkemesi bakar (7036 m.5). Yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesidir (m.6). İşçilik alacaklarından farklı olarak arabulucuya gitmek gerekmez:

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, madde 3/3. Yargılamada genellikle üç ayrı bilirkişi incelemesi yapılır: maluliyet oranı (Kurum kararı yoksa veya itiraz edilmişse Adli Tıp Kurumu), kusur oranı (iş güvenliği ve iş sağlığı alanlarından oluşan bilirkişi heyeti) ve tazminat hesabı (aktüerya bilirkişisi). Bu raporlara karşı süresinde ve gerekçeli itiraz, sonucu doğrudan etkiler; ayrıntılar bilirkişi raporuna itiraz yazısındadır. Meslek hastalığının tespiti ile tazminat davası çoğu zaman birbirine bağlı yürür; tespit davası sonuçlanmadan tazminat hesabı kesinleşmez. Davaların hangi sırayla açılacağı dosyaya göre değişir; avukatla takip hakkında genel bilgi iş kazası ve meslek hastalığı davaları sayfasında, Bursa'da görülen dosyalara ilişkin bilgi ise Bursa'daki dosyalar sayfasında yer alır.

Meslek Hastalığı Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Meslek hastalığı tazminatı ne kadar?

Sabit bir tutar yoktur. Maddi tazminat; meslekte kazanma gücü kayıp oranı, işçinin net ücreti, yaşı, işverenin kusur oranı ve SGK'nın bağladığı gelirin rücuya tabi kısmı esas alınarak bilirkişi tarafından hesaplanır. Manevi tazminatı hâkim, maluliyetin ağırlığını ve kusur durumunu gözeterek takdir eder.

Meslek hastalığı nasıl tespit edilir?

Yetkili bir hastanenin sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgeler SGK'ya gönderilir. Kurum Sağlık Kurulu bu belgeleri, gerekirse işyerindeki çalışma koşullarını gösteren denetim raporlarıyla birlikte inceler ve hastalığın meslek hastalığı olup olmadığına karar verir. Bu tespit 5510 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre zorunludur.

Meslek hastalıkları listesinde hangi hastalıklar var?

Liste beş gruptan oluşur: A grubu kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları, B grubu meslekî cilt hastalıkları, C grubu pnömokonyozlar ve diğer meslekî solunum sistemi hastalıkları, D grubu meslekî bulaşıcı hastalıklar, E grubu fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları. Silikoz, asbestoz, kurşun zehirlenmesi ve gürültüye bağlı işitme kaybı bu listededir.

Meslek hastalığında yükümlülük süresi nedir?

Yükümlülük süresi, sigortalının hastalığa yol açan işinden fiilen ayrıldığı tarih ile hastalığın ortaya çıktığı tarih arasında geçebilecek en uzun süredir. Listede örneğin silikoz ve asbestoz için 10 yıl, gürültüye bağlı işitme kaybı için 6 ay, titreşime bağlı kemik ve eklem zararları için 2 yıldır.

Yükümlülük süresi geçtikten sonra meslek hastalığı tespit edilebilir mi?

Edilebilir. Hastalık klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlenmiş ve hastalığa yol açan etken işyerindeki inceleme sonunda tespit edilmişse, yükümlülük süresi aşılmış olsa bile hastalık Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir. Başvuruyu sigortalı da yapabilir.

Meslek hastalığı tazminatında zamanaşımı kaç yıl?

İşverene karşı tazminat talepleri Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesi uyarınca 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Yargıtay uygulamasında süre, meslek hastalığına bağlı sürekli iş göremezlik oranının kesin olarak belirlendiği ve işçinin bunu öğrendiği tarihten başlatılmaktadır.

Meslek hastalığı davasında arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Hayır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesinin üçüncü fıkrası, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk dava şartını uygulamaz. Dava doğrudan iş mahkemesinde açılabilir.

SGK geliri alırken işverenden tazminat isteyebilir miyim?

Evet. SGK'nın bağladığı sürekli iş göremezlik geliri işçinin bütün zararını karşılamaz. İşverenden istenecek maddi tazminattan yalnızca bu gelirin rücuya tabi kısmının peşin sermaye değeri düşülür; kalan zarar ile manevi tazminat işverenden ayrıca istenir.