
İşveren, işçiyi kural olarak tek taraflı ücretsiz izne çıkaramaz. Ücretsiz izin iş sözleşmesini askıya alıp ücreti ortadan kaldırdığı için işçi aleyhine esaslı değişikliktir ve 4857 sayılı İş Kanunu m.22 uyarınca işçinin yazılı onayına bağlıdır. Onay verilmezse uygulama işçiyi bağlamaz, ücret hakkı sürer. İşyerinin bir haftadan fazla durmasını gerektiren zorlayıcı sebep varsa tablo değişir: bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir, süre aşılırsa taraflar sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir (m.24/III, 25/III, 40). 2020 pandemi dönemindeki geçici yetki ise sona ermiştir. Ücretsiz iznin kıdeme ve yıllık izne etkisi de olayın niteliğine göre değişir.
Ücretsiz İzin Nedir, İşveren İşçiyi Zorla Ücretsiz İzne Çıkarabilir mi?
Ücretsiz izinde işçi çalışmaz, işveren de ücret ödemez; iş sözleşmesi ise sona ermez, askıda kalır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 29.04.2026 tarihli kararında (E. 2026/1569, K. 2026/3973) bunu şöyle çerçeveler: iş sözleşmesinin askıya alınmasıyla işçinin iş görme borcu ile işverenin ücret ödeme borcu geçici olarak durur ve işveren bu gerekçeyle sözleşmeyi feshedemez. Aynı kararda ücretsiz iznin, kural olarak çalışma koşullarında işçi aleyhine esaslı değişiklik niteliğinde olduğu ve bu nedenle 22. madde gereği işçinin yazılı onayına bağlı bulunduğu belirtilir.

Bu çerçevede "ücretsiz izin hakkı" diye genel bir hak yoktur. Kanun, ücretsiz izni yalnızca belirli hâllerde işverene yükümlülük olarak yükler: kadın işçiye isteği hâlinde doğum sonrası altı aya kadar ücretsiz izin (m.74) ve yıllık izni işyeri dışında geçirecek işçiye yolda geçecek süreler için toplam dört güne kadar ücretsiz izin (m.56). Bunların dışında ücretsiz izin, taraflar arasındaki anlaşmaya dayanır. İşçinin dilekçe verip izin istemesi de bir anlaşma teklifidir; işveren kabul etmedikçe izin doğmaz. İş sözleşmesindeki veya toplu iş sözleşmesindeki ücretsiz izin kayıtlarının kapsamı ise yazılı metne göre ayrıca değerlendirilir.
| Durum | Ücretsiz izin işçiyi bağlar mı? | Dayanak |
|---|---|---|
| İşçi yazılı onay verdi veya kendisi talep etti | Evet, anlaşma geçerlidir | 4857 m.22/2 |
| İşçi yazılı onay vermedi | Hayır, değişiklik bağlamaz | 4857 m.22/1 |
| Doğum sonrası ücretsiz izin, yol izni | İşçi isterse işveren vermek zorundadır | 4857 m.74, m.56 |
| İşyeri zorlayıcı sebeple bir haftadan fazla durdu | Ücretsiz izin değil; yarım ücret ve fesih hakkı doğar | 4857 m.24/III, 25/III, 40 |
| 2020 pandemi dönemindeki tek taraflı yetki | Süresi dolmuştur | 4857 geçici m.10 |
Ücretsiz İzne Yazılı Onay Nasıl Verilir, İmzalatılan Form Bağlar mı?
22. madde üç kural koyar. İşveren esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı bildirerek yapabilir. Şekle uygun yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı kabul edilmeyen değişiklik işçiyi bağlamaz. Taraflar ise aralarında anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilir, ancak değişiklik geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulamaz. Bu üçüncü kural pratikte önemlidir: işçi çalışmışken sonradan hazırlanan bir belgeyle o günlerin "ücretsiz izin" sayılması, ücret alacağını ortadan kaldırmaz. Çalışma koşullarında esaslı değişiklik kavramının ayrıntısı için çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayfasına bakılabilir.
İşe girişte imzalanan sözleşmeye "işveren gerektiğinde ücretsiz izin kullandırabilir" gibi genel bir kayıt konmuş olabilir. Böyle önceden hazırlanmış genel hükümlerin geçerliliği, işçiye açıkça bildirilip bildirilmediğine ve içeriğini öğrenme imkânı tanınıp tanınmadığına göre tartışılır. Kayıt geçerli sayılsa bile işveren, esaslı değişiklik niteliğindeki bir uygulamayı işçiye yazılı bildirmeden hayata geçiremez; her somut izin için ayrıca yazılı bildirim ve işçinin kabulü aranır.
Onay belgesinde izin başlangıcı, bitişi ve iznin ücretsiz olduğu açıkça yazılı olmalıdır. İmzalı bir form, tek başına her tartışmayı bitirmez. İmzanın baskı veya korkutma altında atıldığı ileri sürülürse bu irade bozukluğunun ispatı işçiye düşer; ispat ise tanık dahil her delille yapılabilir. "Onaylamazsan işten çıkarılırsın" türü bir baskının hukuki sonucu, işverenin kanuni yetkisini kullandığını bildirmesi ile hukuka aykırı bir tehdit arasındaki farka bağlı olarak değişir.
İşçi Ücretsiz İzni Kabul Etmezse Ne Olur?
Yazılı kabul verilmediği sürece ücretsiz izin işçiyi bağlamaz. İş sözleşmesi eski şartlarıyla sürer; işçinin ücret hakkı da devam eder. İşveren bu değişiklikte ısrar ediyorsa 22. maddedeki tek yola gidebilir: değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka geçerli neden bulunduğunu yazılı açıklayıp bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshetmek. İşçi bu fesih için 17 ila 21. maddelere göre dava açabilir. İşe iade davasından önce arabuluculuğa başvurmak gerekir; süreler kısa olduğu için fesih bildirimi alınır alınmaz takvim çıkarılmalıdır.

Kabul etmeyen işçi hangi adımları atmalıdır?
- İtirazı yazılı yapmak; noter ihtarnamesi veya işverene ulaştığı kanıtlanabilen bir yazı bu amaca hizmet eder.
- Çalışmaya hazır olduğunu açıkça bildirmek ve işe gitmeye devam etmek.
- İşe alınmadığı günleri, giriş çıkış kayıtlarını ve yazışmaları saklamak.
- Ücret ödenmezse 34. maddedeki yirmi günlük süreyi izlemek.
İşe gitmeyi tamamen bırakmak risklidir. 25. maddenin II-g bendi, işverenin izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü işe devam edilmemesi ya da bir ayda üç işgünü devamsızlık hâlinde sözleşmeyi haklı nedenle feshetmesine izin verir. Ücretsiz iznin geçersiz olduğu sonradan anlaşılsa bile devamsızlığın gerekçesi ayrıca tartışma konusu olur. Ücretin ödenmemesi hâlinde işçinin çalışmaktan kaçınma hakkı ve bu hakkın şartları maaş ödenmezse ne yapılır sayfasında yer alır.
Ücretsiz İzinde Maaş Kesilir mi, SGK Primi Ödenir mi?
Askıda kalan sözleşmede işverenin ücret ödeme borcu kural olarak işlemez. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi aynı kararında, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle bu dönemde işçiye belirli bir ücret ödenmesinin kararlaştırılabileceğini de belirtir. Ücretsiz izin dönemine ilişkin ücret iddialarında asıl soru, iznin geçerli bir anlaşmaya dayanıp dayanmadığıdır; işçi fiilen çalışmaya devam etmişse ücreti ödenmelidir.
SGK tarafında iki hüküm öne çıkar. 5510 sayılı Kanun m.86/4, ay içinde bazı iş günlerinde çalıştırılmayan ve ücret ödenmeyen sigortalıların eksik gün nedeni ile eksik gün sayısının işverence aylık prim ve hizmet belgesinde veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde beyan edilmesini ister. Bu yüzden ücretsiz izin dönemi SGK kaydına eksik gün olarak yansır. İkinci olarak m.67 son fıkra, 4857 sayılı Kanunun 56 ve 74. maddeleri ile diğer iş kanunlarında ücretsiz izin sayılan süreler dışında, bir takvim yılı içinde toplam bir ayı aşmayan ve işverence belgelendirilen ücretsiz izin sürelerinde genel sağlık sigortalılığının devam ettiğini söyler. Bir ayı aşan süreler için ayrıntıları kanun yönetmeliğe ve Kurum uygulamasına bırakır.
Eksik gün nedeni, işçinin e-Devlet hizmet dökümünden kontrol edilebilir. Gerçekte çalışılan günlerin "ücretsiz izin" veya başka bir nedenle eksik gösterilmesi ayrı bir uyuşmazlıktır; bu konu SGK primi eksik ödenmesi sayfasında yer alır.
Ücretsiz İzin Süresi Kıdem Tazminatına ve Yıllık İzne Sayılır mı?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, yerleşik içtihadına göre kural olarak iş sözleşmesinin askıda olduğu sürelerin kıdem tazminatına esas süreye dahil edilmediğini, örneğin ücretsiz izinde geçen sürelerin dikkate alınmadığını belirtir. Dairenin 29.04.2026 tarihli kararı bu kurala bir ayrım getirir. İşverenin kanuna dayanarak ama tek taraflı verdiği ücretsiz izin, yani 2020 pandemisindeki geçici düzenleme (geçici m.10/2), kıdeme bağlı haklar bakımından ayrıca değerlendirilir. Karara göre yıllık izin ve kıdem tazminatına esas sürenin belirlenmesinde, bildirim süresine altı haftanın eklenmesiyle oluşan süreyi geçmemek kaydıyla bu ücretsiz izin süresi dikkate alınır; aşan kısım eklenmez.
Bildirim süresi 17. maddede işçinin kıdemine göre iki, dört, altı ve sekiz hafta olarak belirlenmiştir. Üç yıldan fazla kıdemi olan işçi için sekiz haftaya altı hafta eklendiğinde ölçü on dört haftadır; Daire kararında, dört yıllık kıdemli işçi için sekiz artı altı, yani on dört haftalık ölçüyü hastalık devamsızlığı üzerinden örnek olarak gösterir. Kıdem tazminatının nasıl hesaplandığı kıdem tazminatı hesaplama sayfasında yer alır.
Yıllık izin bakımından ayrıca 56. maddenin dördüncü fıkrası geçerlidir: işveren tarafından yıl içinde verilmiş diğer ücretli ve ücretsiz izinler yıllık izne mahsup edilemez. İşveren, işçiye verdiği ücretsiz izni yıllık izin hakkından düşemez; yıllık izin ücretine ilişkin ayrıntılar yıllık izin ücreti sayfasındadır.
İşyeri Zorlayıcı Sebeple Durursa İşçinin Hakkı Nedir?
Salgın, deprem, yangın veya benzeri zorlayıcı sebep nedeniyle işyerinde bir haftadan fazla süre işin durması gerektiğinde İş Kanunu ayrı bir sistem kurar. 24. maddenin III numaralı bendi işçiye, 25. maddenin III numaralı bendi işverene sözleşmeyi derhal feshetme hakkı verir. 40. madde ise bu zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenmesini öngörür. Yani zorlayıcı sebep, işverene işçiyi ücretsiz izne çıkarma yetkisi vermez; kanun yarım ücret ve fesih seçeneklerini sayar.
İşyerinde geçici duraklama yaşanıyorsa işçiyi işten çıkarmadan ücret yükünü azaltan resmî yol kısa çalışmadır. 4447 sayılı Kanun Ek m.2, genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz, genel salgın ve zorlayıcı sebeplerde haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya faaliyetin geçici durdurulması hâlinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışmaya izin verir; işçilere İşsizlik Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödenir. Başvuruyu işveren yapar ve şartlar ayrıca aranır. Konunun ayrıntısı kısa çalışma ödeneği sayfasındadır.
2020 Pandemi Dönemindeki Ücretsiz İzin Yetkisi Hâlâ Geçerli mi?
Hayır. 7244 sayılı Kanunla 4857 sayılı Kanuna eklenen geçici 10. madde, 17.04.2020 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu madde, belirli haller dışında işverenin iş sözleşmesini feshetmesini üç ay süreyle yasakladı ve aynı süre için işverene işçiyi tamamen veya kısmen ücretsiz izne ayırma imkânı verdi. Bu şekilde ücretsiz izne ayrılmak, işçiye haklı nedene dayanarak sözleşmeyi fesih hakkı da vermiyordu. Cumhurbaşkanı üç aylık süreleri en fazla üçer aylık sürelerle 30/6/2021 tarihine kadar uzatmaya yetkiliydi; Cumhurbaşkanı kararlarıyla süreler bu tarihe kadar uzatıldı.
Pandemi döneminde ücretsiz izne çıkarılan ve hâlâ dava konusu alacağı bulunan işçiler için bu tarih önem taşır. Bu yetki, 17.04.2020 ile 30.06.2021 arasındaki dönemle sınırlı olduğundan, bu aralığın dışında kalan her ücretsiz izin uygulaması genel kurallara, yani 22. maddedeki yazılı onaya tabidir.
Dolayısıyla bugün bir işveren, bu hükmü dayanak göstererek işçiyi işçinin onayı olmadan ücretsiz izne çıkaramaz. Hükmün etkisi yalnızca o döneme ilişkin uyuşmazlıklarda sürer; yukarıda anılan kıdem ve yıllık izin hesabı bunun örneğidir.
Zorla Ücretsiz İzne Çıkarılan İşçi Sözleşmeyi Haklı Nedenle Feshedebilir mi?
İşçinin ücretsiz izin dayatmasıyla çalıştırılmaması ve ücretinin ödenmemesi, 24. maddenin II-e bendi bakımından gündeme gelebilir. Bu bent, işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez ya da ödenmezse işçiye süresinden önce ve bildirim süresini beklemeksizin fesih hakkı verir. Mahkeme önce ücretsiz iznin geçerli olup olmadığını, yani işçinin yazılı onayının bulunup bulunmadığını araştırır; onay yoksa ödenmeyen ücret doğrudan haklı fesih sebebi olarak değerlendirilebilir.
26. madde, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih yetkisinin, olayı öğrendikten sonra altı iş günü geçince ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamayacağını söyler. Ücretin ödenmemesi gibi her ay tekrarlanan ihlallerde ise Yargıtay uygulamasına göre altı iş günlük süre ihlal sürdükçe işlemeye başlamaz. Haklı fesih şartları ve tazminat sonuçları işçinin haklı nedenle feshi sayfasında, haklı fesih sonrası işsizlik ödeneği ise işsizlik maaşı sayfasında yer alır. SGK çıkış bildirgesindeki kodun taşıdığı anlam için işten çıkış kodları sayfasına bakılabilir.
Ücretsiz İzin Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ücretsiz izin için işçinin onayı şart mı?
Evet. Ücretsiz izin çalışma koşullarında işçi aleyhine esaslı değişiklik niteliğindedir ve 4857 sayılı Kanun m.22 gereği işçinin yazılı onayını gerektirir. İşçi altı işgünü içinde yazılı olarak kabul etmezse değişiklik işçiyi bağlamaz.
İşveren kaç gün ücretsiz izin verebilir?
Kanun genel bir üst sınır koymaz; süre taraflar arasındaki anlaşmaya göre belirlenir. Kanundaki ücretsiz izinler sınırlıdır: doğum sonrası altı aya kadar (m.74) ve yıllık izni başka yerde geçirecek işçiye yol için toplam dört güne kadar (m.56). 2020 pandemisindeki üç aylık tek taraflı yetki sona ermiştir.
Ücretsiz izinde SGK primi yatar mı?
Ücret ödenmeyen günler SGK'ya eksik gün olarak bildirilir (5510 m.86/4). Genel sağlık sigortalılığı, 4857 m.56 ve 74 dışında kalan ve işverence belgelendirilen ücretsiz izinlerde, bir takvim yılı içinde toplam bir ayı aşmayan sürelerde devam eder (5510 m.67). Bir ayı aşan süreler için ayrıntı Kurum uygulamasına bağlıdır.
Ücretsiz izin süresi kıdem tazminatına sayılır mı?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi kural olarak sözleşmenin askıda olduğu sürelerin kıdem tazminatına esas süreye girmediğini kabul eder. 2020 pandemisinde işverenin tek taraflı verdiği ücretsiz izin için ise bildirim süresine altı hafta eklenerek bulunan süreyi geçmemek kaydıyla süre kıdeme ve yıllık izne esas hizmete eklenir.
Ücretsiz izin yıllık izinden sayılır mı?
Hayır. 4857 sayılı Kanun m.56/4, işveren tarafından yıl içinde verilen diğer ücretli ve ücretsiz izinlerin yıllık izne mahsup edilemeyeceğini düzenler. İşveren ücretsiz izni yıllık izin yerine saydıramaz.
Zorla ücretsiz izne çıkarılan işçi tazminat alabilir mi?
Ücretsiz izin tek başına tazminat doğurmaz. Yazılı onay olmadan uygulanan ve ücretin ödenmediği bir izin, işçiye 24. maddenin II-e bendi uyarınca haklı nedenle fesih imkânı verebilir; haklı fesihte kıdem tazminatı hakkı ayrıca değerlendirilir. Ücret ödenmemesi sürüyorsa Yargıtay uygulamasına göre m.26'daki altı iş günlük süre ihlal devam ettikçe işlemeye başlamaz.
Zorlayıcı sebeple işyeri dururken yarım ücret nedir?
4857 m.40'a göre zorlayıcı sebep nedeniyle çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir. İşyerinde bir haftadan fazla süre iş durursa işçi m.24/III, işveren m.25/III uyarınca sözleşmeyi derhal feshedebilir.
Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.



