URSA Avukatlık

Eşi Yurt Dışında Yaşayan Kişi Nasıl Boşanır

Aile Hukuku10 dk okumaEklenme:
Boşanma dava dosyası, iki kırık alyans ve uçak rotalı dünya haritasıyla yurt dışındaki eşe karşı dava

Eşi yurt dışında yaşayan kişi, Türkiye'de boşanma davası açabilir. Davacının Türkiye'de yerleşim yeri varsa yetkili mahkeme TMK m.168 gereği bu yerdeki aile mahkemesidir; iki eş de yurt dışında yaşıyorsa Türk vatandaşları için 5718 sayılı Kanun m.41 yedek yetki tanır. Dava dilekçesi yurt dışındaki adrese Tebligat Kanunu m.25 uyarınca gönderilir; adres bilinmiyorsa ilanen tebligat yapılır (m.28). Boşanma sebeplerine hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını eşlerin müşterek millî hukuku belirler (5718 sayılı Kanun m.14). Boşanma kararı yurt dışında alınmışsa Türkiye'de tescil veya tanıma gerekir.

Eşi Yurt Dışında Olan Kişi Türkiye'de Boşanma Davası Açabilir mi?

Evet, yeter ki Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi bulunsun. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.40, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına bağlar. Boşanma ve ayrılık davalarında bu kural TMK m.168'dir: yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Eşin yurt dışında oturması bu yetkiyi ortadan kaldırmaz. Davacı Türkiye'de yerleşikse dava onun yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılabilir; genel yetki kuralı olan davalının yerleşim yeri (HMK m.6) burada zorunlu değildir, çünkü TMK m.168 eşlerden birinin yerleşim yerini yeterli sayar.

İki eş de yurt dışında yaşıyor ve Türkiye'de bir bağ kalmamışsa Türk vatandaşları bakımından m.41 devreye girer. Bu madde, Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davalarının yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye'de yer itibarıyla yetkili mahkemede, bulunmazsa ilgilinin sâkin olduğu yerde, Türkiye'de sâkin değilse son yerleşim yeri mahkemesinde, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülmesini öngörür. Yetki sorusunun ayrıntıları için aile mahkemesinin görevi ve yetkisi sayfasına bakılabilir; bu yazı yetkiyi tekrar etmez, eşin yurt dışında olmasının getirdiği usul sorunlarına odaklanır.

Yurt Dışında Yaşayan Eşler İçin Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?

Yetkili mahkeme ile uygulanacak hukuk ayrı sorulardır. Türk mahkemesi yetkili olsa bile boşanma ve ayrılık sebepleri ile hükümleri 5718 sayılı Kanun m.14/1 gereği eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir. Eşler ayrı vatandaşlıktaysa müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Aynı madde, boşanmış eşler arasındaki nafaka taleplerini ve boşanmada velâyet sorunlarını da bu hukuka bağlar (m.14/2 ve 14/3).

Üç istisna dikkat ister. Geçici tedbir taleplerine Türk hukuku uygulanır (m.14/4); bu tedbirlerin içeriği için tedbir nafakası sayfası okunabilir. Evlilik malları için eşler evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açıkça seçebilir; seçim yoksa evlenme anındaki müşterek millî hukuk, o da yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır, taşınmazların tasfiyesinde ise bulundukları ülke hukuku esastır (m.15). Mal paylaşımı bakımından boşanmada mal paylaşımı yazısındaki Türk hukuku kuralları ancak bu bağlama kuralları Türk hukukunu gösterdiğinde doğrudan uygulanır. Nafaka alacağı ise m.19'a göre nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tâbidir.

Dava Dilekçesi Yurt Dışındaki Eşe Nasıl Tebliğ Edilir?

Yurt dışına tebligatın temel kuralı Tebligat Kanunu m.25'tedir: yabancı memlekette tebliğ, o memleketin yetkili makamı vasıtasıyla yapılır. Bunun için anlaşma veya o ülkenin kanunları elveriyorsa, oradaki Türkiye siyasi memuru veya konsolosu tebligat yapılmasını yetkili makamdan ister. Tebliğ edilecek evrak, tebligatı çıkaran merciin bağlı olduğu bakanlık aracılığıyla Dışişleri Bakanlığına, oradan ilgili Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğuna gönderilir. Dışişleri aracılığına gerek görülmeyen hâllerde evrak, ilgili bakanlıkça doğrudan Büyükelçiliğe veya Başkonsolosluğa da gönderilebilir.

Yurt dışındaki eşe adres tespitinden tercümeye, uluslararası tebligata ve ilanen tebligata kadar beş adım

Türkiye, 1965 tarihli Lahey Tebligat Sözleşmesi'ne taraftır. Adalet Bakanlığının 63/3 sayılı genelgesine göre sözleşme kapsamındaki merkezî makam, Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğüdür. Sözleşmeye taraf ülkeye yapılacak tebligatta evrak, sözleşme ekindeki örneğe uygun talepname ile tebliğ belgelerinden oluşur; talepname ve belgeler ikişer takım düzenlenir, Türkçe belgelere gönderilecek devletin dilinde tercüme eklenir. Tebligatın sağlıklı yürümesi için dilekçede eşin tam ve doğru yurt dışı adresinin yazılması gerekir.

Muhatap Türk vatandaşıysa ek bir yol vardır. Tebligat Kanunu m.25/a uyarınca tebliğ, o yerdeki Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğu aracılığıyla da yapılabilir. Konsolosluk, tebliğin konusunu ve hangi merciden çıktığını gösteren, otuz gün içinde başvurulmazsa tebliğin yapılmış sayılacağı ihtarını içeren bir bildirimi o ülkenin mevzuatının izin verdiği yöntemle muhataba gönderir. Bildirimin muhataba ulaştığı belgelenir ve tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde başvurulmazsa tebligat otuzuncu günün bitiminde yapılmış sayılır. Muhatap konsolosluğa başvurup evrakı almaktan kaçınırsa tutanak tarihinde tebliğ yapılmış sayılır. Mahkemeler bu yolda evrakı doğrudan o yerdeki Büyükelçiliğe veya Konsolosluğa gönderebilir. Yabancı vatandaşı olan eşe bu özel yol uygulanmaz.

Yurt Dışındaki Eşin Adresi Bilinmiyorsa Ne Yapılır?

Adresi meçhul olanlara tebligat ilanen yapılır (Tebligat Kanunu m.28). Bilinen adreste tebligat yapılamamış ve kişinin ikametgâhı, meskeni veya iş yeri de bulunamamışsa adres meçhul sayılır. Tebliği çıkaran merci, muhatabın adresini resmî veya özel kurum ve dairelerden sorabilir, zabıta vasıtasıyla araştırtabilir. Eşin yurt dışında olduğu biliniyor, ancak güncel adresi bilinmiyorsa dilekçeyle bu araştırmanın yapılması istenir; adres araştırması sonuçsuz kalırsa mahkeme ilan kararı verebilir.

Yabancı memlekette oturanlara ilanen tebligat yapılmasını gerektiren hâllerde kanun ek bir güvence arar: tebliği çıkaran merci, tebliğ edilecek evrakı ve ilan suretlerini yabancı memlekette bulunan kişinin bilinen adresine ayrıca iadeli taahhütlü mektupla gönderir ve posta makbuzunu dosyasına koyar. İlan, mahkemenin kararıyla kanunda sayılan yerlerde yapılır; ilanen tebliğ, son ilan tarihinden itibaren yedi gün sonra yapılmış sayılır, mahkeme gerekirse daha uzun bir süre belirleyebilir ancak bu süre on beş günü geçemez (m.31). Daha önce yurt dışındaki adresine tebligat yapılmış bir Türk vatandaşı adresini değiştirip bunu mahkemeye bildirmezse ve adres kayıt sisteminden de yerleşim yeri tespit edilemezse, eski adrese Konsolosluk eliyle gönderilen bildirimin ulaştığının belgelendiği tarihten otuz gün sonra tebligat yapılmış sayılır (m.35).

Yurt Dışındaki Eş Cevap Vermezse Dava Durur mu?

Durmaz. Cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır; durum ve koşullara göre bu süre içinde başvuran davalıya bir defaya mahsus olmak ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.127). Süresinde cevap vermeyen davalı, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128). Yani cevap vermemek, iddiaların kabulü anlamına gelmez; davacı boşanma sebebini yine delillerle ispat etmek zorundadır. Cevap dilekçesinin içeriği için boşanma davasına cevap dilekçesi sayfası ayrıntı verir. Davalı yurt dışında ise cevap dilekçesinde, açılan dava ile ilgili işlemlere esas olmak üzere yurt içinde göstereceği bir adres de bulunur (HMK m.129/1-b).

Tebliğ belgesi geri dönmezse de dava süresiz beklemez. Adalet Bakanlığı genelgesinde yer verilen sözleşme düzenlemesine göre, tebligatın yapıldığı anlaşılıp gönderme tarihinden itibaren altı aydan fazla zaman geçmişse mahkeme, tebliğ tasdiknamesi gelmese bile karar verebilir. Davalı kendi kusuru olmadan belgeden veya karardan haberdar olamamışsa hâkim süre aşımının sonuçlarını kaldırabilir; Türkiye bu taleplerin karar tarihinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmesi gerektiğini beyan etmiştir. Pratik sonuç şudur: yurt dışı tebligatı eksiksiz ve belgeli yapılırsa gıyapta verilen kararın sonradan çözülmesi riski azalır.

Yurt Dışında Yaşayan Eşle Anlaşmalı Boşanma Mümkün mü?

Mümkündür, ancak TMK m.166/3'ün şartları aynen geçerlidir. Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi, ayrıca boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Bizzat dinleme şartı yurt dışındaki eş için de ortadan kalkmaz; bu yüzden eşlerden biri Türkiye'ye gelemiyorsa dosyanın nasıl yürüyeceği mahkemenin işleyişine göre belirlenir ve önceden netleştirilmelidir. Protokol ve duruşma adımları için anlaşmalı boşanma sayfasına, eşin anlaşmaya yanaşmadığı durumlar için çekişmeli boşanma davası sayfasına bakılabilir.

Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye'de Nasıl Geçerli Olur?

Yabancı mahkemenin boşanma kararı Türkiye'deki nüfus kaydına kendiliğinden yansımaz. Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A'ya göre yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen boşanma kararları, tarafların birlikte veya vekilleri aracılığıyla başvurması, kararın verildiği devlet kanunlarına göre yetkili makamca verilmiş ve usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartlarıyla nüfus kütüğüne tescil edilir. Taraflardan biri ölmüşse ya da yabancıysa Türk vatandaşı olan diğer taraf veya vekili tek başına başvurabilir. Yurt dışında tescil işlemini kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilikler, yurt içinde Bakanlığın belirlediği nüfus müdürlükleri yapar.

Bu şartlar yerine getirilmediği gerekçesiyle tescil talebi reddedilirse kararın Türkiye'de tanınması 5718 sayılı Kanun uyarınca dava yoluyla yapılır (5490 sayılı Kanun m.27/A/3). Tanıma, yabancı ilâmın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır; tenfizde aranan karşılıklılık şartı tanımada uygulanmaz (5718 sayılı Kanun m.58). Tenfiz şartlarından biri de kararın verildiği ülke kanunlarına göre davalının mahkemeye usulüne uygun çağrılmış veya orada temsil edilmiş olmasıdır (m.54/ç); bu yüzden yurt dışında gıyapta verilen kararlarda tebligat belgeleri belirleyicidir. Belgeler, başvuru ve ret sebepleri tanıma tenfiz davası sayfasında anlatılmıştır.

Yurt Dışında Yapılan Evlilik Türkiye'de Geçerli mi, Nasıl Tescil Edilir?

Evlenme şekline yapıldığı ülke hukuku uygulanır (5718 sayılı Kanun m.13/2). Yurt dışında yabancı yetkili makamlar önünde Türk vatandaşlarının yaptığı evlenmeler, TMK hükümlerine uygun olmak ve butlanla batıl olmayı gerektiren bir sebep bulunmamak kaydıyla geçerlidir (5490 sayılı Kanun m.24). Evlilik, kocanın yabancı olması hâlinde kadın tarafından en geç otuz gün içinde, evlenmeyi yapan yabancı makamdan alınan belgenin o yerdeki dış temsilciliğe verilmesi veya gönderilmesiyle bildirilir. O yerde dış temsilcilik yoksa veya bildirimde bulunulamıyorsa, belge Türkçeye çevrilip onaylanmış ve Dışişleri Bakanlığınca tasdik edilmiş olmak şartıyla yurt içinde nüfus müdürlüğüne de verilebilir. Dava açmadan önce evliliğin nüfus kaydında görünüp görünmediği kontrol edilmelidir.

Yabancı resmî belgeler mahkemede kullanılacaksa HMK m.224 uyarınca belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya ilgili Türk konsolosluk makamı tarafından onaylanması gerekir; Türkiye'nin taraf olduğu belge tasdiki sözleşmeleri saklıdır. Yabancı dildeki belgeye dayanan taraf, tercümesini de mahkemeye sunmak zorundadır (HMK m.223).

Çocuklar ve Nafaka Bakımından Eşin Yurt Dışında Olması Neyi Değiştirir?

Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır (TMK m.169). Eşin yurt dışında bulunması bu önlemleri ortadan kaldırmaz; geçici tedbirlere Türk hukuku uygulanır. Çocuğun yurt dışına çıkarılması veya yurt dışında yaşayan ebeveynle kişisel ilişki kurulması ise ayrı bir çatışma alanıdır; konu velayet ve yurt dışına çıkış sayfasında ele alınmıştır.

Boşanma kararı verildikten sonra dava hakları sınırsız değildir: boşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Kararın kesinleşme sürecini boşanma kararının kesinleşmesi sayfasından takip etmek, yurt dışındaki eşe yapılan tebligat tarihleri bakımından da önemlidir.

Eşi Yurt Dışında Olan Kişi Boşanma Davasına Nasıl Hazırlanır?

  • Eşin son bilinen yurt dışı adresi, varsa oturma izni veya iş yeri bilgisi ile eşin vatandaşlıkları yazılı olarak toplanmalıdır.
  • Evlilik yurt dışında yapılmışsa yabancı evlenme belgesi, onayı ve Türkçe tercümesi hazırlanmalı; nüfus kaydında evliliğin tescil edilip edilmediği kontrol edilmelidir.
  • Eşlerin vatandaşlıkları ve ortak yerleşim ülkesi belirlenmelidir; uygulanacak hukuk 5718 sayılı Kanun m.14'e göre bu bilgilerden çıkar.
  • Eşin başka bir ülkede boşanma davası açıp açmadığı araştırılmalıdır; aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmaması bir dava şartıdır (HMK m.114/1-ı); yabancı mahkemede açılmış bir dava varsa bunun Türkiye'deki davaya etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
  • Dava dilekçesinde eşin adresi ve yurt içinde varsa göstereceği tebligat adresi açıkça yazılmalıdır.

Yurt Dışındaki Eşten Boşanma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Eşim yurt dışında yaşıyorsa Türkiye'de boşanma davası açabilir miyim?

Evet. Davacının Türkiye'de yerleşim yeri varsa dava, TMK m.168 uyarınca onun yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılabilir. İki eş de yurt dışında yaşıyorsa Türk vatandaşları için 5718 sayılı Kanun m.41 yedek yetki sağlar.

Yurt dışındaki eşe boşanma davası dilekçesi nasıl tebliğ edilir?

Tebligat Kanunu m.25'e göre yabancı memlekette tebliğ o ülkenin yetkili makamı vasıtasıyla yapılır; evrak Dışişleri Bakanlığı ve Türk dış temsilciliği üzerinden gider. Lahey Tebligat Sözleşmesi'ne taraf ülkelerde merkezî makam yolu kullanılır. Eş Türk vatandaşıysa m.25/a uyarınca konsolosluk bildirimi de yapılabilir.

Yurt dışındaki eşin adresi bilinmiyorsa ne olur?

Adres araştırması sonuçsuz kalırsa adresi meçhul olanlara ilanen tebligat yapılır (Tebligat Kanunu m.28). Yurt dışında oturduğu bilinen kişi için evrak ve ilan suretleri ayrıca bilinen adrese iadeli taahhütlü mektupla da gönderilir.

Yurt dışındaki eş davaya cevap vermezse boşanma kararı verilir mi?

Cevap vermemek kendiliğinden boşanma sonucunu doğurmaz. Süresinde cevap vermeyen davalı, dilekçedeki vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128); davacı boşanma sebebini yine ispat etmelidir.

Hangi ülkenin hukuku uygulanır?

Boşanma sebepleri ve hükümleri eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir. Ayrı vatandaşlıktaki eşlerde müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır; geçici tedbirlerde Türk hukuku esastır (5718 sayılı Kanun m.14).

Yurt dışında alınan boşanma kararı Türkiye'de nasıl geçerli olur?

Karar, 5490 sayılı Kanun m.27/A şartlarıyla nüfus kütüğüne tescil edilir. Şartlar sağlanmadığı için tescil reddedilirse 5718 sayılı Kanun'a göre tanıma davası açılır.

Yurt dışında yapılan evlilik Türkiye'de nasıl tescil edilir?

Evlenmeyi yapan yabancı makamdan alınan belge, en geç otuz gün içinde o yerdeki Türk dış temsilciliğine verilir veya gönderilir; dış temsilcilik yoksa belge Türkçeye çevrilip onaylatılarak ve Dışişleri tasdikiyle yurt içindeki nüfus müdürlüğüne verilebilir (5490 sayılı Kanun m.24).

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler