Çalışma İzni İptali Nedenleri, İtiraz ve Sonraki Süreç

Çalışma izni, süresinin dolmasıyla ya da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca iptal edilmesiyle geçerliliğini kaybeder (6735 sayılı Kanun m.15). İptal sebepleri aynı maddede tek tek sayılır; çalışmanın herhangi bir nedenle sona ermesi, sahte belge, izne aykırı çalışma, altı ay içinde Türkiye'ye gelinmemesi ve uzun süre yurt dışında kalınması bunların başında gelir. İptal kararı Tebligat Kanunu'na göre tebliğ edilir, tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir, itiraz reddedilirse idari yargı yoluna gidilir. Çalışma izni ikamet izni yerine geçtiği için iptal, Türkiye'de kalma hakkını da etkiler ve sınır dışı işlemine zemin hazırlayabilir.

Çalışma İzni Hangi Hâllerde Geçerliliğini Kaybeder?

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.15/1 iki yol gösterir: sürenin sona ermesi veya Bakanlıkça iptal. İlk yolda ayrıca bir karar gerekmez, izin süresi dolduğunda kendiliğinden biter. Süreli izinlerin süreleri de kanunda sınırlandırılmıştır: ilk başvuruda en çok bir yıl, aynı işverene bağlı ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda en çok üç yıl verilebilir (m.10/1-2). Uzatma başvurusu süre dolmadan önceki son altmış günde ve her hâlde süre bitmeden yapılır; süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvurusu reddedilir (m.7/3).

Kanundaki geçersizlik, sona erme ve iptal hâllerini birbirinden ayırmak, sonraki adımın ne olacağını belirler.

Hâl	Sonuç	Dayanak
İzin süresinin dolması	İzin kendiliğinden geçerliliğini kaybeder; iptal kararı aranmaz	6735 m.15/1
Bakanlıkça iptal	Gerekçeli karar tebliğ edilir; itiraz ve dava yolu açıktır	6735 m.15/1-2, m.21
Uzatma başvurusunun süre dolduktan sonra yapılması	Başvuru reddedilir	6735 m.7/3
Turkuaz Kartta geçiş süresi kaydının kaldırılması başvurusunun süresinde yapılmaması	Başvuru reddedilir ve Turkuaz Kart geçersiz hâle gelir	6735 m.11/2
Uluslararası korumanın veya geçici korumanın sona ermesi, iptali ya da başvurunun geri çekilmesi	Verilmiş çalışma izni veya muafiyeti Bakanlıkça iptal edilir	6735 m.17/5
Yurt dışından başvuruyla verilen iznin sahibinin altı ay içinde Türkiye'ye gelmemesi	İzin iptal edilir	6735 m.12/2, m.15/2-a

Çalışma İzni İptal Sebepleri Nelerdir?

İptal sebepleri m.15/2'de yer alır. Madde, yabancının veya işverenin talebi dışındaki iptalleri düzenler; yani izin sahibinin ya da işverenin kendi isteğiyle iptal talep etmesi ayrı bir yoldur ve usulü kanunda değil, m.25 uyarınca çıkarılan yönetmelikte düzenlenir. Aşağıdaki tabloda her bent kısa açıklamasıyla yer alıyor.

Bent	İptal sebebi	Açıklama
a	Altı ay içinde Türkiye'ye gelinmemesi	Süre, iznin geçerlilik tarihinden başlar
b	Pasaportun geçerlilik süresinin uzatılmaması	İçişleri veya Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü varsa iptal edilmez
c	Kanun hükümlerine aykırı çalışma	Aykırılığın Bakanlıkça tespit edilmesi gerekir
ç	Çalışmanın herhangi bir nedenle sona ermesi	İş sözleşmesinin feshi, istifa, iş yerinin kapanması gibi bütün sona erme biçimlerini kapsayan geniş ifade
d	Başvurunun sahte veya yanıltıcı belgeyle yapıldığının sonradan anlaşılması	Başvuru aşamasında ret sebebi olan hâl, sonradan fark edilirse iptal sebebine dönüşür
e	Turkuaz Kart geçiş süresinde istenen belgelerin sunulmaması veya niteliklerin kaybedilmesi	Yalnız Turkuaz Kart sahipleri için
f	6458 sayılı Kanunun 7, 15 ve 54. maddeleri kapsamında olunduğunun İçişleri Bakanlığınca bildirilmesi	Giriş yasağı, vize verilmeyecek hâller ve sınır dışı sebepleri
g	Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı yönünden sakınca bildirilmesi	İlgili kamu kurumlarının bildirimi üzerine
ğ	Aralıksız yurt dışında kalma	Süreli izinlerde altı aydan, bağımsız ve süresiz izinlerde bir yıldan uzun; sağlık sebepleri veya zorunlu kamu hizmeti gibi mücbir sebepler hariç
h	Turkuaz Kart sahibinin yurt dışında kalış süresinin Bakanlıkça belirlenen süreyi aşması	Süre kanunda değil, Bakanlık düzenlemesinde belirlenir

Bu bentlerden (f) ve (g) idarenin kendi tespitine değil, başka bir kurumun bildirimine dayanır. İptal davasında kararın dayandığı bildirimin ne olduğu ve hangi bende oturtulduğu bu yüzden belirleyici hâle gelir. Başvurunun reddi (m.9) ile mevcut iznin iptali (m.15) ise ayrı işlemlerdir; ret sebepleri iptale otomatik olarak uygulanmaz.

İşveren Çalışma İznini Tek Başına İptal Edebilir mi?

İptal yetkisi Bakanlıktadır (m.15/1); işverenin iznin kendiliğinden sona ermesini sağlayan bir yetkisi kanunda yer almaz. İşverenin görevi bildirimdir. Yabancı çalıştıran işverenler ile süresiz veya bağımsız çalışma izni bulunan yabancılar, çalışmanın başlamasını, sona ermesini ve iptali gerektirecek hâlleri on beş gün içinde Bakanlığa bildirmek zorundadır (m.22/1). Maddede süreli izne sahip yabancı ayrıca anılmaz; bildirim yükümlülüğü bu grupta işveren üzerinden düzenlenmiştir. Bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi idari para cezasını gerektirir (m.23/5-a); güncel tutar için kanunun yürürlükteki hâline bakmak gerekir.

İzin yokken çalışma ise ayrı bir risktir. Öğrencilerin çalışma hakkının ayrı şartları yabancı öğrenci ikamet izni yazısında anlatılmıştır. Yabancıların çalışma izni olmadan çalışması veya çalıştırılması yasaktır (m.6/2). Çalıştıran işverene, çalışan yabancıya ve bağımsız çalışana ayrı ayrı idari para cezası öngörülür (m.23/5-b). İzinsiz çalıştığı tespit edilen yabancı sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir; işveren de bu yabancının ve varsa eş ile çocuklarının konaklama giderlerini, ülkesine dönüş masraflarını ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamakla yükümlüdür (m.23/8-9).

İşten Ayrılan veya Çıkarılan Yabancının Çalışma İzni Ne Olur?

Süreli çalışma izni belirli bir işyerinde ve belirli bir işte çalışma şartına bağlıdır (m.10/1). Bu nedenle çalışma sona erdiğinde izin iptal sebebi doğar (m.15/2-ç). İzin kendiliğinden düşmez; iptal Bakanlık kararıyla olur, işverenin on beş günlük bildirimi de bu sürecin başlangıcıdır. Yabancı başka bir işveren yanında çalışmak isterse yeni bir başvuru gerekir; farklı işveren yanında çalışmak için yapılan başvurular ilk başvuru kapsamında, yani en çok bir yıllık izin çerçevesinde değerlendirilir (m.10/2).

İş hukuku tarafında 4857 sayılı İş Kanunu çalışma izninin iptalini ayrıca bir fesih sebebi olarak saymaz. Kanun metinleri iznin iptali ile iş sözleşmesinin akıbetini tek cümleyle bağlamaz; sonuç, iş ilişkisinin hangi yolla bittiğine göre değişir. Belirsiz süreli sözleşmede fesih öncesi bildirim süreleri m.17'de, iş güvencesi m.18-21'de, haklı nedenle derhal fesih hâlleri m.24-25'te düzenlenir. İptal işçinin sahte veya yanıltıcı belge sunmasından kaynaklanıyorsa işverenin haklı fesih iddiası m.25/II-a ile birlikte tartışılabilir; iptal başka bir sebebe dayanıyorsa değerlendirme farklı olur.

Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret ve izin alacağı gibi sonuçlar yabancı işçi için de iş ilişkisinin sona erme biçimine bağlıdır. Fesih sebebine göre hak doğumu işten çıkarılan işçinin hakları yazısında, tazminat koşulları kıdem tazminatı kimler alabilir ve ihbar tazminatı yazılarında anlatılır.

İptal Kararı Kime Tebliğ Edilir ve İtiraz Süresi Kaç Gündür?

m.21/1'e göre izin veya muafiyet başvurusunun reddi ve düzenlenen belgelerin iptali kararları, yabancı çalıştıran işverene veya bağımsız çalışma izni, süresiz çalışma izni ya da Turkuaz Kart sahibi yabancıya 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Süreli ve işverene bağlı izinlerde madde metni tebliğ muhatabı olarak işvereni sayar; yabancı için ayrı bir tebliğ öngörmez. Bu nedenle iptalin ne zaman tebliğ edildiği, süreler yönünden önemlidir.

Bakanlığın kararlarına karşı ilgililer tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edebilir; itirazın reddi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir (m.21/2). İdari dava açma süresi için 6735 ayrı bir süre göstermez, bu yüzden 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 uygulanır: idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Süreler tebliğ tarihini izleyen günden işlemeye başlar, tatil günleri sürelere dahildir ve son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine uzar (m.8).

Aşama	Süre	Dayanak
Bildirim (işveren ve süresiz ya da bağımsız izinli yabancı)	On beş gün	6735 m.22/1
Bakanlığa itiraz	Tebliğden itibaren otuz gün	6735 m.21/2
İdare mahkemesinde iptal davası	Altmış gün	2577 m.7/1
İdari yargıda istinaf	Kararın tebliğinden itibaren otuz gün; kesinlik sınırları saklıdır	2577 m.45/1
Sınır dışı kararına karşı idare mahkemesine başvuru	Tebliğden itibaren yedi gün	6458 m.53/3

İtirazın dava süresine etkisi dikkatle izlenmelidir. 2577 sayılı Kanunun 11. maddesine göre idari işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi için üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama dava süresi içinde başvurulabilir ve bu başvuru süreyi durdurur; istek reddedilirse ya da otuz gün cevap verilmezse süre kalan kısımla yeniden işler. 6735 m.21'deki itirazın bu hükümle ilişkisi kanun metninde ayrıca belirtilmemiştir. Tereddüt yaşanmaması için iptal tebliğinden itibaren altmış günlük süre göz önünde tutulur. Süre hesabının ayrıntıları idari yargıda süreler yazısında yer alır.

İptal Kararına Karşı Hangi Mahkemede ve Nasıl Dava Açılır?

Çalışma izninin iptali bir idari işlemdir ve iptal davası idare mahkemesinde açılır. Özel kanunda yetkili mahkeme gösterilmediğinde yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (2577 m.32/1). 6735 yetkili mahkemeyi ayrıca belirlemediği için bu genel kural esas alınır. İptal nedeniyle uğranan zararın giderilmesi isteniyorsa tam yargı davası gündeme gelir; bu dava türü idari yargıda tam yargı davası yazısında ele alınmıştır.

Dava açmak işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz (2577 m.27/1). İptal edilen izin dava sürerken de geçersiz sayılabilir. Bu nedenle iptal davasıyla birlikte yürütmenin durdurulması istenebilir; mahkeme bunun için işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğmasını ve işlemin açıkça hukuka aykırı olmasını birlikte arar (m.27/2). Şartlar ve dilekçe yapısı yürütmenin durdurulması yazısında açıklanıyor.

Dilekçede genellikle şu başlıklar öne çıkar: iptalin m.15/2'deki hangi bende dayandırıldığı, o bendin gerçekleştiğini gösteren tespit veya bildirimin dosyada yer alıp almadığı, kararın usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği ve sürelerin doğru hesaplanıp hesaplanmadığı. Mahkeme kararlarına karşı kanun yolu ve süreleri 2577 m.45'te düzenlenmiştir.

Çalışma İzni İptali İkamet Hakkını ve Türkiye'de Kalışı Nasıl Etkiler?

Kanun çalışma izni tanımını bu etkiyle birlikte yapar: izin, geçerlilik süresi içinde yabancıya Türkiye'de çalışma ve ikamet hakkı verir (6735 m.3/1-c). m.12/1 ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.27/1'e göre geçerli çalışma izni ikamet izni yerine geçer. İzin iptal edilince bu ikamet dayanağı da ortadan kalkar. Tersi geçerli değildir: mülteci veya ikincil koruma statüsü dışında, yabancının herhangi bir nedenle ikamet izni bulunması ona çalışma hakkı vermez (m.12/1). Başka bir ikamet izni türüne geçiş seçenekleri ikamet izni türleri ve başvuru yazısında anlatılır.

Sınır dışı bakımından 6458 m.54/1 ilgili hâlleri sayar: ikamet izinleri iptal edilenler (f) ve çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler (ğ). Hangi bende dayanıldığı sınır dışı kararının gerekçesinden anlaşılır. Karar valilikçe, Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün talimatıyla ya da resen alınır ve gerekçesiyle tebliğ edilir; yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir, mahkeme kararı kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla dava açma süresi içinde ve yargılama boyunca sınır dışı edilmez (m.53). İptal davası ile sınır dışı davası ayrı süreler işleyen ayrı davalardır; birini açmak diğerinin süresini durdurmaz.

Durum	Sonuç	Dayanak
Çalışma izninin iptali	Çalışma ve ikamet hakkı sona erer	6735 m.3/1-c, m.12/1; 6458 m.27/1
İzinsiz çalıştığının tespiti	Sınır dışı için İçişleri Bakanlığına bildirim ve idari para cezası	6735 m.23/5, 8; 6458 m.54/1-ğ
Sınır dışı kararı	Tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvuru	6458 m.53/3
Ölüm cezası, işkence riski, ağır hastalık, insan ticareti veya şiddet mağduru olma	Sınır dışı kararı alınmaz	6458 m.55/1
Çıkış için süre tanınması	On beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar; kaçma riski, sahte belge, kamu düzeni tehdidi hâllerinde tanınmaz	6458 m.56/1
Sınır dışı edilenin yeniden girişi	Giriş yasağı; süre en çok beş yıl, ciddi tehdit hâlinde en çok on yıl daha artırılabilir	6458 m.9/2-3

Sınır dışı kararının sonuçları, süreleri ve dava aşaması deport kararı yazısında; giriş yasağı ve kayıt işaretleri tahdit kodu kaldırma yazısında anlatılır.

Çalışma İzni İptali Hakkında Sık Sorulan Sorular

Çalışma izni iptal edilirse ne olur?

İzin geçerliliğini kaybeder ve izne bağlı çalışma hakkı ile ikamet dayanağı sona erer. İzinsiz çalışmaya devam eden yabancı ve çalıştıran işveren için idari para cezası öngörülür; yabancı sınır dışı için İçişleri Bakanlığına bildirilebilir.

İşveren çalışma iznini tek başına iptal edebilir mi?

Hayır. İptal yetkisi Bakanlığa aittir (6735 m.15/1). İşverenin kanundaki görevi, çalışmanın başlaması, sona ermesi ve iptali gerektirecek hâlleri on beş gün içinde bildirmektir (m.22/1).

İşten ayrılan yabancının çalışma izni kendiliğinden iptal olur mu?

Çalışmanın sona ermesi iptal sebepleri arasında sayılmıştır (m.15/2-ç), ancak iptal Bakanlık kararıyla gerçekleşir ve karar tebliğ edilir. İş ilişkisi biterken doğan alacaklar ise 4857 sayılı Kanun ve ilgili tazminat hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir.

Çalışma izni iptaline itiraz süresi kaç gündür?

Tebliğ tarihinden itibaren otuz gündür ve itiraz Bakanlığa yapılır; itiraz reddedilirse idari yargı yoluna başvurulabilir (m.21/2). Dava açma süresi için 6735 ayrı süre göstermediğinden, idare mahkemesinde altmış günlük genel süre dikkate alınır (2577 m.7).

İptal kararına dava açılınca yabancı Türkiye'de kalabilir mi?

İptal davası açmak işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca istenir (2577 m.27). Sınır dışı kararına karşı süresinde dava açılırsa, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez (6458 m.53/3).

Çalışma izni iptal edilen yabancı yeniden başvurabilir mi?

6735'te iptal edilen izin sahibinin yeniden başvurmasını genel olarak yasaklayan bir hüküm yoktur. Ancak İçişleri Bakanlığının 6458 sayılı Kanunun 7, 15 ve 54. maddeleri kapsamında olduğunu bildirdiği yabancıların başvurusu reddedilir (m.9/1-f).