URSA Avukatlık

İmam Nikâhı ve Nikâhsız Birlikteliğin Hukuki Sonuçları, Ayrılınca Haklar

Aile Hukuku10 dk okumaEklenme:
Oturma odasında dosya klasörü ve ev anahtarı ile nikâhsız birlikteliğin hukuki sonuçları ve ayrılık

İmam nikâhı Türk hukukunda evlilik sayılmaz. Evlenme yalnızca evlendirme memuru önünde yapılan resmî törenle kurulur (TMK m.134-143); dinî tören evliliğin geçerliliği için gerekmez ve tek başına evlilik doğurmaz. Bu yüzden imam nikâhlı ya da nikâhsız birlikte yaşayanlar ayrılırken boşanma davası açamaz; mal rejiminden pay, nafaka ve yasal eş mirası da isteyemez. Geriye adi ortaklık, sebepsiz zenginleşme ve çocuk bakımından soybağı hükümleri kalır. Bu haklar katkının ispatına bağlıdır. Çocuğun bakım, velayet ve miras hakları ise ana babanın evli olup olmamasına değil, soybağının kurulup kurulmadığına bağlıdır. Aşağıda ayrılıkta, ölümde ve çocuk bakımından hangi yolların açık olduğu ilgili maddelerle gösterilmiştir.

İmam Nikâhı Hukuken Evlilik Sayılır mı?

Türk Medeni Kanunu evlenmeyi bir şekil şartına bağlar. Evlenecek kadın ve erkek, içlerinden birinin oturduğu yerdeki evlendirme memurluğuna birlikte başvurur (m.134). Başvuru belgelerle birlikte incelenir; evlenme koşulları varsa evlendirme memuru gün ve saati bildirir veya evlenme izni belgesi verir (m.139). Tören, evlendirme memurunun ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde yapılır (m.141). Evlenme, tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur (m.142).

Dinî törenin yeri ise m.143'te belirlenmiştir. Töreni bitiren memur eşlere aile cüzdanı verir, aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreni yapılamaz ve evlenmenin geçerli olması dinî törenin yapılmasına bağlı değildir. Kanun, dinî töreni resmî evlenmenin ardından gelebilecek bir merasim olarak görür; onun yerine geçen bir evlenme biçimi olarak tanımaz. Evlilik birliği de ancak evlenmeyle kurulur (m.185). Resmî nikâh yoksa evlilik birliği ve ona bağlanan hukuki sonuçlar da yoktur.

İmam Nikâhı Yaptırmak Suç mu, TCK 230 Ne Diyor?

TCK m.230'un ilk fıkraları evli olduğu hâlde başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişiyi, evli olduğunu bildiği biriyle evlilik işlemi yaptıran kişiyi ve gerçek kimliğini saklayarak evlenme işlemi yaptıran kişiyi cezalandırır. Birinci ve ikinci fıkrada hapis cezası altı aydan iki yıla, üçüncü fıkrada üç aydan bir yıla kadardır. Maddenin beşinci ve altıncı fıkraları ise resmî nikâh olmadan dinî tören yapılmasına ilişkindi ve Anayasa Mahkemesinin 27/5/2015 tarihli, E.2014/36, K.2015/51 sayılı kararıyla iptal edildi. Madde metnindeki dipnot bu iptali göstermektedir.

Sonuç şudur: Evli olmayan iki kişinin yalnızca dinî tören yaptırmış olması bugün TCK m.230'daki iptal edilmiş fıkralar üzerinden cezalandırılamaz. Taraflardan birinin evli olduğu durumlarda ise ceza sorumluluğu somut olayın ayrıntılarına göre ceza yargılamasında ayrıca değerlendirilir. Bunun yanında TCK m.233/2 başka bir risk doğurur. Hamile olduğunu bildiği eşini ya da sürekli birlikte yaşadığı ve kendisinden gebe kaldığını bildiği evli olmayan kadını çaresiz durumda terk eden kimseye altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülür. Bu hüküm nikâhsız birliktelikte de uygulanabilir.

Ayrılınca Evlilikteki Mal Paylaşımı İstenebilir mi?

Hayır. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi, eşler arasında uygulanır (TMK m.202). Evlilik olmadığı için dönem içinde edinilen malların yarısını isteme, katkı payı veya değer artış payı alacağı, aile konutu şerhi ve boşanma sonrası paylaşım gibi mekanizmalar işlemez. Evli çiftlerde uygulanan sistemin ayrıntısı boşanmada mal paylaşımı sayfasında anlatılıyor; imam nikâhlı çiftler bu sistemin dışındadır.

Ev, araç, banka hesabı gibi varlıklar kimin adına kayıtlıysa mülkiyet ona aittir. Ortak kayıtlı bir taşınmaz varsa paylı mülkiyet doğar ve ayrılıkta anlaşılamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılır. Karşı tarafın adına kayıtlı bir mala katkı yapıldığını söyleyen kişi, bunu ispatla yükümlüdür (TMK m.6). Bu nedenle banka dekontları, ödeme belgeleri ve tanıklar belirleyicidir. Düğün sırasında mehir senedi düzenlenmişse onun akıbeti ayrıca değerlendirilir; bu konu mehir sayfasında ele alınıyor.

Adi Ortaklık Hükümleri Hangi Durumlarda Uygulanır?

Birlikte yaşayanlar bir iş yerini, çiftliği ya da bir ev yapımını birlikte yürütmüşse adi ortaklık hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir. TBK m.620, adi ortaklığı iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşme olarak tanımlar. Her ortak para, alacak, başka bir mal ya da emek olarak katılım payı koymakla yükümlüdür (m.621). Ortak amacın ve her tarafın katkısının delillerle gösterilmesi gerekir.

İlişki sona erdiğinde haklı sebep varsa ortaklık mahkeme kararıyla sona erdirilebilir (m.639/7). Tasfiyede ortaklığın borçları ödenir, ortakların verdiği avanslar ve yaptığı giderler ile katılım payı geri verilir, artan kısım ortaklar arasında paylaştırılır (m.643). Yani sonuç eşit paylaşım değil, katkıya göre bir hesaplaşmadır. Yalnızca birlikte yaşamak ya da ev işlerini yürütmek ortaklık için tek başına yeterli sayılmaz; ortak bir amaca yönelik emek ve mal katkısı gösterilmelidir.

Sebepsiz Zenginleşme Davasıyla Ne Geri İstenebilir?

Haklı bir sebep olmaksızın bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen kişi, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür (TBK m.77). Örneğin bir taraf kendi parasıyla diğerinin adına taşınmaz almışsa ya da diğerinin işine karşılıksız emek vermişse bu hüküm gündeme gelir. Zenginleşen kişi, geri istendiği sırada elinden çıkmış olduğunu ispat ettiği kısım dışında kalanı iade eder (m.79).

Nikâhsız birliktelikte katkı, ispat, çocuk hakları ve ölüm halinde mümkün olan haklar ve davalar

Her harcama geri istenemez. Ahlaki bir ödevin yerine getirilmesinden kaynaklanan zenginleşmeler geri alınamaz (m.78/2). Günlük yaşam giderleri, hediyeler ve ortak harcamalar çoğu zaman bu kapsamda değerlendirilir. İstem hakkı, geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten başlayarak iki yılda, her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılda zamanaşımına uğrar (m.82). Ayrılık yaşayan kişi bu iki yıllık süreyi göz önünde bulundurmalıdır.

Birlikte Yaşamak Kendi Başına Hak Doğurur mu?

Aile hukukunun koruyucu hükümleri evlilik birliğine bağlanmıştır. Evlilik birliği evlenmeyle kurulur (TMK m.185); aile konutuna ilişkin koruma ise eşlere tanınmıştır (m.194). Bu nedenle uzun süre birlikte yaşamış olmak, çocuk sahibi olmak ya da dinî nikâhlı bulunmak tek başına eş sıfatı kazandırmaz. Birlikteliğin süresi, ortak yaşam kurulması ya da toplum nezdinde evliymiş gibi görünmesi hukuki bir statü yaratmaz.

Resmî nikâh olmadan boşanma davası, mal rejimi payı, yoksulluk nafakası ve eş mirasının bulunmaması

Bunun yerine genel hükümlere dayanılır. Para ve emek katkısı borçlar hukukunun ortaklık ve sebepsiz zenginleşme kurallarıyla, mülkiyet tapu ve sicil kayıtlarıyla, çocuğun durumu ise soybağı kurallarıyla çözülür. Her üç alanda da davayı açan taraf, dayandığı olguyu ispat etmek zorundadır. Bu yüzden birlikte yaşarken yapılan ödemelerin, alınan malların ve verilen emeğin kayıt altına alınması, ayrılık anında yapılabilecek en önemli hazırlıktır.

Nafaka ve Tedbir Hakkı Doğar mı?

Yoksulluk nafakası boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa tanınır (TMK m.175). Boşanma olmadığı için imam nikâhlı veya nikâhsız partner bu nafakayı isteyemez. Dava süresince geçici önlem alınmasını sağlayan m.169 da boşanma veya ayrılık davasına bağlıdır. Eşlerin birbirine karşı kanundan doğan yardım ve bakım yükümlülükleri resmî evlilik içindir. Nafaka türleri ve bunların hangi koşulda istendiği için nafaka türleri sayfasına bakılabilir.

Çocuk için durum farklıdır. Çocuğun bakım, eğitim ve korunma giderlerini ana ve baba karşılar (m.327). Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (m.329). Bakım borcu çocuk ergin olana kadar sürer; eğitimi devam ediyorsa eğitimi bitene kadar devam eder (m.328). Baba yönünden soybağı kurulmamışsa önce babalığın belirlenmesi gerekir.

Ölümde Miras, Aylık ve Tazminat Hakkı Var mı?

Sağ kalan eş yasal mirasçıdır; altsoyla birlikte mirasın dörtte birini, ana baba zümresiyle birlikte yarısını alır (TMK m.499). Bu hak resmî evlilik bağına dayanır. İmam nikâhlı partner mirasçı olamaz. Partnerini mirasçı yapmak isteyen kişi vasiyetname yapabilir, ancak altsoyu, ana babası veya eşi varsa mirasın saklı paylar dışında kalan kısmında tasarruf edebilir (m.505). Bu konuda vasiyetname ve yasal mirasçılar ve miras payları sayfaları ayrıntı verir.

SGK ölüm aylığı da benzer biçimde dul eşe bağlanır; 5510 sayılı Kanun m.34 aylığın dul eşe, belirli koşulları taşıyan çocuklara ve ana babaya bağlanmasını düzenler. Resmî evlilik bağı bulunmayan partner, eş sıfatını taşımadığı için bu kapsamda aylık hak sahibi sayılmaz. Hak sahipliği koşulları ölüm aylığı sayfasında yer alır. Ölümün haksız bir fiilden kaynaklanması hâlinde desteğinden yoksun kalanların tazminat talebi ise ayrı bir hukuki yoldur; kimlerin talep edebileceği destekten yoksun kalma sayfasında anlatılıyor.

Birlikte Yaşayanların Çocukları Hangi Haklara Sahiptir?

Çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kurulur. Baba ile soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur (TMK m.282). İmam nikâhı bu üç yoldan biri olmadığı için, baba çocuğu tanımamışsa soybağı kendiliğinden doğmaz. Tanıma babanın nüfus memuruna ya da mahkemeye yazılı başvurusuyla veya resmî senette ya da vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur (m.295). Baba tanımazsa ana veya çocuk babalık davası açabilir (m.301). Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer (m.303).

Doğum, Türkiye'de doğumdan itibaren otuz gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirilir (5490 sayılı Kanun m.15). Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir; hâkim ana küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayeti kaldırılmışsa vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m.337). Soybağı kurulduktan sonra çocuk baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (m.498). Ana ve baba sonradan birbiriyle evlenirse evlilik dışında doğan çocuk kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olur (m.292).

Sosyal güvenlikte de soybağı önemlidir. Sigortalı tarafından tanınmış veya babalığı hükme bağlanmış çocuklar, ölüm aylığından diğer çocuklarla aynı esaslara göre yararlanır (5510 m.34).

Taraflardan Biri Evliyse İmam Nikâhı Ne Sonuç Doğurur?

Evli bir kişi başka biriyle imam nikâhı yaptırmışsa ilk evlilik sürmektedir. Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması, resmî evlenmeyi mutlak butlanla batıl kılar (TMK m.145/1); yani ikinci resmî evlenme geçerli olmaz. İmam nikâhı zaten resmî evlilik doğurmadığından, ikinci ilişkiden kaynaklanan hak talepleri de yukarıdaki sınırlı yollara bağlıdır.

İlk eş yönünden sonuçlar ağırdır. Eşlerden biri zina ederse diğer eş boşanma davası açabilir; dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle düşer (m.161). Affeden tarafın dava hakkı yoktur. Evli olduğunu bilen kişinin ikinci evlilik işlemi yaptırması TCK m.230/2 kapsamında ayrıca değerlendirilebilir.

Resmî Nikâha Nasıl Geçilir?

Dinî nikâhı sonradan geçerli kılan bir tescil yolu kanunda düzenlenmemiştir. Çift, evlendirme memurluğuna başvurarak resmî evlenme yapar (TMK m.134-142). Taraflardan birinin önceki evliliği sona ermiş değilse, küçükse (m.124 ve 126), ayırt etme gücü yoksa (m.125) ya da evlenmeye başka bir yasal engel varsa evlendirme memuru başvuruyu reddeder (m.137). Ret kararına karşı mahkemeye başvurulabilir (m.138).

Resmî evlenme yalnız bundan sonrası için sonuç doğurur. Mal rejimi evlenmeyle birlikte işlemeye başlar; evlenmeden önce edinilen mallar kişisel mal sayıldığından önceki birliktelik dönemi bu rejimin hesabına girmez. Ana babanın birbiriyle evlenmesi, ortak çocuğun evlilik içi çocuk statüsüne geçmesini sağlar; eşler evlenme sırasında veya sonrasında nüfus memuruna bildirimde bulunmak zorundadır (m.292-293). Bildirimin yapılmamış olması çocuğun bu statüsünü engellemez.

Haklarınızı Korumak İçin Neler Yapılabilir?

  • Resmî nikâh yapılması mümkünse en güvenli yol budur; mal rejimi, nafaka, miras ve aylık hakları bu yolla doğar.
  • Ortak mal alınacaksa tapuya her iki isim de yazılabilir; katkı yapan kişi bunu dekont ve belge ile gösterebilmelidir.
  • Ortak iş yeri ya da yatırım için yazılı bir ortaklık sözleşmesi ve katkı oranları düzenlenebilir.
  • Çocuk doğduğunda baba tanıma beyanında bulunabilir; böylece babalık davasına gerek kalmaz.
  • Partneri mirasçı yapmak isteyen kişi, saklı payları gözeterek vasiyetname düzenleyebilir.
  • Ayrılık hâlinde sebepsiz zenginleşme için iki yıllık sürenin işlediği unutulmamalıdır.

Dinî inanç ve dinî nikâhın manevi değeri bu yazının konusu değildir. Burada yalnızca dinî tören ile hukuki sonuçlar arasındaki fark ele alınmıştır.

İmam Nikâhı ve Nikâhsız Birliktelik Hakkında Sık Sorulan Sorular

İmam nikâhlı eşin hakları var mı?

İmam nikâhı resmî evlilik sayılmadığı için boşanma, yoksulluk nafakası, mal rejimi ve yasal eş mirası doğmaz (TMK m.134-143, 185). Katkı yapılmışsa adi ortaklık (TBK m.620) veya sebepsiz zenginleşme (TBK m.77) yoluyla alacak istenebilir.

İmam nikâhı suç mudur?

Evli olmayan kişiler için TCK m.230'un dinî törene ilişkin 5. ve 6. fıkraları Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. Taraflardan biri evliyse TCK m.230/1-2 kapsamında ceza sorumluluğu ayrıca değerlendirilir.

Nikâhsız birlikteliği bitirince ev ve araç paylaşılır mı?

Mal, kimin adına kayıtlıysa onundur. Katkı yapan taraf, ortaklık veya sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak alacak isteyebilir. Katkının dekont, banka kaydı ve tanıkla ispatı gerekir (TMK m.6).

İmam nikâhlı çiftin çocuğu babasına mirasçı olur mu?

Baba ile soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuşsa çocuk baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (TMK m.498). Soybağı kurulmamışsa önce babalık davası veya tanıma gerekir.

İmam nikâhlı partner ölürse dul aylığı bağlanır mı?

SGK ölüm aylığı dul eşe bağlanır (5510 m.34). Resmî evlilik bulunmayan partner eş sayılmadığı için bu aylıktan yararlanamaz. Tanınmış veya babalığı hükme bağlanmış çocuklar ise aylıktan yararlanabilir.

Sebepsiz zenginleşme davası ne kadar sürede açılmalıdır?

Hak, geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten başlayarak iki yılda, her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.82).

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler