URSA Avukatlık

Ortak Velayet Nasıl Olur, Şartları Nelerdir ve Yargıtay Ne Diyor?

Aile Hukuku10 dk okumaEklenme:
Ortak velayet protokolü, görüşme takvimi ve ahşap ev maketiyle çocuğun düzenini temsil eden masa

Ortak velayet, boşanmadan sonra da anne ve babanın velayeti birlikte kullanmasıdır. Türk Medeni Kanunu m.336 boşanmada velayetin çocuğun bırakıldığı tarafa ait olduğunu söyler ve boşanma sonrası için ortak velayeti açıkça düzenlemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ise 2017 tarihli kararlarında ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını belirtmiştir. Bu nedenle ortak velayet anlaşmalı boşanma protokolüne yazılarak istenebilir, çekişmeli davada da talep edilebilir. Ortak velayet çocuğun iki evde eşit süre yaşaması anlamına gelmez ve bakım giderlerine katılma yükümlülüğünü kaldırmaz. Her iki hâlde de sonucu, çocuğun yararına bakan hâkim belirler.

Ortak Velayet Nedir, Kanunda Nasıl Geçer?

Velayet, ergin olmayan çocuk üzerinde ana ve babanın sahip olduğu hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır; yasal sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz (TMK m.335). Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti zaten birlikte kullanır (TMK m.336/1). Asıl soru, evlilik bittikten sonra bu birlikteliğin sürüp sürmeyeceğidir.

Kanun bu noktada iki kural koyar. Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir (TMK m.336/2). Boşanmada velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (TMK m.336/3). Metinde boşanma sonrası için "ortak velayet" kavramı geçmez; kavram içtihat ve uygulamayla yerleşmiştir. Evli olmayan ana ve babada ise velayet anaya aittir (TMK m.337).

Velayet ile çocuğun günlük hayatını nerede geçireceği aynı şey değildir. Ortak velayet, çocuğun iki evde eşit süre kalacağı anlamına gelmez. Çocuğun yerleşim yeri, ana ve babanın ortak yerleşim yeri yoksa çocuğun kendisine bırakıldığı tarafın yerleşim yeridir (TMK m.21); bu yüzden ortak velayet düzeninde de çocuğun hangi evde yaşayacağı ayrıca belirlenmelidir.

Ortak Velayet Türkiye'de Mümkün mü, 7 No'lu Ek Protokol Ne Diyor?

Kısa cevap evet; ancak bu cevap bir kanun maddesine değil içtihada dayanır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2017 öncesinde farklı bir çizgideydi. 16.02.2015 tarihli kararda (2015/2140 E., 2015/1932 K.), kesinleşen kararla boşanan ana ve babanın evlilik sırasındaki gibi velayeti birlikte kullanmasının artık mümkün olmadığı, velayetin eşlerden birine bırakılmasının kanuni zorunluluk olduğu belirtilmiştir (TMK m.336/3). 08.12.2016 tarihli kararda (2016/18398 E., 2016/15709 K.) ise Türk hukukunda müşterek velayet müessesesinin bulunmadığı ifade edilmiş ve mahkemenin dava konusunu velayetin düzenlenmesi olarak ele alması istenmiştir.

2017'de Daire bu yaklaşımı değiştirdi. Kararlar, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Ek 7 No'lu Protokol'ü iç hukukun parçası olarak anar. Gerekçelere göre protokolün onaylanması 6684 sayılı Kanunla uygun bulunmuş ve protokol 25.03.2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Protokolün 5. maddesi, eşlerin evlilik süresince ve evliliğin sona ermesi hâlinde birbirleriyle ve çocuklarıyla ilişkilerinde özel hukuk niteliğindeki hak ve sorumluluklar bakımından eşit olduğunu söyler; devletlerin çocuklar yararına gerekli tedbirleri almasına engel değildir. Anayasa m.90'ın son fıkrası da temel hak ve özgürlüklere ilişkin andlaşmalarla kanunlar çatışırsa andlaşma hükmünün esas alınmasını öngörür.

Kararların sonuç gerekçesi ise daha dardır. Daire protokolü anmakla birlikte, ortak velayet düzenlemesinin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğunun ve Türk toplumunun temel yapısını ve çıkarlarını ihlal ettiğinin söylenemeyeceği sonucuna varmıştır. Yani kapı kapatılmış değildir; ancak bu tespit, her dosyada ortak velayetin verileceği anlamına gelmez.

Yargıtay Ortak Velayet Kararlarında Neye Bakıyor?

20.02.2017 tarihli kararda (2016/15771 E., 2017/1737 K.) İngiliz vatandaşı ana ve baba, evlilik dışı doğan çocukları için ortak velayet istemişti. İlk derece mahkemesi, ortak velayetin Türk kamu düzenine aykırı olduğu gerekçesiyle davayı reddetmişti. Daire, soybağının hükümlerine tarafların müşterek millî hukukunun uygulanacağını (MÖHUK m.17/1) ve yabancı hukuk hükmünün ancak kamu düzenine açıkça aykırıysa uygulanmayacağını (MÖHUK m.5/1) hatırlatarak kararı bozdu. Bozma, mahkemenin tarafların millî hukukundaki düzenlemeyi dikkate alıp işin esasına girmesi içindir; Daire ortak velayeti kendisi vermemiştir.

04.12.2017 tarihli kararda (2016/18674 E., 2017/13800 K.) taraflar Türk vatandaşıydı. İsveç'teki Södertörn mahkemesinin boşanma kararı, çocuk üzerinde velayetin boşanmadan sonra da ortak kalmasını öngörüyordu. Yerel mahkeme boşanmayı tanımış, velayet kısmını kamu düzenine aykırı bularak reddetmişti. Daire, ortak velayetin kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını, tanıma şartlarının oluştuğunu ve tarafların ortak velayet konusunda çekişmelerinin bulunmadığını belirterek kararı bozdu.

14.12.2021 tarihli kararda (2021/8413 E., 2021/9546 K.) çekişmeli bir boşanma söz konusuydu. İlk derece mahkemesi ortak velayete hükmedip çocuğun fiilen annede kalmasına karar vermiş, bölge adliye mahkemesi ise ortak velayeti hatalı bularak velayeti babaya vermişti. Sosyal inceleme raporunda ortak velayetin uygun olduğu, bu olmazsa velayetin anneye verilmesi gerektiği görüşü bildirilmişti; çocuk ise babasının yanında kalmak istediğini söylemiş, sonra kararsız kalmıştı. Yargıtay ortak velayetin geçerliliği üzerinde durmadı. Aile mahkemesi bünyesindeki pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacıdan yeniden rapor alınması, gerekirse idrak çağındaki çocuğun dinlenmesi gerektiğini belirterek eksik incelemeden bozdu. Kararda velayet düzenlemesinin kamu düzenine ilişkin olduğu ve re'sen araştırma ilkesinin geçerli olduğu da vurgulanmıştır.

Ortak Velayetin Kabul Şartları Nelerdir?

Kanun ortak velayet için sayılı şartlar koymaz. Aşağıdaki ölçütler, TMK hükümlerinden ve yukarıdaki Yargıtay gerekçelerinden çıkarılır.

Ortak velayetin kabulünde çocuğun yararı, ebeveyn iş birliği, hâkimin takdiri ve sosyal inceleme raporu
ÖlçütDayanağı
Düzenlemenin çocuğun yararına uygun olmasıTMK m.339/1; Yargıtay 2. HD, 2021/8413 E., 2021/9546 K.
Ortak velayetin kamu düzenine açıkça aykırı olmamasıYargıtay 2. HD, 2016/15771 E., 2017/1737 K.; MÖHUK m.5/1
Tarafların ortak velayet konusunda çekişmemesi, özellikle yabancı kararın tanınmasındaYargıtay 2. HD, 2016/18674 E., 2017/13800 K.
Anlaşmalı boşanmada hâkimin protokoldeki çocuk düzenlemesini uygun bulmasıTMK m.166/3
Pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacı raporu ile çocuğun dinlenmesiYargıtay 2. HD, 2021/8413 E., 2021/9546 K.

Tarafların anlaşması ortak velayeti uygulanabilir kılan en güçlü zemindir; çünkü ortak velayette önemli kararlar iki ebeveynin birlikte hareket etmesini gerektirir. Buna karşılık kanun metni, çekişmeli davada ortak velayet talebini açıkça yasaklamaz; Yargıtay'a gelen dosyalarda bu tür talepler ileri sürülmüş ve mahkemelerce karara bağlanmıştır. Talebin kabul edilip edilmeyeceği, çocuğun yaşı, bakım geçmişi ve ebeveynler arasındaki iletişim gibi somut olgulara bağlıdır. Velayetin genel ölçütleri için velayet kime verilir yazısına bakılabilir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolüne Ortak Velayet Nasıl Yazılır?

Anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemeyi uygun bulmalıdır (TMK m.166/3). Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmolunur. Ortak velayet bu nedenle protokolde belirsiz bırakılmamalı, şu başlıklarla ayrıntılandırılmalıdır:

Ortak velayet protokolünde yazılacak kapsam, yerleşim yeri, görüşme takvimi, okul, sağlık ve bakım giderleri
  1. Velayetin boşanmadan sonra da ortak kullanılacağı ve hangi çocuk veya çocuklar için geçerli olduğu.
  2. Çocuğun yerleşim yeri ve günlük bakımının hangi ebeveynin yanında sürdürüleceği (TMK m.21).
  3. Diğer ebeveynle görüşme günleri, bayram ve tatil düzeni. Yargıtay'ın 15.03.2022 tarihli kararına (2022/1902 E., 2022/2470 K.) konu dosyada, anlaşmalı boşanmada ortak velayete karar verilmiş olmasına rağmen çocuklar fiilen annenin yanında kaldığı için babayla görüşme günleri ve saatleri ayrıca yazılmıştır. Görüş takvimi için çocukla kişisel ilişki yazısı örnek verir.
  4. Okul seçimi, sağlık müdahaleleri ve benzeri önemli konularda kararların nasıl alınacağı (TMK m.339/1).
  5. Şehir değiştirme, pasaport ve yurt dışına çıkış kuralları; ayrıntısı velayet sahibinin taşınması ve yurt dışına çıkış yazısında anlatılır.
  6. Çocuğun bakım giderlerine her ebeveynin nasıl katılacağı, ödeme günü ve hesap.
  7. Anlaşmazlık çıkarsa izlenecek yol ve düzenin sonradan değiştirilmesi.

Dinî eğitimi belirleme hakkı ana ve babaya aittir ve bu hakları sınırlayan her türlü sözleşme geçersizdir (TMK m.341); bu nedenle protokole bu konuda bağlayıcı bir sınırlama yazmak sonuç doğurmaz. Protokolün genel yapısı ve maddelerin sırası için anlaşmalı boşanma protokolü örneği ile süreç için anlaşmalı boşanma nasıl yapılır yazıları incelenebilir.

Çekişmeli Boşanmada Ortak Velayet İstenebilir mi?

Evet. Çekişmeli davada taraflardan biri velayetin kendisine verilmesini, bu mümkün olmazsa terditli olarak ortak velayeti isteyebilir. Ancak talep hâkimi bağlamaz. Velayet düzenlemesi kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim re'sen araştırma yapar; aile mahkemesi bünyesindeki pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacıdan sosyal inceleme raporu alınır, idrak çağındaki çocuk dinlenir.

Talebin reddedildiği dosyalar da vardır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 04.07.2024 tarihli kararına (2024/2975 E., 2024/5318 K.) konu davada, anlaşmalı boşanmada velayeti babaya bırakılan anne velayetin değiştirilmesini, olmazsa ortak velayeti istemişti. İlk derece mahkemesi bu talepleri reddetmiş, red hükmü istinafta değiştirilmemiş ve temyizde onanmıştır. Çekişmeli davanın aşamaları için çekişmeli boşanma davası yazısına bakılabilir.

Ortak Velayette Çocuk Kimde Kalır, Kararları Kim Verir?

Velayetin ortak olması, çocuğun fiilen kimde kalacağını kendiliğinden belirlemez; bu husus protokolde veya kararda ayrıca yazılır. Ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygular; önemli konularda olabildiğince çocuğun düşüncesi de dikkate alınır (TMK m.339).

Ana ve baba, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuğun yasal temsilcisidir; iyiniyetli üçüncü kişiler eşlerden her birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilir (TMK m.342). Bu hüküm okul veya sağlık kurumu gibi üçüncü kişilerin tek ebeveynin işlemine güvenebileceğini gösterir. Ebeveynler arasında ise önemli konularda birlikte karar verilmesi beklenir.

Ortak Velayette Nafaka Ödenir mi?

Velayetin ortak olması çocuğun bakım giderlerini ortadan kaldırmaz. Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderleri ana ve baba karşılar (TMK m.327). Bu yükümlülük çocuk ergin olana kadar sürer; eğitimi devam ediyorsa durum ve koşullara göre eğitim bitene kadar devam edebilir (TMK m.328).

Çocuğa fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m.329). Miktar, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir (TMK m.330). Durum değişirse hâkim, istem üzerine miktarı yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331). Ortak velayette kimin ne ödeyeceği bu nedenle çocuğun fiilen kimin yanında kaldığına ve tarafların gelirine göre değişir. Ayrıntı için iştirak nafakası yazısına bakılabilir.

Ortak Velayetin Avantaj ve Dezavantajları Nelerdir?

Ortak velayetin gerekçesi, çocuğun boşanmadan sonra da her iki ebeveynle bağının hukuken eşit korunmasıdır. Kanun sakıncalarını saymaz; uygulamada görülen zorluklar şunlardır:

  • Önemli kararlar için iki ebeveynin uzlaşması gerekir; ilişki bozulursa okul, sağlık veya taşınma gibi konularda tıkanma yaşanabilir.
  • Çocuğun hangi evde yaşayacağı ve yurt dışına çıkış gibi konular anlaşmazlık konusu olabilir; çocuğun diğer ebeveyn tarafından yurt dışında alıkonulması ise Lahey Sözleşmesi kapsamında ele alınır.
  • Uyuşmazlık çıktığında çözüm yine aile mahkemesindedir.
  • Ebeveynler arasındaki gerginlik sürüyorsa düzen çocuğa yük olabilir; hâkim bu nedenle çocuğun yararını ayrıca inceler.

Ortak Velayet Sonradan Kaldırılabilir veya Değiştirilebilir mi?

Evet. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olgular zorunlu kılarsa hâkim, re'sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Ortak velayetin kaldırılıp velayetin tek tarafa verilmesi de bu yolla istenir; ebeveynlerden birinin ölümü hâlinde velayetin kime geçeceği ayrı bir yazıdadır, ortak velayetin kaldırılması için dava şartları velayet değişikliği davası yazısında anlatılmıştır.

Yargıtay'ın 15.03.2022 tarihli kararına (2022/1902 E., 2022/2470 K.) konu dosya buna örnektir. Ana ve baba 13.06.2018'de TMK m.166/3 uyarınca anlaşmalı boşanmış ve ortak velayete karar verilmişti. Sonradan anne, ortak velayetin kaldırılarak bir çocuğun velayetinin babaya verilmesini istedi; mahkeme bu talebi kabul etti. Yargıtay, ilk derece hükmünü yalnızca baba ile diğer çocuk arasındaki kişisel ilişki günleri yönünden düzelterek onadı.

Yabancı Mahkemenin Ortak Velayet Kararı Türkiye'de Tanınır mı?

Evet, kural olarak tanınabilir. 04.12.2017 tarihli kararda (2016/18674 E., 2017/13800 K.) Yargıtay, yurt dışında verilen boşanma kararındaki ortak velayet hükmünün kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını ve tanıma şartları oluşmuşsa velayet kısmının da tanınması gerektiğini belirtmiştir. Karar, tanıma şartlarını MÖHUK m.58 çerçevesinde değerlendirmiştir.

Aynı Daire 09.06.2016 tarihli kararında (2016/10540 E., 2016/11377 K.) velayet hükmü tenfiz edilmese bile yabancı ilamın diğer bölümleri için kısmen tenfize karar verilebileceğini belirtmiştir (MÖHUK m.56). Başka bir deyişle ortak velayet gerekçesiyle ilamın tamamı reddedilemez. Gerekli belgeler, apostil ve dava usulü için tanıma tenfiz davası yazısına bakılabilir.

Ortak Velayet Hakkında Sık Sorulan Sorular

Ortak velayet nedir?

Boşanmadan sonra da anne ve babanın velayeti birlikte kullanmasıdır. Kanunda boşanma sonrası için açıkça düzenlenmemiştir; kavram Yargıtay kararlarıyla ve uygulamayla yerleşmiştir.

Ortak velayet Türkiye'de mümkün mü?

Evet. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2017 tarihli kararlarında ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını belirtmiştir. Verilip verilmeyeceğine hâkim, çocuğun yararına göre dosya bazında karar verir.

Ortak velayette çocuk kimde kalır?

Velayetin ortak olması çocuğun fiilen kimde kalacağını kendiliğinden belirlemez. Yerleşim yeri ve günlük bakımın hangi ebeveynde olacağı protokolde veya kararda ayrıca yazılır.

Ortak velayet için eşlerin anlaşması şart mı?

Kanunda böyle bir şart yoktur. Anlaşmalı boşanmada hâkim protokoldeki çocuk düzenlemesini uygun bulmalıdır (TMK m.166/3). Çekişmeli davada da talep edilebilir, ancak hâkim re'sen araştırma yapar ve talep onu bağlamaz.

Ortak velayette nafaka ödenir mi?

Evet. Çocuğun bakım ve eğitim giderlerini ana ve baba karşılar; miktar çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme gücüne göre belirlenir (TMK m.327, m.330).

Ortak velayet sonradan nasıl kaldırılır?

Yeni olgular zorunlu kılarsa ana veya babadan biri aile mahkemesinde velayet değişikliği istemiyle dava açabilir; hâkim de re'sen önlem alabilir (TMK m.183).

Ortak velayet protokolünde neler yazılmalı?

Velayetin ortak kullanılacağı, çocuğun yerleşim yeri, görüşme ve tatil düzeni, önemli kararların nasıl alınacağı, yurt dışına çıkış kuralları ve çocuğun giderlerine katılım yazılmalıdır. Hâkim düzenlemede değişiklik isteyebilir.

Yurt dışında verilmiş ortak velayet kararı Türkiye'de geçerli olur mu?

Tanıma şartları oluşmuşsa velayet hükmü de tanınabilir; Yargıtay ortak velayetin kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını kabul etmiştir. Bunun için tanıma davası açılması gerekir.

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler