
Yardım nafakası, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan kişinin, ekonomik gücü yeten yakınından geçinmesi için isteyebildiği nafakadır. Türk Medenî Kanunu'nun 364. maddesine göre üstsoy (anne, baba, büyükanne, büyükbaba), altsoy (çocuk, torun) ve kardeşler birbirine karşı yükümlüdür; kardeşlerde ayrıca yükümlünün refah içinde olması aranır. Bu nafaka anne babaya çocuklarından, çocuğa ana babasından, kardeşe kardeşinden istenebilir; evlilik şart değildir. Dava aile mahkemesinde açılır, yetkili yer taraflardan birinin yerleşim yeridir. Miktar bir tabloya bağlı değildir; davacının ihtiyacı ile yükümlünün malî gücüne bakılarak hâkim tarafından belirlenir.
Yardım Nafakası Nedir ve Hangi Maddeye Dayanır?
Yardım nafakası, hısımlık ilişkisinden doğan bir yardım borcudur. Boşanma, evlilik ya da velayet gibi bir olay gerekmez; yeter ki talep eden yakınına yardım edilmezse yoksulluğa düşecek olsun ve karşı tarafın yardım edecek gücü bulunsun. Kanun metni şöyledir: herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür (TMK m.364/1).
Aynı maddenin son fıkrası, eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümleri saklı tutar (TMK m.364/3). Bu nedenle eşler arasındaki yükümlülük, küçük çocuğa karşı ana babanın bakım borcu ve boşanmaya bağlı nafakalar bu maddenin dışında, kendi hükümlerine göre çözülür.
Yardım Nafakası Diğer Nafakalardan Nasıl Ayrılır?
Türk hukukunda dört nafaka türü vardır ve her birinin dayandığı ilişki farklıdır. Tedbir nafakası boşanma veya ayrılık davası sürerken, yoksulluk nafakası boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş için, iştirak nafakası ise velayeti kendisinde olmayan ana veya babanın çocuk için ödediği katkı olarak karşımıza çıkar. Üçü de evlilik birliğinin sonlanmasıyla ya da sona ermek üzere olmasıyla bağlantılıdır. Yardım nafakasında ise ortada bir evlilik veya dava aranmaz; tek bağ, hısımlıktır. Dört türün karşılaştırması nafaka türleri ve miktarı sayfasında, boşanmaya bağlı eş nafakasının şartları yoksulluk nafakası yazısında yer alır.
Bu fark pratikte üç sonuç doğurur. Birincisi, kusur araştırması yapılmaz; yoksulluk nafakasında aranan kusur karşılaştırması burada gündeme gelmez. İkincisi, davacı ile davalı arasında aile birliği veya velayet ilişkisi gerekmez. Üçüncüsü, taleplerin gerekçesi tamamen tarafların ekonomik durumuna dayanır.
Yardım Nafakası Kimden Kime İstenir?
Kanun üç ilişki türü sayar. Tabloda talep eden, karşı taraf ve aranan şartlar özetlenmiştir.

| Nafaka isteyen | Nafaka istenen | Aranan şart |
|---|---|---|
| Anne, baba, büyükanne, büyükbaba (üstsoy) | Çocuğu, torunu (altsoy) | Yardım edilmezse yoksulluğa düşmek; karşı tarafın malî gücü |
| Çocuk, torun (altsoy) | Anne, baba, büyükanne, büyükbaba (üstsoy) | Yardım edilmezse yoksulluğa düşmek; karşı tarafın malî gücü |
| Kardeş | Kardeşi | Yoksulluk ve ayrıca yükümlünün refah içinde bulunması |
Amca, hala, dayı, yeğen gibi daha uzak hısımlar ile kayın hısımları (gelin, damat, kayınvalide) bu maddenin sayma listesinde yer almaz. Eşler birbirine karşı 364. madde dışındaki hükümlere göre bakım borcu taşır. Kanun metninde kardeşler arasında öz ya da üvey ayrımı yapılmaz; kardeşlik ilişkisi nüfus kayıtlarıyla gösterilir.
Yoksulluğa Düşme Ölçütü Nedir?
Kanunda yoksulluğun tanımı yoktur. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 16.03.2022 tarihli 2022/425 E., 2022/2399 K. sayılı kararında bu boşluğu şöyle doldurur. Yoksulluk ekonomik ve sosyal koşullarla ilgilidir, bu yüzden ülkenin ekonomik ve sosyal koşullarına göre belirlenir. Anayasa'nın 17. maddesindeki, kişinin maddi varlığını geliştirme hakkından yola çıkan Daire; yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zorunlu ve gerekli harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayan kişiyi yoksul kabul eder.
Bu ölçütten üç sonuç çıkar.
- Sadece geliri düşük olmak yetmez; kişinin temel gereksinimlerini karşılayamaması gerekir. Taşınmaz, araç, birikim, emekli aylığı, kira geliri gibi tüm kaynaklar birlikte değerlendirilir.
- Kanun "yoksulluğa düşecek" ifadesini kullanır; bu nedenle kişinin yardım olmadan geçinemeyeceğini göstermesi yeterlidir, tamamen çaresiz kalmış olması aranmaz.
- Yoksulluk, davanın açıldığı tarihteki koşullara göre değerlendirilir. Aynı kararda Daire, her davanın açıldığı tarihteki koşullara ve hukuki duruma göre hükme bağlanacağı ilkesini de anımsatır.
Anne Babaya Çocuklarından Nafaka Nasıl İstenir?
Yaşlı, hasta veya çalışamayan anne ve baba, geçimini sağlayamıyorsa çocuklarından yardım nafakası talep edebilir. İspatlanması gereken noktalar şunlardır: davacının gelirinin ve malvarlığının temel ihtiyaçlarına yetmediği, davalı çocuğun ise bu yardımı yapabilecek malî gücünün bulunduğu. Davacının sağlık durumu, emekli aylığı veya yaşlılık aylığı gibi düzenli geliri, kira ve ilaç giderleri bu değerlendirmenin parçasıdır. Düzenli bir sosyal yardım ya da aylık alınıyor olması, aylığın temel ihtiyaçları karşılayıp karşılamadığı sorusunu ortadan kaldırmaz; hâkim bunu somut gelir ve giderlerle birlikte tartar.
Çocuğun malî gücü ölçülürken yalnızca maaşına bakılmaz. Kendi eşi ve çocukları da dahil, bakmakla yükümlü olduğu kişiler ve kira, kredi gibi zorunlu giderleri hesaba katılır. Nafaka yükümlüsünü yoksulluğa sürükleyecek bir miktar istenemez; kanun da yardımı "karşı tarafın malî gücüne uygun" olmasına bağlar (TMK m.365/2).
Birden Fazla Çocuk veya Hısım Varsa Dava Kime Açılır?
Nafaka davası, mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır (TMK m.365/1). Yani davacı yakınlık sırasını gözetmek zorundadır; yakın derecedeki hısım varken uzak dereceden nafaka istemek kural olarak uygun olmaz. Mirasçılık sırasının nasıl işlediği yasal mirasçılar ve miras payları yazısında anlatılır.
Birden çok çocuğu olan bir anne veya babanın, nafakayı bunlardan birinden ya da birkaçından istemesi mümkündür. Ancak nafakanın yükümlülerin bir veya birkaçından istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkim onların nafaka yükümlülüğünü azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m.365/3). Örneğin iki çocuktan yalnızca gelirli olana dava açılması, diğerinin de gücü varsa yükü dengesiz dağıtabilir; mahkeme bu durumda payı yeniden ayarlayabilir.
Ergin Çocuk Anne veya Babasından Yardım Nafakası İsteyebilir mi?
İstenebilir. Küçük çocuğun bakımı ana babanın bakım borcundan doğar; bu borç çocuk ergin olana kadar sürer, eğitimi devam eden ergin çocuk için de ana babadan beklenebilecek ölçüde eğitimi bitinceye kadar devam eder (TMK m.327-328). İştirak nafakasının ergin çocuğa geçişi ayrı bir konudur ve iştirak nafakası sayfasında ele alınır. Çocuk ergin olduğu hâlde geçimini sağlayamıyorsa, örneğin eğitimine devam ederken çalışamıyorsa, anne veya babasından yardım nafakası da talep edilebilir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin iki kararı bu konuda yol göstericidir.
- 25.03.2019 tarihli 2017/8816 E., 2019/3106 K. sayılı kararda mahkeme, zabıta araştırmasında ergin davacının çalıştığının bildirilmesiyle yetinip yardım nafakası talebini reddetmişti. Daire, davacının bu konudaki delilleri toplanmadan ret kararı verilmesini doğru bulmadı ve hükmü bozdu.
- 16.03.2022 tarihli 2022/425 E., 2022/2399 K. sayılı kararda ise açık öğretim lisesine kayıtlı, SGK kaydı olmayan ve çalışmayan ergin davacı lehine yardım nafakasına hükmedilmesi isabetli bulundu. Daire, açık öğretimde okumanın yardım nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldıran bir sebep sayılamayacağını belirtti.
Buradan çıkan pratik sonuç, ergin çocuğun sadece okul kaydıyla değil; gelirsizliği, SGK kaydı ve gerçek çalışma durumuyla birlikte değerlendirileceğidir. Çalıştığı iddia ediliyorsa bunun gerçek bir gelir olup olmadığı delillerle araştırılır.
Kardeşe Nafaka Ne Zaman Verilir?
Kardeşler arasında nafaka iki şarta bağlıdır: nafaka isteyen kardeşin yardım edilmedikçe yoksulluğa düşecek olması ve nafaka istenen kardeşin refah içinde bulunması (TMK m.364/2). Anne baba veya çocuklar gibi daha yakın ve yükümlü hısımlar varsa, mirasçılık sırası gereği öncelik onlardadır.
Kanun refahı tanımlamaz. Bu kelime, yükümlünün kendi ve ailesinin zorunlu giderlerini karşıladıktan sonra yardım edebilecek bir fazlalığa sahip olması olarak anlaşılır. Sınırda bir geliri olan kardeşten nafaka hükmedilmesi bu yüzden beklenmez. Kardeşin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocukları, borçları ve sağlık giderleri hesaba katılır. İki şartın birlikte ispatlanması gerektiğinden davacı bakımından ispat yükü ağırdır.
Yardım Nafakası Davası Nasıl Açılır ve Hangi Mahkeme Yetkilidir?
Yardım nafakası davasına aile mahkemesi bakar. 4787 sayılı Kanun'a göre aile mahkemeleri, Medenî Kanun'un ikinci kitabındaki (Üçüncü Kısım hariç) aile hukukundan doğan dava ve işleri görür (m.4/1); nafaka yükümlülüğü bu kitabın hısımlık bölümünde düzenlendiği için görev aile mahkemesine aittir. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (m.2/2).

Yetkili mahkeme, taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.365/6). Davacı kendi yerleşim yerinde ya da davalının yerleşim yerinde dava açabilir. Yetki ve görev kurallarının ayrıntısı aile mahkemesi görevli ve yetkili mahkeme sayfasında bulunur.
Dava dilekçesinde şu bilgiler yer almalıdır: tarafların kimlik ve adres bilgileri, aralarındaki hısımlık ilişkisi, davacının gelir ve giderleri, yoksulluk iddiasının dayanakları, davalının malî gücünü gösteren olgular ve talep edilen aylık miktar. Dilekçeye şu belgeler eklenir ya da mahkemeden istenmesi talep edilir:
- Nüfus kayıt örneği ve soybağını gösteren kayıtlar,
- Davacının SGK, emekli aylığı, kira ve banka gelir kayıtları ile tapu ve araç kayıtları,
- Sağlık raporu, ilaç ve tedavi giderlerini gösteren belgeler,
- Davalının maaşını, ek gelirlerini ve malvarlığını gösteren kayıtların ilgili kurumlardan getirtilmesi talebi.
Mahkeme sıklıkla taraflar hakkında sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırır. Dava masrafını karşılayamayan davacı adli yardım talep edebilir. Nafaka alacaklısına bakmakta olan resmî veya kamuya yararlı kurumlar da davayı açabilir (TMK m.365/4). Korunmaya muhtaç kişilerin bakımını üstlenen kurumlar yaptıkları masrafları nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebilir (TMK m.366).
Yardım Nafakasının Miktarı Nasıl Belirlenir?
Kanunda sabit bir tutar, oran ya da asgari ücret bağlantısı yoktur. Dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir (TMK m.365/2). Hâkim iki yönü birlikte tartar: davacının zorunlu giderleri ile mevcut gelirleri arasındaki açık ve yükümlünün gelirinden, kendi ve ailesinin geçimi çıktıktan sonra ayırabileceği pay.
Hâkim ayrıca hakkaniyete göre karar vermek zorundadır (TMK m.4). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 25.06.2026 tarihli 2026/4198 E., 2026/7206 K. sayılı kararında yardım nafakası davasını konu almış; tarafların sosyal ve ekonomik durumu, nafakanın niteliği ve günün ekonomik koşulları birlikte değerlendirildiğinde davacı lehine takdir edilen miktarı az bulmuş, hakkaniyet ilkesi de gözetilerek daha uygun bir nafakaya hükmedilmesi gerektiğini belirterek bu yönden bozmuştur. Bu karar, miktarın takdirinde günün ekonomik koşullarının da dikkate alınması gerektiğini gösterir.
İrat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini hâkim, istem hâlinde karara bağlayabilir (TMK m.365/5). Karar bu kayıtla verilirse enflasyon karşısında her yıl yeniden dava açmak gerekmeyebilir. Koşulların kararda öngörülmediği biçimde değişmesi hâlinde artırım veya azaltma talebi gündeme gelir; genel çerçeve nafaka artırım davası sayfasında anlatılır.
Yükümlü Hangi Hâllerde Nafaka Ödemekten Kurtulur veya Yükü Azalır?
Nafaka yükümlüsü, davacının yoksul olmadığını ya da kendi malî gücünün yetmediğini ispat ederek davayı kazanabilir. Borcun kaynağı hısımlık olduğundan, yükümlü kural olarak iki noktaya dayanır. Birincisi, davacının geliri ve malvarlığıyla temel giderlerini karşılayabildiğidir; yoksulluğa düşme şartı gerçekleşmemiştir. İkincisi, kendi gelirinin yalnızca kendi ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimine yettiği, yardım edecek bir fazlalığın bulunmadığıdır.
Hâkim bu iki noktayı değerlendirirken hukuka ve hakkaniyete göre karar verir (TMK m.4). Önemli olan, bu savunmaların soyut kalmayıp gelir belgeleri, kira ve kredi giderleri, sağlık raporları gibi delillere dayandırılmasıdır.
Yardım Nafakası Ödenmezse Ne Olur?
Kesinleşen veya icra edilebilir hâle gelen nafaka kararı, ilamlı icra yoluyla takip edilir. Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir; kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344/1). Borçlu yurt dışında yaşıyorsa sözleşme yoluyla yurt dışından nafaka tahsili de mümkündür. Şikâyet hakkı fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde bir yıl geçmekle düşer (İİK m.347). Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344/2). Ayrıntılı usul nafaka ödenmezse ne olur ve tazyik hapsi sayfalarında yer alır.
Yardım Nafakası Ne Zaman Sona Erer veya Değişir?
Kanun yardım nafakası için yoksulluk nafakasındaki gibi ayrı bir sona erme hükmü içermez. Nafakanın dayandığı koşullar ortadan kalktığında (davacı yoksulluktan kurtulduğunda, yükümlünün malî gücü kalmadığında ya da kardeşler arasında refah ortadan kalktığında) kararın kaldırılması veya azaltılması için mahkemeye başvurulur. Ödemenin, mahkeme kararı olmadan tek taraflı durdurulması, birikmiş borç yaratır. Davanın şartları ve ispat konusu için nafaka kaldırma davası sayfasındaki yöntem örnek alınabilir; ancak orada anlatılan yoksulluk nafakasına özgü sebepler (TMK m.176) yardım nafakasına birebir uygulanmaz.
Nafaka yükümlülüğü kişiye sıkı sıkıya bağlıdır. Bu yüzden taraflardan birinin ölümü hâlinde yükümlülüğün sürmesi beklenmez. Ölümden önce işlemiş ve ödenmemiş dönemler ise ayrı bir alacak olarak kalır.
Yardım Nafakası Hakkında Sık Sorulan Sorular
Yardım nafakası kimlere verilir?
Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoy, altsoy ve kardeşlere verilir (TMK m.364/1). Eşler arasındaki bakım borçları ve ana babanın küçük çocuğa karşı bakım borcu bu maddenin dışındadır.
Anne babaya çocuklarından nafaka verilir mi?
Evet. Yoksulluğa düşecek olan anne veya baba, malî gücü yerinde olan çocuğundan yardım nafakası isteyebilir. Mahkeme, çocuğun kendi ailesinin giderlerini ve diğer kardeşlerin durumunu da gözeterek miktarı belirler.
Kardeşe nafaka davası açılabilir mi?
Açılabilir, ancak şartı ağırdır. Nafaka isteyen kardeşin yoksulluğa düşecek olması, istenen kardeşin ise refah içinde bulunması gerekir (TMK m.364/2).
Yardım nafakası davası hangi mahkemede açılır?
Aile mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme, taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.365/6). Aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi bakar.
Ergin çocuk anne babasından yardım nafakası isteyebilir mi?
Geçimini sağlayamıyorsa isteyebilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, çalışmadığı ve açık öğretimde okuduğu anlaşılan ergin davacı lehine yardım nafakasına hükmedilmesini isabetli bulmuştur (2022/425 E., 2022/2399 K.). Çalıştığı iddia ediliyorsa bu durum delillerle araştırılır.
Yardım nafakası ödenmezse ne olur?
Alacak ilamlı icra yoluyla takip edilir. Alacaklının şikâyeti üzerine borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m.344). Şikâyet süresi öğrenmeden itibaren üç ay, her hâlde bir yıldır.
Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.



