İMM Sigortası Nedir, Ne İşe Yarar? Limiti Aşan Zarar, Manevi Tazminat ve Başvuru

İMM sigortası (ihtiyari mali mesuliyet sigortası), aracın işletilmesinden doğan hukuki sorumluluğun zorunlu trafik sigortası limitini aşan kısmını poliçede yazılı limite kadar karşılayan isteğe bağlı bir sorumluluk sigortasıdır. 2026'da meydana gelen kazalarda trafik sigortası sakatlık ve ölümde kişi başı 3.600.000 TL, maddi zararda araç başı 400.000 TL öder; İMM bu tutarların üstünde kalan zarar için devreye girer. Zarar gören, kusurlu aracın İMM sigortacısına doğrudan yazılı başvuru yapıp dava açabilir veya tahkime gidebilir. Manevi tazminat ise ancak poliçeye ek teminat olarak yazılmışsa kapsama girer. İşletenin veya sürücünün eşi, usul ve füruu ile birlikte yaşadığı kardeşlerinin talepleri genel şartlar gereği teminat dışıdır.

Bu yazıda İMM'nin hukuki dayanağı, trafik sigortasıyla sırası, doğrudan başvuru hakkı, manevi tazminat klozu, sınırsız İMM ifadesinin anlamı, sigortacının ödemediği ve ödeyip rücu ettiği hâller, sigortalının kendi aracındaki yolcuların durumu ve tahkim ile dava yolu ele alınıyor. Prim ve teklif konuları kapsam dışındadır.

İMM Sigortasının Hukuki Niteliği Nedir?

İMM bir sorumluluk sigortasıdır. Türk Ticaret Kanunu'na göre sigortacı sorumluluk sigortası ile sigortalının, sigorta süresi içinde gerçekleşen bir olaydan doğan sorumluluğu nedeniyle zarar görene sözleşmede öngörülen miktara kadar tazminat öder (TTK m.1473/1). Sigorta, kişinin kendi aracını değil, başkasına verdiği zarardan doğan borcunu güvenceye alır. Kasko ise sigortalının kendi aracındaki zararı karşılayan bir mal sigortasıdır; ikisi aynı poliçede yer alsa da farklı sigortalardır.

İMM'nin genel şartları kasko genel şartlarının içinde değildir. Ayrı bir metin olan Motorlu Kara Taşıtları İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları uygulanır; Türkiye Sigorta Birliği'nin yayımladığı metinde son düzenleme tarihi 12 Nisan 2005 olarak yer alır. Teminat kaskoya kloz olarak eklense de Yargıtay uyuşmazlıkları bu genel şartlara göre çözer. Uygulamada aynı sigorta "İMSS", "ihtiyari mali sorumluluk" veya "artan mali sorumluluk" adlarıyla da anılır. Genel şartların 1. maddesi teminatın kapsamını şöyle belirler.

"Sigortacı, işbu poliçede gösterilen aracın kullanılmasından doğan ve Karayolları Trafık Kanununa ve Umumi Hükümlere göre aracın işletenine terettüp eden hukuki sorumluluğu ve bu poliçe teminat kapsamında olmak şartıyla Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası hadlerinin üzerinde kalan kısmını, poliçede yazılı hadlere kadar temin eder."

Aynı madde, sigortanın sigorta ettireni haksız taleplere karşı savunmayı da kapsadığını söyler. Karayolları Trafik Kanunu ise zorunlu sigortaya ilişkin üç kuralı, yani zarar görene karşı ileri sürülemeyen hâlleri (m.95), doğrudan talep ve dava hakkını (m.97) ve zamanaşımını (m.109), ihtiyari mali sorumluluk sigortasına da uygular (KTK m.100).

Konu	Zorunlu trafik sigortası	İMM
Yaptırma zorunluluğu	Var (KTK m.91)	Yok, isteğe bağlı
Limit	Mevzuatla belirlenen, kaza tarihindeki tutar	Poliçede yazılı tutar
Manevi tazminat	Kapsam dışı (KTK m.92/f)	Ek sözleşmeyle kapsama alınabilir
Yakınların talepleri	Yalnız mallarına gelen zarar kapsam dışı (KTK m.92/b)	Tüm talepleri kapsam dışı (genel şartlar m.3/c)
Tahkim	Şirket üye olmasa da mümkün	Şirket tahkim sistemine üyeyse mümkün
Yetersiz anlaşmanın iptali (KTK m.111/2)	Uygulanır	Uygulanmaz

Trafik Sigortası Limitini Aşan Zararda İMM Nasıl Devreye Girer?

İMM ile trafik sigortası arasında sıralı bir ilişki vardır. Önce kusurlu aracın zorunlu trafik sigortası kaza tarihindeki limite kadar öder; İMM yalnız bu limitin üstünde kalan zarardan sorumludur. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bu sırayı genel şartların 1. maddesine dayandırır ve şöyle der: "zorunlu mali mesuliyet sigortası limiti dolduktan sonra ihtiyari mali mesuliyet sigortası limiti dahilinde talepte bulunmak gerekmektedir" (E. 2025/2945, K. 2025/6015, T. 16.04.2025). Aynı kararda trafik sigortasından ödeme yapılıp yapılmadığı araştırılmadan hüküm kurulması bozma sebebi sayılmıştır.

Trafik sigortasının limiti poliçenin ya da ödemenin değil, kazanın tarihine göre belirlenir; yıl değiştikten sonra yapılan ödemede de kaza tarihindeki tutar esas alınır. Araç türüne göre kaza başı tutarlar ve zararın iki sigorta arasında nasıl bölündüğünü gösteren örnekler trafik sigortası teminat limitleri yazısındadır.

Uygulamada İMM sigortacısı, trafik sigortası limitinin dolduğunun belgelenmesini ister. Uyuşmazlık hakem heyetinin bu belge sunulmadığı için başvuruyu usulden reddettiği, itiraz aşamasında trafik sigortacısının limitin tamamını ödediğine dair belge sunulunca esasa girildiği bir dosya Yargıtay'a da yansımıştır (4. HD, E. 2024/2212, K. 2025/9293, T. 04.06.2025). Bu nedenle trafik sigortacısının ödeme dekontu veya ret yazısı İMM başvurusuna eklenmelidir.

Aracın birden fazla İMM poliçesi varsa sıra yalnız trafik sigortası ile İMM arasındadır. Yargıtay, aynı aracın iki ayrı İMM sigortacısının trafik sigortası limitini aşan zarardan birlikte sorumlu olduğunu kabul eden kararı onamıştır (4. HD, E. 2025/8791, K. 2025/16393, T. 08.12.2025).

Zarar Gören İMM Sigortacısına Doğrudan Başvurabilir mi?

Evet. TTK m.1478'e göre zarar gören, uğradığı zararın sigorta bedeline kadar olan kısmını, sigorta sözleşmesi için geçerli zamanaşımı süresi içinde kalmak şartıyla doğrudan sigortacıdan isteyebilir. Zarar görenin İMM poliçesinin tarafı olmaması bu hakkı engellemez. KTK m.100 ise trafik sigortasındaki başvuru düzenini İMM'ye taşır: zarar gören dava veya tahkimden önce sigortacıya yazılı başvurur; sigortacı 15 gün içinde yazılı cevap vermezse ya da cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir veya tahkime gidilebilir (KTK m.97).

Yargıtay, kusurlu karşı aracın trafik sigortacısı limitin tamamını ödedikten sonra bakiye onarım zararını doğrudan İMM sigortacısından isteyen zarar görenin talebini kabul eden hakem kararını onamıştır. Kararda, zarar görenin tahkimden önce gerekli belgelerle sigortacıya başvurmuş olması ve sigortacının eksik belge istediğine dair kayıt bulunmaması gerekçeler arasında sayılmıştır (4. HD, E. 2023/12925, K. 2025/5818, T. 14.04.2025). Başvuruda bulunması gereken belgeler ve süreler trafik kazalarında sigorta şirketine başvuru yazısında anlatılıyor.

Sigortalı yönünden de iki kural önemlidir. TTK m.1475'e göre sigortalı, sorumluluğunu gerektiren olayı on gün içinde sigortacıya bildirir. Genel şartların 10. maddesi beş günlük süre öngörse de TTK m.1486/3 uyarınca m.1474-1476 hükümleri sigortalı aleyhine değiştirilemez. Sigortacının yazılı onayı olmadan sigortalı sorumluluğu kabul edemez ve zarar görene ödeme yapamaz (genel şartlar m.11).

İMM Manevi Tazminatı Karşılar mı?

Kendiliğinden karşılamaz. Genel şartların 3. maddesine göre manevi tazminat talepleri ancak ek sözleşmeyle teminat kapsamına alınabilir. Poliçelerde "manevi tazminat dahil" ya da "manevi tazminat klozu" olarak görülen kayıt bu ek sözleşmedir. Aynı madde, manevi tazminat trafik sigortasının dışında kaldığı için bu teminatın zorunlu sigortanın varlığına bağlı olmadan, İMM limitleri içinde hüküm doğuracağını söyler. Yani manevi tazminat için trafik sigortası limitinin dolması beklenmez.

Yargıtay, klozu bulunmayan poliçeden manevi tazminat istenemeyeceğini açıkça kabul eder. 4. Hukuk Dairesinin bir kararında aktarılan, kapatılan 17. Hukuk Dairesine ait bozma ilamına göre "manevi tazminatın ihtiyari mali sorumluluk sigortası kapsamında olabilmesi için ayrıca ve açıkça teminat klozu olarak düzenlenmesi gerektiği sabittir" (17. HD, E. 2019/2474, K. 2020/965; aktaran 4. HD, E. 2025/214, K. 2025/11668, T. 09.07.2025). Kloz yoksa manevi tazminat kusurlu sürücü ve işletenden istenir; ölçütleri manevi tazminat yazısındadır.

Kloz varsa sınırına bakılır. Manevi teminat poliçede İMM limitinin bir oranıyla ya da ayrı bir tutarla sınırlanabilir; Yargıtay'a yansıyan bir dosyada poliçe, toplam İMM limitinin en fazla yüzde 25'ini manevi tazminata ayırmıştı (4. HD, E. 2025/8791, K. 2025/16393). Limitin kişi başı mı kaza başı mı olduğu da belirleyicidir. Poliçede yalnız "KB" kısaltması yazan bir dosyada Yargıtay, limitin niteliğinin araştırılmasını ve birden fazla zarar gören varsa KTK m.96'daki garame paylaştırmasının gözetilmesini istemiştir (bozma ilamı 17. HD, E. 2021/16404, K. 2022/3325; aktaran 4. HD, E. 2025/8272, K. 2025/16318, T. 08.12.2025).

Dava öncesinde sigortacıdan küçük bir manevi tazminat ödemesi almak da sonuç doğurur. İMM sigortacısının tahkimden önce yaptığı manevi tazminat ödemesini fazlaya ilişkin hakkını saklı tutarak kabul eden zarar görenin kalan manevi tazminat talebi için Yargıtay, manevi tazminatın bölünemeyeceği gerekçesiyle ret kararı verilmesi gerektiğini söylemiş (4. HD, E. 2024/4904, K. 2024/6393, T. 24.06.2024), bozmaya uyularak verilen ret kararı da onanmıştır (4. HD, E. 2025/8791, K. 2025/16393).

Sınırsız İMM Ne Anlama Gelir?

Genel şartlar sigortacının sorumluluğunu "poliçede yazılı hadlere kadar" tanır. Poliçede bir teminat için tutar yerine "sınırsız" veya "limitsiz" yazılması, o teminat için poliçenin bir üst tutar koymadığı anlamına gelir. Bu ifade teminatın kapsamını genişletmez: genel şartlardaki teminat dışı hâller sınırsız poliçede de uygulanır, poliçeye konulan alt limitler de geçerlidir.

• Manevi tazminat. Sınırsız poliçede de manevi tazminat ayrı klozla kapsama alınır ve ayrı bir tutarla sınırlanabilir.
• Değer kaybı. Yargıtay, İMM klozunda değer kaybını 5.000 TL ile sınırlayan poliçede sigortacının yalnız bu tutardan sorumlu tutulmasını onamıştır (4. HD, E. 2022/16426, K. 2025/7592, T. 12.05.2025).
• Dolaylı zararlar. Araç mahrumiyeti talebinin İMM teminatı dışında olduğuna ilişkin hakem kararı oy çokluğuyla onanmıştır. Karşı oy, genel şartların 1. maddesi işletenin genel hükümlerden doğan sorumluluğunu da kapsadığı için bu zararın teminat içinde olduğunu savunmuştur (4. HD, E. 2025/3559, K. 2026/4465, T. 20.04.2026).

Sınırsız ifadesinin hangi teminatlara yazıldığı poliçe ve kloz metninden okunur. Zarar gören, sigortacıdan poliçenin ve İMM klozunun tam örneğini istemeli; manevi teminat, değer kaybı ve kişi başı veya kaza başı sınırlar bu metinde yer alır.

İMM Hangi Durumlarda Ödemez, Hangi Durumlarda Ödeyip Rücu Eder?

Genel şartlar iki ayrı liste içerir ve sonuçları farklıdır. Teminat dışı hâllerde (m.3) sigortacı zarar görene de ödemez; Yargıtay'ın onadığı bir bölge adliye mahkemesi kararında da teminat dışı hâllerin zarar görene karşı ileri sürülebileceği kabul edilmiştir (4. HD, E. 2021/14698, K. 2023/6071, T. 08.05.2023). Rücu hâllerinde (m.4) ise sigortacı zarar görene öder, sonra kendi sigortalısına döner. Tabloda iki listenin başlıca kalemleri yer alır.

Teminat dışı (m.3), zarar görene de ödenmez	Rücu sebebi (m.4), zarar görene ödenir
Sigortalının kendi zararı	Sigortalının kastı veya ağır kusuru
Aracı kullanan sürücünün kendi zararı	Geçerli sürücü belgesi olmayan kişinin aracı kullanması
İşletenin veya sürücünün eşi, usul ve füruu, birlikte yaşadığı kardeşlerinin talepleri	Alkolün etkisiyle güvenli sürme yeteneğini kaybetmiş veya uyuşturucu almış kişinin aracı kullanması
Sigortalı araç ve araçta taşınan mallar (yolcu bagajı hariç)	Yolcu taşımaya ayrılmamış yerde yolcu ya da kapasite üstü yolcu veya yük taşınması
Hız yarışları, servis ve tamirhanede bırakılan aracın verdiği zarar, patlayıcı ve parlayıcı madde taşınması	Sigorta ettirenin hasar sonrası yükümlülüklerine uymaması nedeniyle zararın artması (artan kısım için)

Alkollü veya ehliyetsiz sürücüde İMM öder mi?

Zarar gören bakımından öder. Alkol ve sürücü belgesizliği İMM genel şartlarında teminat dışı hâl olarak değil, sigortalıya rücu sebebi olarak sayılmıştır. Sözleşmeden doğan ve tazminatı kaldıran ya da azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez (KTK m.95, m.100 yoluyla İMM'ye de uygulanır). Sigortacı ödediği tutarı sonra sigortalısından ister; bu talebe karşı yapılabilecekler sigorta şirketinin rücu hakkı yazısındadır.

Kasko genel şartlarındaki alkol ve ehliyetsizlik istisnaları (A.5.4 ve A.5.5) ise yalnız sigortalı aracın kendi hasarı içindir; karşı tarafın zararına ilişkin İMM teminatını etkilemez. Kendi aracınızdaki hasarın hangi hâllerde ödenmediği kasko neyi ödemez yazısında anlatılıyor.

Sigortalının Kendi Aracındaki Yolcular İMM'den Yararlanır mı?

Yolcular, araç sürücüsü ve işleten bakımından üçüncü kişidir; zararları önce aracın trafik sigortasından, limiti aşan kısım ise aracın İMM'sinden istenebilir. Yargıtay'a yansıyan bir dosyada otobüs yolcusunun ölümü nedeniyle eşine ödenecek destekten yoksun kalma tazminatının trafik sigortası limitini aşan kısmı otobüsün İMM sigortacılarından tahsil edilmiştir (4. HD, E. 2025/8791, K. 2025/16393). Yolcunun beraberindeki bagaj da genel şartlar m.3/e gereği teminattadır.

İstisna aile içi taşımadır. Genel şartlar m.3/c, işletenin veya aracı kullananın eşinin, usul ve füruunun (anne-baba, çocuk, torun gibi) ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin taleplerini teminat dışında tutar. Sürücünün eşi olan yolcunun yaralanmasında trafik sigortası 400.000 TL ödemiş, hakem heyeti bakiye zarar için İMM sigortacısını sorumlu tutmuştu; Yargıtay bu talebin m.3/c gereği teminat dışı olduğunu belirterek kararı bozmuştur (4. HD, E. 2024/2212, K. 2025/9293, T. 04.06.2025).

Trafik sigortasında durum farklıdır: KTK m.92/b yakınların yalnız mallarına gelen zararı kapsam dışı sayar, bedensel zararları trafik sigortası limiti içinde kalır. Bu nedenle sürücünün yakını olan yolcu, trafik sigortası limitine kadar sigortacıdan, aşan kısmı ise sürücü ve işletenden ister. Hatır için taşınan yolcuda işletenin sorumluluğu genel hükümlere tabidir (KTK m.87); bunun etkisi hatır taşıması yazısında, yolcunun kimlere başvuracağı trafik kazası yolcu tazminatı yazısında anlatılıyor.

İMM Sigortacısına Karşı Tahkim mi, Dava mı?

Yazılı başvuruya 15 gün içinde cevap gelmezse veya cevap talebi karşılamazsa iki yol vardır. Birincisi Sigorta Tahkim Komisyonudur. İhtiyari sigortalarda tahkim, uyuşmazlık yaşanan şirket tahkim sistemine üyeyse kullanılabilir. Zorunlu sigortalarda şirket üye olmasa da tahkime gidilebilir; bu imkân İMM için tanınmamıştır (5684 sayılı Kanun m.30/1). Üyelik ve başvuru adımları sigorta tahkim komisyonu yazısındadır.

İkincisi mahkemedir. Sigorta şirketine karşı açılan dava, sigorta hukuku TTK'da düzenlendiği için ticari davadır (TTK m.4/1-a) ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Dava, sigortacının şubesinin veya sözleşmeyi yapan acentenin bulunduğu yerde ya da kazanın olduğu yerde açılabilir (KTK m.110/2). Zamanaşımında KTK m.109 İMM'ye de uygulanır (KTK m.100); süreler ve kesilme hâlleri trafik kazası zamanaşımı yazısındadır.

Sigortacıyla anlaşırken imzalanan ibraname dikkatle okunmalıdır. Trafik sigortasında tazminat miktarı açıkça yetersiz olan anlaşma iki yıl içinde iptal ettirilebilir (KTK m.111/2). Yargıtay, KTK m.100'ün İMM'ye uygulanacak hükümler arasında m.111'i saymadığına dikkat çekerek "İMSS yönünden KTK 111.maddenin uygulama alanı olmadığı" sonucuna varmış ve hem trafik sigortası hem kasko yönünden verilen ibranameyi geçerli sayarak İMM'den bakiye talebin reddi gerektiğini söylemiştir (4. HD, E. 2026/2904, K. 2026/3788, T. 07.04.2026). İbranamede İMM ya da kasko poliçesi de sayılıyorsa, imzadan önce toplam zararın hesaplanmış olması gerekir.

İMM Sigortası Hakkında Sık Sorulan Sorular

İMM sigortası ne işe yarar?

Kusurlu aracın verdiği zarar zorunlu trafik sigortasının kaza tarihindeki limitini aştığında, aşan kısmı poliçede yazılı limite kadar öder. İMM yoksa veya yetmezse aşan kısım sürücü ve işletenin kendi malvarlığından istenir.

İMM sigortası zorunlu mu?

Hayır, isteğe bağlıdır. Zorunlu olan trafik sigortasıdır (KTK m.91). İMM çoğunlukla kasko poliçesine kloz olarak eklenir, ayrı poliçe olarak da yapılabilir; her iki durumda da Motorlu Kara Taşıtları İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları uygulanır.

İMM manevi tazminatı öder mi?

Yalnız poliçede manevi tazminat ek teminatı (klozu) varsa öder. Kloz yoksa manevi tazminat kusurlu sürücü ve işletenden istenir. Kloz varsa manevi teminatın tutarı ve kişi başı mı kaza başı mı işlediği poliçeden kontrol edilir.

Kusurlu tarafın İMM sigortası olup olmadığını nasıl öğrenirim?

Kusurlu sürücüden veya araç sahibinden poliçe bilgisi istenir; İMM çoğunlukla kasko poliçesine eklendiği için aracın kasko sigortacısı da sorulur. Dava veya tahkim aşamasında poliçenin ve İMM klozunun tam örneği ilgili sigortacıdan getirtilebilir.

Alkollü sürücünün çarptığı araçta İMM öder mi?

Zarar gören bakımından öder. Alkol İMM genel şartlarında teminat dışı hâl değil, rücu sebebidir; sigortacı zarar görene ödeme yaptıktan sonra sigortalısına başvurur (genel şartlar m.4, KTK m.95 ve m.100).

Sürücünün eşi veya çocuğu İMM'den tazminat alabilir mi?

Genel şartlar m.3/c bu talepleri teminat dışında tutar ve Yargıtay da bu hükmü uygular. Bu yakınların bedensel zararları trafik sigortası limitine kadar trafik sigortacısından, aşan kısmı sürücü ve işletenden istenir.

İMM sigortacısına dava açmadan önce başvuru şart mı?

Evet. KTK m.97, KTK m.100 yoluyla İMM'ye de uygulanır; zarar gören önce sigortacıya yazılı başvurur. Sigortacı 15 gün içinde cevap vermezse veya cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir ya da şirket tahkim sistemine üyeyse Sigorta Tahkim Komisyonuna gidilebilir.