Kaza Tespit Tutanağı Kusur Kodları Ne Anlama Gelir?

Kaza tespit tutanağı kusur kodları, sürücünün ihlal ettiği Karayolları Trafik Kanunu (tutanakta çoğu zaman K.Y.T.K.) hükmünü madde, fıkra ve bent olarak gösterir. Örneğin 52/1-b hızı yol, hava ve trafik şartlarına uydurmamak, 53/1-a sağa dönüş kurallarına uymamak, 56/1-c öndeki aracı güvenli mesafeden izlememek, 57/1-b işaretsiz kavşakta geçiş hakkı vermemek, 67/1-a park yerinden çıkarken veya dönerken tehlikeli manevra yapmak demektir. Tutanak kusur oranı yazmaz, yalnız ihlal edilen kuralı belirtir. Bir kodun asli kusur olup olmadığı KTK m.84'e göre değerlendirilir. Yalnız maddi hasarlı kazada sigorta şirketleri yüzde 0, 50 veya 100 oran verir; diğer kazalarda oranı bilirkişi ve mahkeme belirler.

Bu yazı, tutanaklarda en sık görülen ve 84. madde dışında kalan kural ihlali kodlarını ele alıyor. Kanunda asli kusur sayılan on iki hâlin tek tek açıklaması için KTK 84 asli ve tali kusur maddeleri yazımıza bakabilirsiniz.

Tutanaktaki Kusur Kodu Nasıl Okunur?

Kodun ilk sayısı kanunun maddesini, eğik çizgiden sonraki sayı fıkrayı, harf bendi, son rakam da alt bendi gösterir. “53/1-a-1” yazımı, KTK 53. maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin 1 numaralı alt bendi, yani sağa dönüşte dönüş işareti verme kuralıdır. Aynı kural tutanakta “53/a-1”, “K.Y.T.K. 53/1-a” veya yalnızca “53” biçiminde de yazılabilir; hepsi aynı hükme işaret eder.

Kodun yanındaki “Yön.” ibaresi, aynı kuralın Karayolları Trafik Yönetmeliği'ndeki karşılığıdır. Aramalarda sık geçen “kytk 53 yön 102” ifadesi, dönüş kurallarını düzenleyen KTK m.53 ile Yönetmelik m.102'nin birlikte yazıldığı anlamına gelir.

Tutanağı düzenleyen görevlinin oran yazma yetkisi yoktur. Yönetmeliğin 156. maddesine göre tutanak düzenleyenler, taraflar için kusur oranı belirtmeksizin yalnızca kazanın oluşumunda kimin hangi trafik kuralını ihlal ettiğini belirtir. Bu nedenle tutanaktaki kod, kusurun yüzdesini değil, kusurun dayanağı olabilecek kural ihlalini gösterir. Tutanağın türleri ve doldurulması için trafik kazası tespit tutanağı yazımıza bakabilirsiniz.

Kural İhlali Kodları ve Anlamları

Tablolardaki anlamlar 7574 sayılı Kanunla değişmiş güncel KTK metninden, idari para cezaları 2026 tutarlarından alınmıştır. İdari para cezası kusur oranını belirlemez. Ceza puanları ve indirimli tutarlar için 2026 trafik cezaları tablosuna bakabilirsiniz.

Şerit, Işık ve Hız Kodları (46, 47, 51, 52)

Kod	Tutanaktaki Anlamı	Yönetmelik	2026 Cezası
46/2-a	Aracı yolun sağından, çok şeritli yolda hızının gerektirdiği şeritten sürmemek	m.94/A-a	5.000 TL
46/2-b	Şerit değiştirmeden önce gireceği şeritteki araçların güvenle geçmesini beklememek	m.94/A-b	5.000 TL
46/2-c	Trafiği aksatacak veya tehlikeye sokacak şekilde şerit değiştirmek	m.94/A-c	10.000 TL
46/2-d	Gidişe ayrılan en soldaki şeridi sürekli işgal etmek	m.94/A-d	5.000 TL
46/2-e	Motosiklet, otomobil, kamyonet, panelvan, minibüs ve otobüs dışındaki araçla izin verilmeyen şeridi kullanmak	m.94/A-e	10.000 TL
46/2-h	Tek yönlü yolda ters istikamette sürmek	—	10.000 TL
46/2-i ve 46/2-j	Yerleşim yeri içindeki bölünmüş yolda (i) ya da otoyolda veya yerleşim yeri dışındaki bölünmüş yolda (j) ters istikamette sürmek	Yeni bent (7574)	20.000 TL (i), 90.000 TL (j)
47/1-a	Trafik zabıtası veya yetkili kişinin uyarı ve işaretlerine uymamak	m.95/a	3.000 TL
47/1-b	Trafik ışıklarına, özellikle kırmızı ışığa uymamak	m.95/b	5.000 TL
47/1-c	Trafik işaret levhaları, cihazları ve yer işaretlemelerine uymamak	m.95/c	1.000 TL
47/1-d	Yönetmelikte gösterilen diğer kural, yasak ve yükümlülüklere uymamak	m.95/d	1.000 TL
51/2-a-1…9	Yerleşim yeri içinde hız sınırını aşmak (6-10 km/s ile başlayan dokuz kademe)	m.100-101	2.000 TL ile 30.000 TL arası
51/2-b-1…9	Yerleşim yeri dışında hız sınırını aşmak (11-15 km/s ile başlayan dokuz kademe)	m.100-101	2.000 TL ile 30.000 TL arası
52/1-a	Kavşak, dönemeç, tepe üstü, yaya geçidi, hemzemin geçit, tünel, dar köprü veya yapım alanına yaklaşırken hızını azaltmamak	m.101 (a)	1.246 TL
52/1-b	Hızını aracın yük ve teknik özelliğine, görüş, yol, hava ve trafik durumuna uydurmamak	m.101 (b)	1.246 TL
52/1-c	Başka bir aracı izlerken bu şartları gözeterek güvenli mesafe bırakmamak	m.101 (c)	1.246 TL
52/1-d	Kol veya grup hâlinde giderken araçlar arasında diğer araçların girebileceği açıklık bırakmamak	m.101 (d)	1.246 TL

52. madde hız sınırını değil, hızın koşullara uygunluğunu düzenler. Hız sınırı içinde kalan sürücü de yağmurda veya kavşağa yaklaşırken yavaşlamadıysa 52/1-a ya da 52/1-b yazılabilir. Karlı ve buzlu yolda lastik donanımına ilişkin kurallar kış lastiği cezası yazısındadır. Hız sınırının aşılması ise 51. maddeye girer; kademeler ve tutarlar hız cezası yazısında anlatılır.

Dönüş, Geçme, Mesafe ve Kavşak Kodları (53, 54, 56, 57)

Kod	Tutanaktaki Anlamı	Yönetmelik	2026 Cezası
53/1-a	Sağa dönüş kurallarına uymamak (1 işaret vermek, 2 sağ şeride girmek, 3 yavaşlamak, 4 dar kavisle dönmek, 5 gidilen yolun en sağ şeridine girmek)	m.102/a	1.246 TL
53/1-b	Sola dönüş kurallarına uymamak (işaret, sola yaklaşma, yavaşlama, sağdan ve karşıdan gelene geçiş hakkı)	m.102/b	1.246 TL
53/1-c	Dönel kavşakta dönüş kurallarına uymamak	m.102/c	1.246 TL
53/1-d	Dönel kavşakta geriye dönüşte şeridini korumamak	m.102/c	1.246 TL
54/1-a	Geçme kurallarına uymamak (ileri yeterince boş değilken geçmek, sağdan veya banketten geçmek)	m.103	2.719 TL
54/1-b	Geçmenin yasak olduğu yerde geçmek (yasak levhası, görüşü yetersiz tepe ve dönemeç, geçit, kavşak)	m.104	2.719 TL
56/1-a	Şerit izleme kurallarına uymamak (iki şeridi birden kullanmak, kavşağa yaklaşırken veya işaret vermeden şerit değiştirmek)	m.94 (f-j)	1.000 TL
56/1-b	Karşıdan gelen trafikle karşılaşmada sağa yanaşmamak, dik yokuşta inen aracın geçişi kolaylaştırmaması	m.106/a-b	1.000 TL
56/1-c	Öndeki aracı yönetmelikte belirtilen güvenli ve yeterli mesafeden izlememek (yakın takip)	m.107	5.000 TL
56/1-d	Zorunlu neden yokken çok yavaş sürmek veya gereksiz ani yavaşlamak	m.108	1.000 TL
56/1-e	Dar yolda kanundaki sıralamaya göre geçiş kolaylığı sağlamamak	m.106/c	1.000 TL
57/1-a	Kavşağa yaklaşırken yavaşlamamak, dikkatli olmamak, geçiş hakkı olan aracın önce geçmesine imkân vermemek	m.109/a	5.000 TL
57/1-b	Görevli, levha veya ışık bulunmayan kavşakta geçiş hakkı vermemek (5 tali yoldan ana yola çıkış, 6 dönel kavşak, 7 iz veya mülkten çıkış gibi yedi alt bent)	m.109/b	5.000 TL
57/1-c	Kavşak kollarının önceliği işaretle belirlenmemişse soldaki aracın sağdan gelene, motorsuz aracın motorluya geçiş hakkı vermemesi	m.109/c	5.000 TL
57/1-d	Işık izin verse de trafik akımı kavşak içinde durmaya zorlayacakken kavşağa girmek	m.109/e	1.000 TL
57/1-e	Işıkla veya görevliyle yönetilen kavşakta gereksiz yavaşlamak, durmak veya araçtan inmek	m.109/f	1.000 TL
57/1-f	Ray üzerinde hareket eden taşıtlara ilk geçiş hakkını vermemek	m.109/g	5.000 TL

Manevra, Park, Yaya ve Koruyucu Donanım Kodları (61, 67, 68, 74, 75, 78)

Kod	Tutanaktaki Anlamı	Yönetmelik	2026 Cezası
61/1	Park etmenin yasak olduğu yerde park etmek (a-o bentleri)	m.115	1.246 TL; engelli park yerinde 2.492 TL
67/1-a	Park yerinden çıkarken, duraklarken, park ederken, sağa veya sola yanaşırken ya da dönerken diğerleri için tehlike doğuracak şekilde davranmak	m.137	2.719 TL
67/1-b	Yönetmelikte izin verilen hâller dışında geri dönmek veya geri gitmek, izinli hâlde tehlike yaratmak	m.137/B	2.719 TL
67/1-c	Dönüş ve şerit değiştirmede sinyal vermemek, manevra boyunca sürdürmemek veya bitince kapatmamak	m.137/A	2.719 TL
67/1-d	Zorunluluk olmadan el freni veya başka yöntemle aracı ani döndürmek	—	140.000 TL, belge ve araç 60 gün
68/1-a, b, c	Yaya kuralları (yaya yolu varken taşıt yolunda yürümek, geçit veya kavşak dışından karşıya geçmek, ışığa uymamak, trafiği tehlikeye sokmak)	m.138	Yayaya 1.246 TL
74	Işıksız yaya veya okul geçidinde ya da işaretli kavşak giriş ve çıkışında yayaya durarak ilk geçiş hakkı vermemek	m.146	5.662 TL
75	Okul taşıtı “DUR” işaretini yaktığında durmamak	m.147	2.719 TL
78/1-a ve 78/1-b	Emniyet kemeri (a) ya da kask ve koruma gözlüğü (b) kullanmamak	m.150	2.500 TL

67. madde, 84. maddedeki “manevraları düzenleyen genel şartlar” ifadesinin kanundaki karşılığıdır. Bu nedenle 67/1-a veya 67/1-b yazılan tutanaklarda kusur değerlendirmesi çoğu zaman 84/j ile birlikte yapılır. 78. madde ise kazanın oluşunu değil zararın büyüklüğünü ilgilendirir; kemer veya kask eksikliği tazminattan indirim konusu olabilir ama kazaya sebep olan kusur sayılmaz.

7574 Sayılı Kanunla Hangi Kodlar Değişti?

27.02.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7574 sayılı Kanun bazı kodların içeriğini ve harflerini değiştirdi. Kaza tarihi 2026 öncesine ait eski bir tutanağı okurken aynı kodun o tarihteki metnine bakmak gerekir.

• 46. madde: (e) bendi yeniden yazıldı; (i) ile (n) arasındaki altı bent eklendi. Ters yön, yaya ve bisiklet yolunda araç sürme ile yolu keyfi kapatma artık ayrı kodlardır.
• 51. madde: Tümüyle yeniden yazıldı. 51/2-a artık yerleşim yeri içini, 51/2-b yerleşim yeri dışını gösterir ve her birinin dokuz kademesi vardır. Bu nedenle 2026 öncesi tarihli bir tutanaktaki 51 kodunu o tarihteki madde metnine göre okumak gerekir.
• 47, 56 ve 57. maddeler: Bent harfleri değişmedi, para cezaları yeniden belirlendi.
• 52, 53, 54, 67/1-a ile c ve 68. maddeler: Metin ve bent harfleri aynı kaldı.

Bu Kodlar Asli Kusur mu?

Hiçbiri tek başına asli kusur hâli değildir. KTK m.84, asli kusur sayılan on iki hâli sınırlı olarak sayar ve bu listede 52, 53, 56 veya 57 gibi madde numaraları geçmez; davranışlar tarif edilir. Ancak tutanakta yazılan kural ihlali, kazanın oluş şekline göre 84'teki bir hâlin karşılığı olabilir. Örneğin 56/1-c ile yazılan yakın takip arkadan çarpmayla sonuçlanmışsa 84/d, 57/1-b ile yazılan geçiş hakkı ihlali kavşakta olmuşsa 84/h gündeme gelir.

Tutanaktaki Kod	Karşılık Gelebilecek 84 Hâli
47/1-a, 47/1-b	84/a kırmızı ışıkta veya yetkili memurun dur işaretinde geçme
46/2-h, 46/2-i, 46/2-j	84/b taşıt giremez yola veya bölünmüş yolda karşı yönün şeridine girme
56/1-c	84/d arkadan çarpma
54/1-b	84/e geçme yasağı olan yerde geçme
53/1-a ile 53/1-d, 67/1-c	84/f doğrultu değiştirme manevrasını yanlış yapma
46/2-c, 56/1-a	84/g şeride tecavüz
57/1-a ile 57/1-f	84/h kavşakta geçiş önceliğine uymama
56/1-e	84/i kaplamanın dar olduğu yerde geçiş önceliğine uymama
67/1-a, 67/1-b	84/j manevraları düzenleyen genel şartlara uymama
51, 52, 78	84'te doğrudan karşılığı yoktur

Bu eşleme kanunda yazılı değildir; bilirkişiler kuralı ve 84'teki hâli kazanın gelişimine bakarak birlikte anar. Yargıtay'ın incelediği bir dosyada tutanakta bir sürücüye 56/1-a, diğerine 52/1-a yazılmışken bilirkişi, şerit değiştiren sürücünün 46/a-b-c, 56/a ve 84/g'yi ihlal ettiğini ve tam kusurlu olduğunu, diğer sürücünün kusursuz olduğunu bildirdi. Daire, tutanakla kusur raporu arasındaki çelişki giderilmeden karar verilemeyeceğini belirterek “ayrıntılı, gerekçeli, denetime açık bir rapor” alınmasını istedi (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2024/14820 E., 2025/3533 K., 03.03.2025). Başka bir dosyada bilirkişi kavşaktaki sürücü için 84/h, 57/1-a ve 57/1-c'yi birlikte saymıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2024/10211 E., 2025/16173 K., 03.12.2025).

Sigorta Şirketleri Bu Kodlara Yüzde Kaç Kusur Verir?

Kodun yüzde karşılığı yalnız maddi hasarlı kazada sorulabilir. Bu kazalarda sigorta şirketleri tutanağı Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) sisteminde değerlendirir ve SBM'nin yayımladığı maddi hasarlı kaza senaryolarını esas alır. Senaryolarda oran yalnız yüzde 0, 50 veya 100 olarak verilir. Zorunlu trafik sigortası genel şartlarında ve eklerinde bir kusur oranları tablosu yer almaz; 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren genel şart değişikliği de böyle bir tablo eklememiştir (Resmî Gazete 12.06.2026, 33278). İnternette dolaşan yüzde 25 ve yüzde 75 kademeli “kod tabloları” bu sistemin parçası değildir.

Senaryoda Anılan Kod	Kaza Şekli	Oran
56/1-c, Yön. 107	Aynı şeritte duran veya önde giden araca arkadan çarpma	Çarpan %100
52 ve 57, Yön. 101 ve 109/e	Yeşil ışıkta aniden duran araca, hız sınırını aşan aracın çarpması	%50 ve %50
52/a, Yön. 101	Kavşağa yaklaşırken hızını azaltmayan aracın, dönüşünü kurala uygun tamamlayan araca çarpması	Hızını azaltmayan %100
53/a-1, Yön. 102/a	Sağa dönüşü sağ şeritten ve dar kavisle yapmayan araç	%100
53/c, Yön. 102/c	Dönel kavşakta ada etrafındaki dönüş kurallarına uymayan araç	%100
47/a ve 47, Yön. 95	Görevlinin işaretine uymayan veya kırmızı ışıkta geçen araç	%100
56/a-1, Yön. 94	İki şeridi birden kullanan araç	%100
57/b-5	Tali yoldan ana yola çıkıp ana yoldaki araca yol vermeme	%100
57/1-c	İşaretsiz kavşakta sağdan gelen araca yol vermeme	%100
57 ve Yön. 109/d	İki sürücünün de kendisine yeşil ışık yandığını söylemesi	%50 ve %50
67, Yön. 137	Işık yeşile dönünce geri hareket etme veya ters yöne geri manevra	%100

Tabloda karşılığı olmayan kodlar için senaryo yoktur. Örneğin SBM listesinde 52/1-b ya da 67/1-a için ayrı bir senaryo bulunmaz; oran, kaza şekline en yakın senaryoya göre belirlenir. Dört araçlı zincirleme kazaların bazı kalıpları için sabit oran vardır (SBM Durum 30, 31 ve 43); bu kalıplara uymayan dört ila on araçlı kazalarda oranı şirketler serbestçe belirler (Durum 36-42). Kendi kazanıza en yakın senaryoyu kusur oranı hesaplama aracında görebilirsiniz.

Yaralanmalı veya ölümlü kazada bu senaryolar uygulanmaz. Oranı bilirkişi, gerektiğinde Adli Tıp Kurumu belirler ve tutanakta yazılan kod ile sınırlı kalınmaz. Yargıtay'ın incelediği bir ceza dosyasında tutanakta sanık sürücü için yalnızca 52/1-b ihlali yazılmışken Adli Tıp Kurumu, karşı aracın bankette beklediği veya ters yönde ilerlediği iki ihtimale göre ayrı kusur dağılımları yaptı. Mahkeme delillere göre ihtimallerden birini esas aldı ve hüküm bu yönüyle onandı (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2022/2466 E., 2026/1511 K., 17.02.2026).

Tutanaktaki Koda Nasıl İtiraz Edilir?

Koda itiraz, kazanın gerçek oluşunu gösteren kamera kaydı, fotoğraf ve tanık gibi delillerle yapılır. Önce kroki, araçların çarpışma noktası, hasar bölgeleri ve taraf beyanları ile yazılan kodun birbirine uyup uymadığına bakılır. Sağa dönüşte çarpıştığınız hâlde size 56/1-c yazılmışsa ya da kavşakta olmayan bir kazaya 57 kodu verilmişse çelişki itirazın dayanağıdır.

1. Tutanaktaki kodu güncel kanun metniyle karşılaştırın; 2026 sonrası kazada 46 ve 51. maddelerin harflerine dikkat edin.
2. Maddi hasarlı ve anlaşmalı tutanakta, sigortanın bildirdiği orana beş iş günü içinde yeni belgeyle itiraz edin.
3. Yaralanmalı kazada savcılığa veya mahkemeye beyanda bulunun; tazminat dosyasında bilirkişi raporuna karşı somut itiraz verin.

Kolluk tutanağının tek başına iptali istenemez; içeriği, tazminat veya ceza davası görülürken delille tartışılır. Süre, merci ve dilekçe örnekleri kaza tespit tutanağına itiraz yazımızda yer alıyor. Dava veya tahkim dosyasında kusur raporunun koda ya da kaza şekline aykırı olduğunu düşünüyorsanız raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilirsiniz; bunun için bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneğinden yararlanabilirsiniz. Kodun sonucu olarak kesilen idari para cezasına karşı ayrı yol ise trafik cezasına itiraz yazımızda anlatılıyor.

Kaza Tespit Tutanağı Kusur Kodları Hakkında Sık Sorulan Sorular

52/1-b ne demek, asli kusur mu?

Aracın hızını yük ve teknik özelliğine, görüş, yol, hava ve trafik durumunun gerektirdiği şartlara uydurmamak demektir. KTK m.84'te sayılmadığı için tek başına asli kusur hâli değildir; kusur oranı kazanın oluşuna ve karşı tarafın ihlaline göre belirlenir. 2026'da idari para cezası 1.246 TL'dir.

Kytk 53 yön 102 ne demek?

Dönüş kurallarını düzenleyen KTK m.53 ile aynı kuralın Karayolları Trafik Yönetmeliği'ndeki karşılığı olan m.102'nin birlikte yazıldığını gösterir. “53/a-1 / Yön. 102/a” yazımı sağa dönüşte işaret vermeme kuralıdır. SBM senaryolarında sağa dönüşü sağ şeritten ve dar kavisle yapmayan araç yüzde 100 kusurlu sayılır.

56/1-c kusur oranı yüzde kaç?

56/1-c öndeki aracı güvenli mesafeden izlememektir. Maddi hasarlı kazada SBM senaryolarına göre aynı şeritte öndeki araca arkadan çarpan araç yüzde 100 kusurludur. Yeşil ışıkta aniden duran araca hız sınırını aşan aracın çarpması hâlinde oran yüzde 50'ye yüzde 50'dir. Yaralanmalı kazada oranı bilirkişi belirler.

57/1-b ne demek?

Görevli, levha veya ışık bulunmayan kavşakta geçiş hakkı vermemektir. Alt bentler geçiş üstünlüğü olan araç, tramvay, bölünmüş yola çıkış, tali yoldan ana yola çıkış, dönel kavşak ve iz veya mülkten çıkış hâllerini sayar. SBM senaryolarında tali yoldan çıkıp yol vermeyen ve mülkten çıkarken yoldaki aracı beklemeyen araç yüzde 100 kusurludur.

67/1-a kusur oranı yüzde kaç?

67/1-a park yerinden çıkarken, yanaşırken veya dönerken diğerleri için tehlike doğuracak şekilde davranmaktır. SBM listesinde bu bende özgü bir senaryo yoktur; manevra kuralını gösteren 67 ve Yön. 137 senaryolarında geri hareket eden araç yüzde 100 kusurludur. Diğer durumlarda oran kaza şekline en yakın senaryoya göre belirlenir.

Kaza tespit tutanağında kusur oranı yazar mı?

Kolluk tutanağında yazmaz. Karayolları Trafik Yönetmeliği m.156'ya göre tutanağı düzenleyenler kusur oranı belirtmeden yalnızca kimin hangi kuralı ihlal ettiğini yazar. Oranı maddi hasarlı kazada sigorta şirketleri, diğer kazalarda bilirkişi ve mahkeme belirler.

Tutanakta iki sürücüye de kod yazılmışsa kusur nasıl paylaşılır?

İki tarafın da kural ihlali varsa kusur paylaşılır. SBM senaryolarında iki aracın da aynı kuralı ihlal ettiği durumlarda oran yüzde 50'ye yüzde 50'dir. Davada bilirkişi bu kalıpla bağlı değildir ve ihlallerin kazaya etkisine göre farklı bir dağılım belirleyebilir.

Eski tarihli tutanaktaki 51/2-a kodu bugün aynı anlama mı gelir?

Gelmeyebilir. 51. madde 7574 sayılı Kanunla tümüyle yeniden yazıldı; bugün 51/2-a yerleşim yeri içinde, 51/2-b yerleşim yeri dışında hız sınırını aşmayı gösterir. Kaza tarihi daha eskiyse kodu o tarihteki kanun metniyle okumak gerekir.